ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.24.1
तं समीक्ष्य व्यवसितं पितुर्निर्देशपालने।
कौसल्या बाष्पसंरुद्धा वचो धर्मिष्ठमब्रवीत् ॥ २.२४.१ ॥
ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନରେ ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଦେଖି, ଲୁହରେ ରୁଦ୍ଧକଣ୍ଠା କୌଶଲ୍ୟା ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ବଚନ କହିଲେ।
2.24.2
अदृष्टदुःखो धर्मात्मा सर्वभूतप्रियंवदः।
मयि जातो दशरथात् कथमुञ्छेन वर्तयेत् ॥ २.२४.२ ॥
ଯେ କେବେ ଦୁଃଖ ଦେଖି ନାହିଁ, ଧର୍ମାତ୍ମା ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସହ ପ୍ରିୟ କଥା କହେ, ଦଶରଥଙ୍କଠାରୁ ମୋ ଠାରେ ଜନ୍ମିତ ସେ ଶସ୍ୟକଣା ବାଛି କିପରି ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବ?
2.24.3
यस्य भृत्याश्च दासाश्च मृष्टान्यन्नानि भुञ्जते।
कथं स भोक्ष्यते रामो वने मूलफलान्ययम् ॥ २.२४.३ ॥
ଯାହାର ଭୃତ୍ୟ ଓ ଦାସମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେହି ରାମ ବନରେ ଏହି ମୂଳ-ଫଳ କିପରି ଖାଇବେ?
2.24.4
क एतच्छ्रद्दधेच्छ्रुत्वा कस्य वा न भवेद् भयम्।
गुणवान् दयितो राज्ञः काकुत्स्थो यद् विवास्यते ॥ २.२४.४ ॥
ଏହା ଶୁଣି କିଏ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ, ଏବଂ କାହାର ମନରେ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ନ ହେବ? ଗୁଣବାନ୍ ଓ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ନିର୍ବାସିତ ହେଉଛନ୍ତି!
2.24.5
नूनं तु बलवाँल्लोके कृतान्तः सर्वमादिशन्।
लोके रामाभिरामस्त्वं वनं यत्र गमिष्यसि ॥ २.२४.५ ॥
ଜଗତରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କାଳ (ଭାଗ୍ୟ) ବଳବାନ, ଯିଏ ସବୁ ଆଦେଶ ଦିଏ। ଜଗତର ଆନନ୍ଦ ରାମ! ତୁମେ ବନକୁ ଯିବ।
2.24.6
अयं तु मामात्मभवस्तवादर्शनमारुतः।
विलापदुःखसमिधो रुदिताश्रुहुताहुतिः ॥ २.२४.६ ॥
ତୁମକୁ ନ ଦେଖିବାର ଏହି ପବନ ମୋତେ, ମୋ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ, ବିଳାପ ଓ ଦୁଃଖରୂପ ସମିଧରେ ଜାଳୁଛି; କାନ୍ଦି ଝରୁଥିବା ଲୁହ ତାହାରେ ଆହୁତି ରୂପେ ଢଳାଯାଉଛି।
2.24.7
चिन्ताबाष्पमहाधूमस्तवागमनचिन्तजः।
कर्शयित्वाधिकं पुत्र निःश्वासायाससम्भवः ॥ २.२४.७ ॥
ପୁତ୍ର, ତୁମ ଆଗମନ ଚିନ୍ତାରୁ ଜାତ, ଚିନ୍ତା ଓ ଅଶ୍ରୁର ମହାଧୂମ, ନିଃଶ୍ୱାସ ଓ ପରିଶ୍ରମରୁ ଉଠି, ମୋତେ ଅତ୍ୟଧିକ କୃଶ କରୁଛି।
2.24.8
त्वया विहीनामिह मां शोकाग्निरतुलो महान्।
प्रधक्ष्यति यथा कक्ष्यं चित्रभानुर्हिमात्यये ॥ २.२४.८ ॥
ତୁମ ବିନା ଏଠାରେ ମୋତେ, ଅତୁଳନୀୟ ମହାଶୋକାଗ୍ନି, ହେମନ୍ତ ଋତୁର ଶେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶୁଖିଲା ଘାସ ଦଗ୍ଧ କରିବା ପରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦଗ୍ଧ କରିବ।
2.24.9
कथं हि धेनुः स्वं वत्सं गच्छन्तमनुगच्छति।
अहं त्वानुगमिष्यामि यत्र वत्स गमिष्यसि ॥ २.२४.९ ॥
ଗାଈ ଯେପରି ନିଜ ବାଛୁରିକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେପରି ହେ ବତ୍ସ, ତୁମେ ଯେଉଁଠାକୁ ଯିବ ସେଠାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରିବି।
2.24.10
यथा निगदितं मात्रा तद् वाक्यं पुरुषर्षभः।
श्रुत्वा रामोऽब्रवीद् वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम् ॥ २.२४.१० ॥
ମାତା ଯାହା କହିଥିଲେ ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖିତା ମାତାଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.24.11
