വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.24.1
तं समीक्ष्य व्यवसितं पितुर्निर्देशपालने।
कौसल्या बाष्पसंरुद्धा वचो धर्मिष्ठमब्रवीत् ॥ २.२४.१ ॥
പിതാവിന്റെ കല്പന പാലിക്കാൻ അവൻ ഉറച്ചിരിക്കുന്നതു കണ്ട്, കണ്ണീരിൽ തൊണ്ട ഇടറിയ കൗസല്യ ധർമ്മനിഷ്ഠമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.24.2
अदृष्टदुःखो धर्मात्मा सर्वभूतप्रियंवदः।
मयि जातो दशरथात् कथमुञ्छेन वर्तयेत् ॥ २.२४.२ ॥
ദുഃഖം ഒരിക്കലും അറിയാത്തവനും ധർമ്മാത്മാവും സർവ്വജീവികളോടും പ്രിയം പറയുന്നവനുമായവൻ, ദശരഥനിൽ നിന്ന് എന്നിൽ ജനിച്ചവൻ, കതിരുകൾ പെറുക്കി എങ്ങനെ ജീവിക്കും?
2.24.3
यस्य भृत्याश्च दासाश्च मृष्टान्यन्नानि भुञ्जते।
कथं स भोक्ष्यते रामो वने मूलफलान्ययम् ॥ २.२४.३ ॥
ആരുടെ ഭൃത്യന്മാരും ദാസന്മാരും രുചികരമായ അന്നം ഭുജിക്കുന്നുവോ, ആ രാമൻ കാട്ടിൽ ഈ കിഴങ്ങും പഴങ്ങളും എങ്ങനെ ഭക്ഷിക്കും?
2.24.4
क एतच्छ्रद्दधेच्छ्रुत्वा कस्य वा न भवेद् भयम्।
गुणवान् दयितो राज्ञः काकुत्स्थो यद् विवास्यते ॥ २.२४.४ ॥
ഇത് കേട്ട് ആര് വിശ്വസിക്കും, ആർക്കാണ് ഭയം ഉണ്ടാകാതിരിക്കുക? ഗുണവാനും രാജാവിന് പ്രിയനുമായ കാകുത്സ്ഥൻ നാടുകടത്തപ്പെടുന്നുവല്ലോ!
2.24.5
नूनं तु बलवाँल्लोके कृतान्तः सर्वमादिशन्।
लोके रामाभिरामस्त्वं वनं यत्र गमिष्यसि ॥ २.२४.५ ॥
ലോകത്തിൽ തീർച്ചയായും കാലം (വിധി) ഏറ്റവും ബലവാനാണ്; അത് എല്ലാം ആജ്ഞാപിക്കുന്നു. ലോകത്തിന് ആനന്ദമായ രാമാ, നീ വനത്തിലേക്ക് പോകും!
2.24.6
अयं तु मामात्मभवस्तवादर्शनमारुतः।
विलापदुःखसमिधो रुदिताश्रुहुताहुतिः ॥ २.२४.६ ॥
നിന്നെ കാണാതിരിക്കുന്ന ഈ കാറ്റ് എന്നെ, എന്റെ തന്നെ മകനെ, വിലാപവും ദുഃഖവുമാകുന്ന വിറകുകൾ കൊണ്ട് ജ്വലിപ്പിക്കുന്നു; കരഞ്ഞൊഴുകുന്ന കണ്ണീരാണ് അതിൽ ആഹുതിയായി ചൊരിയപ്പെടുന്നത്.
2.24.7
चिन्ताबाष्पमहाधूमस्तवागमनचिन्तजः।
कर्शयित्वाधिकं पुत्र निःश्वासायाससम्भवः ॥ २.२४.७ ॥
മകനേ, നിന്റെ വരവിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തയിൽ നിന്നു ജനിച്ച, ചിന്തയും കണ്ണീരും ചേർന്ന മഹാധൂമം, നെടുവീർപ്പുകളും ക്ഷീണവും വഴി ഉയർന്ന്, എന്നെ അത്യധികം ക്ഷീണിപ്പിക്കുന്നു.