कैकेय्या वञ्चितो राजा मयि चारण्यमाश्रिते।
भवत्या च परित्यक्तो न नूनं वर्तयिष्यति ॥ २.२४.११ ॥
ମୁଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚିତ ରାଜା, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ବଞ୍ଚିବେ ନାହିଁ।
2.24.12
भर्तुः किल परित्यागो नृशंसः केवलं स्त्रियाः।
स भवत्या न कर्तव्यो मनसापि विगर्हितः ॥ २.२४.१२ ॥
ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ସ୍ତ୍ରୀଲୋକ ପାଇଁ କେବଳ ନିଷ୍ଠୁର କର୍ମ। ତାହା ତୁମ ଦ୍ୱାରା କରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମନରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ନିନ୍ଦିତ।
2.24.13
यावज्जीवति काकुत्स्थः पिता मे जगतीपतिः।
शुश्रूषा क्रियतां तावत् स हि धर्मः सनातनः ॥ २.२४.१३ ॥
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ମୋ ପିତା, ଜଗତର ଅଧିପତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବିତ ଅଛନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ସେବା କରାଯାଉ; ତାହା ହିଁ ସନାତନ ଧର୍ମ।
2.24.14
एवमुक्ता तु रामेण कौसल्या शुभदर्शना।
तथेत्युवाच सुप्रीता राममक्लिष्टकारिणम् ॥ २.२४.१४ ॥
ରାମ ଏହିପରି କହିବାରୁ ଶୁଭଦର୍ଶନା କୌଶଲ୍ୟା ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସହଜରେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତଥାସ୍ତୁ।'
2.24.15
एवमुक्तस्तु वचनं रामो धर्मभृतां वरः।
भूयस्तामब्रवीद् वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम् ॥ २.२४.१५ ॥
ଏହିପରି କୁହାଗଲେ, ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତା ମାତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.24.16
मया चैव भवत्या च कर्तव्यं वचनं पितुः।
राजा भर्ता गुरुः श्रेष्ठः सर्वेषामीश्वरः प्रभुः ॥ २.२४.१६ ॥
ମୁଁ ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପିତାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ରାଜା ହିଁ ସ୍ୱାମୀ, ଗୁରୁ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଈଶ୍ୱର ଓ ପ୍ରଭୁ।
2.24.17
इमानि तु महारण्ये विहृत्य नव पञ्च च।
वर्षाणि परमप्रीत्या स्थास्यामि वचने तव ॥ २.२४.१७ ॥
ଏହି ମହାଅରଣ୍ୟରେ ଚଉଦ ବର୍ଷ କାଟି, ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ତୁମର ବାକ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ରହିବି।
2.24.18
एवमुक्ता प्रियं पुत्रं बाष्पपूर्णानना तदा।
उवाच परमार्ता तु कौसल्या सुतवत्सला ॥ २.२४.१८ ॥
ଏହିପରି କୁହାଗଲେ, ଲୋତକରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଖର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟଥିତା, ପୁତ୍ରବତ୍ସଳା କୌଶଲ୍ୟା ତେବେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ।
2.24.19
आसां राम सपत्नीनां वस्तुं मध्ये न मे क्षमम्।
नय मामपि काकुत्स्थ वनं वन्यां मृगीमिव ॥ २.२४.१९ ॥
ରାମ, ଏହି ସପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବା ମୋ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଧର, ବନର ହରିଣୀ ପରି ମୋତେ ମଧ୍ୟ ବନକୁ ନେଇ ଚାଲ।
2.24.20
यदि ते गमने बुद्धिः कृता पितरपेक्षया।
तां तथा रुदतीं रामो रुदन् वचनमब्रवीत् ॥ २.२४.२० ॥
ପିତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଯଦି ତୁମେ ବନକୁ ଯିବାକୁ ସ୍ଥିର କରିଛ... ଏହିପରି କାନ୍ଦୁଥିବା ସେହି ମାତାଙ୍କୁ ରାମ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
2.24.21
जीवन्त्या हि स्त्रिया भर्ता दैवतं प्रभुरेव च।
भवत्या मम चैवाद्य राजा प्रभवति प्रभुः ॥ २.२४.२१ ॥
ଜୀବିତ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ଦେବତା ଓ ପ୍ରଭୁ; ଆଜି ତୁମର ଓ ମୋର ପ୍ରଭୁ ତ ରାଜା ହିଁ।
2.24.22
न ह्यनाथा वयं राज्ञा लोकनाथेन धीमता।
भरतश्चापि धर्मात्मा सर्वभूतप्रियंवदः ॥ २.२४.२२ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକନାଥ ରାଜା ଥିବାବେଳେ ଆମେ ଅନାଥ ନୁହଁ। ଧର୍ମାତ୍ମା ଭରତ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସହ ପ୍ରିୟ କଥା କହନ୍ତି।
2.24.24
भवतीमनुवर्तेत स हि धर्मरतः सदा।
दारुणश्चाप्ययं शोको यथैनं न विनाशयेत् ॥ २.२४.२४ ॥
ସେ ଧର୍ମରତ, ସର୍ବଦା ତୁମର ସେବା କରିବ। ଏହି ଦାରୁଣ ଶୋକ ଯେପରି ତାକୁ ବିନଷ୍ଟ ନ କରେ।
2.24.25
राज्ञो वृद्धस्य सततं हितं चर समाहिता।
व्रतोपवासनिरता या नारी परमोत्तमा ॥ २.२४.२५ ॥
ବୃଦ୍ଧ ରାଜାଙ୍କ ହିତ ସର୍ବଦା ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ସାଧନ କର। ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସରେ ନିରତ ସ୍ତ୍ରୀ ହିଁ ପରମ ଉତ୍ତମା।
2.24.26
भर्तारं नानुवर्तेत सा च पापगतिर्भवेत्।
भर्तुः शुश्रूषया नारी लभते स्वर्गमुत्तमम् ॥ २.२४.२६ ॥
ଯେଉଁ ନାରୀ ସ୍ୱାମୀର ଅନୁସରଣ କରେ ନାହିଁ, ସେ ପାପଗତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ ସ୍ୱାମୀର ସେବାଦ୍ୱାରା ନାରୀ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରେ।
2.24.27
अपि या निर्नमस्कारा निवृत्ता देवपूजनात्।
शुश्रूषामेव कुर्वीत भर्तुः प्रियहिते रता ॥ २.२४.२७ ॥
ଯେଉଁ ନାରୀ ଦେବପୂଜାରୁ ନିବୃତ୍ତ ଏବଂ ନମସ୍କାର ମଧ୍ୟ କରେ ନାହିଁ, ତଥାପି ସେ ସ୍ୱାମୀର ପ୍ରିୟ ଓ ହିତରେ ରତ ହୋଇ କେବଳ ସ୍ୱାମୀର ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
2.24.28
एष धर्मः स्त्रिया नित्यो वेदे लोके श्रुतः स्मृतः।
अग्निकार्येषु च सदा सुमनोभिश्च देवताः ॥ २.२४.२८ ॥
ଏହା ନାରୀର ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ, ଯାହା ବେଦ ଓ ଲୋକରେ ଶୁଣାଯାଇଛି ଏବଂ ସ୍ମୃତିରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି। ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟରେ ଏବଂ ସର୍ବଦା ଫୁଲରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
2.24.29
पूज्यास्ते मत्कृते देवि ब्राह्मणाश्चैव सत्कृताः।
एवं कालं प्रतीक्षस्व ममागमनकांक्षिणी ॥ २.२४.२९ ॥
ହେ ଦେବୀ, ମୋ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂଜନୀୟ; ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ସତ୍କାର କରିବ। ଏହିପରି ମୋର ଆଗମନ ଆକାଂକ୍ଷା କରି ସମୟ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କର।
2.24.30
नियता नियताहारा भर्तृशुश्रूषणे रता।
प्राप्स्यसे परमं कामं मयि पर्यागते सति ॥ २.२४.३० ॥
ସଂଯମୀ ଓ ମିତାହାରୀ ହୋଇ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସେବାରେ ରତ ରହି, ମୁଁ ଫେରିଲେ ତୁମେ ପରମ କାମନା ପାଇବ।
2.24.31
यदि धर्मभृतां श्रेष्ठो धारयिष्यति जीवितम्।
एवमुक्ता तु रामेण बाष्पपर्याकुलेक्षणा ॥ २.२४.३१ ॥
ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ (ରାମ) ଯଦି ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି... ଏହିପରି ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଇ, ଲୁହରେ ଆକୁଳ ନୟନା (ସୀତା)...