2.24.8
त्वया विहीनामिह मां शोकाग्निरतुलो महान्।
प्रधक्ष्यति यथा कक्ष्यं चित्रभानुर्हिमात्यये ॥ २.२४.८ ॥
ഇവിടെ നിന്നാൽ നിന്നിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട എന്നെ, ഒപ്പമില്ലാത്ത മഹാദുഃഖാഗ്നി, മഞ്ഞുകാലം അവസാനിക്കുമ്പോൾ സൂര്യൻ ഉണങ്ങിയ പുല്ലിനെ ചുടുന്നതുപോലെ, പൂർണ്ണമായി ദഹിപ്പിക്കും.
2.24.9
कथं हि धेनुः स्वं वत्सं गच्छन्तमनुगच्छति।
अहं त्वानुगमिष्यामि यत्र वत्स गमिष्यसि ॥ २.२४.९ ॥
പശു സ്വന്തം കിടാവിനെ പിന്തുടരുന്നതുപോലെ, മകനേ, നീ എവിടേക്ക് പോകുന്നുവോ അവിടേക്ക് ഞാനും നിന്നെ പിന്തുടരും.
2.24.10
यथा निगदितं मात्रा तद् वाक्यं पुरुषर्षभः।
श्रुत्वा रामोऽब्रवीद् वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम् ॥ २.२४.१० ॥
അമ്മ പറഞ്ഞ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ, അത്യന്തം ദുഃഖിതയായ അമ്മയോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.24.11
कैकेय्या वञ्चितो राजा मयि चारण्यमाश्रिते।
भवत्या च परित्यक्तो न नूनं वर्तयिष्यति ॥ २.२४.११ ॥
ഞാൻ വനത്തിലേക്ക് പോയ ശേഷം, കൈകേയിയാൽ വഞ്ചിക്കപ്പെട്ട രാജാവ്, നിന്നാലും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടാൽ, തീർച്ചയായും ജീവിച്ചിരിക്കില്ല.
2.24.12
भर्तुः किल परित्यागो नृशंसः केवलं स्त्रियाः।
स भवत्या न कर्तव्यो मनसापि विगर्हितः ॥ २.२४.१२ ॥
ഭർത്താവിനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് സ്ത്രീക്ക് കേവലം ക്രൂരകർമ്മമാണ്. അത് നിങ്ങളാൽ ചെയ്യപ്പെടരുത്; മനസ്സിൽ പോലും അത് നിന്ദിക്കപ്പെട്ടതാണ്.
2.24.13
यावज्जीवति काकुत्स्थः पिता मे जगतीपतिः।
शुश्रूषा क्रियतां तावत् स हि धर्मः सनातनः ॥ २.२४.१३ ॥
കാകുത്സ്ഥനായ എന്റെ പിതാവ്, ജഗതീപതി ജീവിച്ചിരിക്കുന്നിടത്തോളം അദ്ദേഹത്തെ ശുശ്രൂഷിക്കണം; അതാണ് സനാതന ധർമ്മം.
2.24.14
एवमुक्ता तु रामेण कौसल्या शुभदर्शना।
तथेत्युवाच सुप्रीता राममक्लिष्टकारिणम् ॥ २.२४.१४ ॥
രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ശുഭദർശനയായ കൗസല്യ അത്യധികം സന്തോഷിച്ച്, അനായാസം കർത്തവ്യം ചെയ്യുന്ന രാമനോട് 'അങ്ങനെ തന്നെ' എന്നു പറഞ്ഞു.
2.24.15
एवमुक्तस्तु वचनं रामो धर्मभृतां वरः।
भूयस्तामब्रवीद् वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम् ॥ २.२४.१५ ॥
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ, ധർമ്മം വഹിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ അത്യന്തം ദുഃഖിതയായ മാതാവിനോട് വീണ്ടും ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
2.24.16
मया चैव भवत्या च कर्तव्यं वचनं पितुः।
राजा भर्ता गुरुः श्रेष्ठः सर्वेषामीश्वरः प्रभुः ॥ २.२४.१६ ॥
ഞാനും നീയും പിതാവിന്റെ വചനം അനുസരിക്കണം. രാജാവാണ് ഭർത്താവും ഗുരുവും ശ്രേഷ്ഠനും; അദ്ദേഹം എല്ലാവർക്കും ഈശ്വരനും പ്രഭുവുമാണ്.
2.24.17
इमानि तु महारण्ये विहृत्य नव पञ्च च।
वर्षाणि परमप्रीत्या स्थास्यामि वचने तव ॥ २.२४.१७ ॥
ഈ മഹാവനങ്ങളിൽ പതിന്നാലു വർഷം കഴിച്ച്, പരമമായ സ്നേഹത്തോടെ നിന്റെ വാക്കിൽ ഞാൻ നിലകൊള്ളും.
2.24.18
एवमुक्ता प्रियं पुत्रं बाष्पपूर्णानना तदा।
उवाच परमार्ता तु कौसल्या सुतवत्सला ॥ २.२४.१८ ॥
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ, കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ, അത്യന്തം വ്യസനിതയായ, പുത്രവത്സലയായ കൗസല്യ അപ്പോൾ പ്രിയപുത്രനോട് പറഞ്ഞു.
2.24.19
आसां राम सपत्नीनां वस्तुं मध्ये न मे क्षमम्।
नय मामपि काकुत्स्थ वनं वन्यां मृगीमिव ॥ २.२४.१९ ॥
രാമാ, ഈ സപത്നിമാരുടെ നടുവിൽ വസിക്കുന്നത് എനിക്ക് യോഗ്യമല്ല. കാകുത്സ്ഥ വംശജനേ, കാട്ടിലെ പെൺമാനിനെപ്പോലെ എന്നെയും വനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകൂ.
2.24.20
यदि ते गमने बुद्धिः कृता पितरपेक्षया।
तां तथा रुदतीं रामो रुदन् वचनमब्रवीत् ॥ २.२४.२० ॥
പിതാവിനെ മാനിച്ച് നീ വനത്തിലേക്ക് പോകാൻ തീരുമാനിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ എന്ന് പറഞ്ഞ്, കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന അവളോട് രാമനും കരഞ്ഞുകൊണ്ട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.24.21
जीवन्त्या हि स्त्रिया भर्ता दैवतं प्रभुरेव च।
भवत्या मम चैवाद्य राजा प्रभवति प्रभुः ॥ २.२४.२१ ॥
ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന സ്ത്രീക്ക് ഭർത്താവാണ് ദൈവവും നാഥനും. ഇന്ന് നിനക്കും എനിക്കും നാഥൻ രാജാവുതന്നെയാണ്.
2.24.22
न ह्यनाथा वयं राज्ञा लोकनाथेन धीमता।
भरतश्चापि धर्मात्मा सर्वभूतप्रियंवदः ॥ २.२४.२२ ॥
ബുദ്ധിമാനായ ലോകനാഥനായ രാജാവ് ഉള്ളപ്പോൾ നാം അനാഥരല്ല. ധർമ്മാത്മാവായ ഭരതനും സർവ്വഭൂതങ്ങളോടും പ്രിയം പറയുന്നവനാണ്.
2.24.24
भवतीमनुवर्तेत स हि धर्मरतः सदा।
दारुणश्चाप्ययं शोको यथैनं न विनाशयेत् ॥ २.२४.२४ ॥
അദ്ദേഹം ധർമ്മനിരതനാണ്; എപ്പോഴും നിന്നെ ശുശ്രൂഷിക്കും. ഈ ഭയങ്കരമായ ദുഃഖം അവനെ നശിപ്പിക്കാതിരിക്കട്ടെ.