2.24.32
कौसल्या पुत्रशोकार्ता रामं वचनमब्रवीत्।
गमने सुकृतां बुद्धिं न ते शक्नोमि पुत्रक ॥ २.२४.३२ ॥
ପୁତ୍ରଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତା କୌଶଲ୍ୟା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ - ହେ ପୁତ୍ର, ବନକୁ ଯିବାର ତୁମ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ମୁଁ ବଦଳାଇ ପାରିବି ନାହିଁ।
2.24.33
विनिवर्तयितुं वीर नूनं कालो दुरत्ययः।
गच्छ पुत्र त्वमेकाग्रो भद्रं तेऽस्तु सदा विभो ॥ २.२४.३३ ॥
ହେ ବୀର, ନିଶ୍ଚୟ କାଳକୁ ଫେରାଇବା କଷ୍ଟକର। ହେ ପୁତ୍ର, ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଯାଅ; ହେ ବିଭୁ, ତୁମର ସଦା ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।
2.24.34
पुनस्त्वयि निवृत्ते तु भविष्यामि गतक्लमा।
प्रत्यागते महाभागे कृतार्थे चरितव्रते।
पितुरानृण्यतां प्राप्ते स्वपिष्ये परमं सुखम् ॥ २.२४.३४ ॥
ତୁମେ ପୁଣି ଫେରି ଆସିଲେ ମୁଁ କ୍ଳାନ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହେବି। ହେ ମହାଭାଗ, କୃତାର୍ଥ ହୋଇ, ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରି, ପିତୃଋଣ ଶୋଧି ଫେରିଲେ ମୁଁ ପରମ ସୁଖରେ ଶୋଇବି।
2.24.35
कृतान्तस्य गतिः पुत्र दुर्विभाव्या सदा भुवि।
यस्त्वां संचोदयति मे वच आविध्य राघव ॥ २.२४.३५ ॥
ହେ ପୁତ୍ର, ଯମଙ୍କ ଗତି ପୃଥିବୀରେ ସର୍ବଦା ବୁଝିବା କଷ୍ଟକର। ହେ ରାଘବ, ମୋ କଥାକୁ ଅବହେଳା କରି ତୁମକୁ ଏହିପରି ପ୍ରେରଣା ଦେଉଥିବା କାଳର ଖେଳ।
2.24.36
गच्छेदानीं महाबाहो क्षेमेण पुनरागतः।
नन्दयिष्यसि मां पुत्र साम्ना श्लक्ष्णेन चारुणा ॥ २.२४.३६ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ଏବେ ଯାଅ, କ୍ଷେମରେ ପୁଣି ଫେରି ଆସ। ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମର ମଧୁର, କୋମଳ ଓ ସୁନ୍ଦର କଥାରେ ତୁମେ ମୋତେ ଆନନ୍ଦିତ କରିବ।
2.24.37
अपीदानीं स कालः स्याद् वनात् प्रत्यागतं पुनः।
यत् त्वां पुत्रक पश्येयं जटावल्कलधारिणम् ॥ २.२४.३७ ॥
ହେ ପୁତ୍ର, ସେହି ସମୟ କ'ଣ କେବେ ଆସିବ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ବନରୁ ଫେରି ଜଟା ଓ ବଲ୍କଳ ଧାରଣ କରି ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁଣି ଦେଖିପାରିବି?
2.24.38
तथा हि रामं वनवासनिश्चितं
ददर्श देवी परमेण चेतसा।
उवाच रामं शुभलक्षणं वचो
बभूव च स्वस्त्ययनाभिकांक्षिणी ॥ २.२४.३८ ॥
ବନବାସ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଭରା ମନରେ ଦେଖିଲେ। ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ରାମଙ୍କୁ ସେ କହିଲେ; ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରି ସେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।