2.24.25
राज्ञो वृद्धस्य सततं हितं चर समाहिता।
व्रतोपवासनिरता या नारी परमोत्तमा ॥ २.२४.२५ ॥
വൃദ്ധനായ രാജാവിന്റെ ഹിതം എപ്പോഴും ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ ചെയ്യുക. വ്രതങ്ങളിലും ഉപവാസങ്ങളിലും നിരതയായ സ്ത്രീയാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമ.
2.24.26
भर्तारं नानुवर्तेत सा च पापगतिर्भवेत्।
भर्तुः शुश्रूषया नारी लभते स्वर्गमुत्तमम् ॥ २.२४.२६ ॥
ഭർത്താവിനെ അനുസരിക്കാത്ത സ്ത്രീ പാപഗതി പ്രാപിക്കും; ഭർത്താവിനെ ശുശ്രൂഷിക്കുന്നതിലൂടെ സ്ത്രീ ഉത്തമമായ സ്വർഗം നേടുന്നു.
2.24.27
अपि या निर्नमस्कारा निवृत्ता देवपूजनात्।
शुश्रूषामेव कुर्वीत भर्तुः प्रियहिते रता ॥ २.२४.२७ ॥
ദേവപൂജയിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുകയും നമസ്കാരം ചെയ്യാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവളാണെങ്കിലും, ഭർത്താവിന് പ്രിയവും ഹിതവുമായ കാര്യങ്ങളിൽ മുഴുകി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശുശ്രൂഷ മാത്രം ചെയ്യണം.
2.24.28
एष धर्मः स्त्रिया नित्यो वेदे लोके श्रुतः स्मृतः।
अग्निकार्येषु च सदा सुमनोभिश्च देवताः ॥ २.२४.२८ ॥
ഇത് സ്ത്രീയുടെ നിത്യധർമ്മമാണ്; വേദത്തിലും ലോകത്തിലും കേട്ടതും സ്മൃതിയിൽ ഓർമ്മിക്കപ്പെട്ടതുമാണ്. അഗ്നികാര്യങ്ങളിലും എപ്പോഴും പൂക്കളാൽ ദേവതകളെ പൂജിക്കണം.
2.24.29
पूज्यास्ते मत्कृते देवि ब्राह्मणाश्चैव सत्कृताः।
एवं कालं प्रतीक्षस्व ममागमनकांक्षिणी ॥ २.२४.२९ ॥
ദേവീ, എനിക്കുവേണ്ടി ബ്രാഹ്മണർ പൂജനീയരാണ്; അവരെ ബഹുമാനത്തോടെ സത്കരിക്കണം. ഇങ്ങനെ എന്റെ മടങ്ങിവരവ് ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് കാലം കാത്തിരിക്കുക.
2.24.30
नियता नियताहारा भर्तृशुश्रूषणे रता।
प्राप्स्यसे परमं कामं मयि पर्यागते सति ॥ २.२४.३० ॥
നിയമത്തോടെയും മിതാഹാരത്തോടെയും ഭർത്താവിന്റെ ശുശ്രൂഷയിൽ മുഴുകിയവളായി, ഞാൻ മടങ്ങിവരുമ്പോൾ നീ പരമമായ ആഗ്രഹം നേടും.
2.24.31
यदि धर्मभृतां श्रेष्ठो धारयिष्यति जीवितम्।
एवमुक्ता तु रामेण बाष्पपर्याकुलेक्षणा ॥ २.२४.३१ ॥
ധർമ്മം പുലർത്തുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ (രാമൻ) ജീവൻ നിലനിർത്തിയാൽ... ഇങ്ങനെ രാമനാൽ പറയപ്പെട്ട, കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ (സീത)...
2.24.32
कौसल्या पुत्रशोकार्ता रामं वचनमब्रवीत्।
गमने सुकृतां बुद्धिं न ते शक्नोमि पुत्रक ॥ २.२४.३२ ॥
പുത്രശോകത്താൽ പീഡിതയായ കൗസല്യ രാമനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു - മകനേ, കാട്ടിലേക്ക് പോകാനുള്ള നിന്റെ ദൃഢനിശ്ചയം മാറ്റാൻ എനിക്ക് കഴിയുന്നില്ല.
2.24.33
विनिवर्तयितुं वीर नूनं कालो दुरत्ययः।
गच्छ पुत्र त्वमेकाग्रो भद्रं तेऽस्तु सदा विभो ॥ २.२४.३३ ॥
വീരാ, കാലത്തെ തിരിച്ചുവിടുക നിശ്ചയമായും പ്രയാസമാണ്. മകനേ, ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ പോകൂ; മഹാപ്രഭോ, നിനക്ക് എപ്പോഴും ശുഭം ഭവിക്കട്ടെ.
2.24.34
पुनस्त्वयि निवृत्ते तु भविष्यामि गतक्लमा।
प्रत्यागते महाभागे कृतार्थे चरितव्रते।
पितुरानृण्यतां प्राप्ते स्वपिष्ये परमं सुखम् ॥ २.२४.३४ ॥
നീ വീണ്ടും മടങ്ങിവരുമ്പോൾ ഞാൻ ക്ഷീണമകന്നവളായിരിക്കും. മഹാഭാഗ്യവാനേ, കൃതാർത്ഥനായി വ്രതം പൂർത്തിയാക്കി പിതാവിന്റെ ഋണം വീട്ടി മടങ്ങിവരുമ്പോൾ ഞാൻ പരമസുഖമായി ഉറങ്ങും.
2.24.35
कृतान्तस्य गतिः पुत्र दुर्विभाव्या सदा भुवि।
यस्त्वां संचोदयति मे वच आविध्य राघव ॥ २.२४.३५ ॥
മകനേ, യമന്റെ ഗതി ഭൂമിയിൽ എപ്പോഴും മനസ്സിലാക്കാൻ പ്രയാസമാണ്. രാഘവാ, എന്റെ വാക്ക് അവഗണിച്ച് നിന്നെ ഇങ്ങനെ നയിക്കുന്നത് കാലത്തിന്റെ വഴിയാണ്.
2.24.36
गच्छेदानीं महाबाहो क्षेमेण पुनरागतः।
नन्दयिष्यसि मां पुत्र साम्ना श्लक्ष्णेन चारुणा ॥ २.२४.३६ ॥
മഹാബാഹോ, ഇപ്പോൾ പോകൂ, ക്ഷേമത്തോടെ വീണ്ടും മടങ്ങിവരൂ. മകനേ, നിന്റെ മധുരവും മൃദുവും മനോഹരവുമായ വാക്കുകളാൽ നീ എന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കും.
2.24.37
अपीदानीं स कालः स्याद् वनात् प्रत्यागतं पुनः।
यत् त्वां पुत्रक पश्येयं जटावल्कलधारिणम् ॥ २.२४.३७ ॥
മകനേ, കാട്ടിൽ നിന്ന് മടങ്ങിയെത്തി, ജടയും വൽക്കലവും ധരിച്ച നിന്നെ ഞാൻ വീണ്ടും കാണുന്ന ആ കാലം എന്നെങ്കിലും വരുമോ?
2.24.38
तथा हि रामं वनवासनिश्चितं
ददर्श देवी परमेण चेतसा।
उवाच रामं शुभलक्षणं वचो
बभूव च स्वस्त्ययनाभिकांक्षिणी ॥ २.२४.३८ ॥
വനവാസത്തിന് ഉറച്ച തീരുമാനമെടുത്ത രാമനെ ദേവി അത്യന്തം സ്നേഹത്തോടെ നോക്കി. ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള രാമനോട് അവൾ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു; മംഗളം ആഗ്രഹിച്ച് അനുഗ്രഹം നൽകാൻ അവൾ ഒരുങ്ങി.