વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.31.1
एवं श्रुत्वा स संवादं लक्ष्मणः पूर्वमागतः।
बाष्पपर्याकुलमुखः शोकं सोढुमशक्नुवन् ॥ २.३१.१ ॥
આ રીતે તેમનો સંવાદ સાંભળીને, પહેલેથી આવેલા લક્ષ્મણ, આંસુથી ભરેલા મુખે, શોક સહન કરી શક્યા નહીં.
2.31.2
स भ्रातुश्चरणौ गाढं निपीड्य रघुनन्दनः।
सीतामुवाचातियशां राघवं च महाव्रतम् ॥ २.३१.२ ॥
રઘુનંદને ભાઈના ચરણ દૃઢતાથી દબાવીને, અતિયશસ્વી સીતાને અને મહાવ્રતી રાઘવને કહ્યું.
2.31.3
यदि गन्तुं कृता बुद्धिर्वनं मृगगजायुतम्।
अहं त्वानुगमिष्यामि वनमग्रे धनुर्धरः ॥ २.३१.३ ॥
જો તેં મૃગો અને હજારો હાથીઓથી ભરેલા વનમાં જવાનો નિશ્ચય કર્યો હોય, તો ધનુષ્ય ધારણ કરીને હું આગળ ચાલીને તને અનુસરીશ.
2.31.4
मया समेतोऽरण्यानि रम्याणि विचरिष्यसि।
पक्षिभिर्मृगयूथैश्च संघुष्टानि समन्ततः ॥ २.३१.४ ॥
મારી સાથે તું રમણીય વનોમાં વિચરીશ; તે ચારેબાજુ પક્ષીઓ અને મૃગોના ટોળાંના અવાજોથી ગુંજતાં હશે.
2.31.5
न देवलोकाक्रमणं नामरत्वमहं वृणे।
ऐश्वर्यं चापि लोकानां कामये न त्वया विना ॥ २.३१.५ ॥
દેવલોક પર આક્રમણ કે અમરત્વ હું પસંદ કરતો નથી; તારા વિના લોકોનું ઐશ્વર્ય પણ હું ઇચ્છતો નથી.
2.31.6
एवं ब्रुवाणः सौमित्रिर्वनवासाय निश्चितः।
रामेण बहुभिः सान्त्वैर्निषिद्धः पुनरब्रवीत् ॥ २.३१.६ ॥
આ રીતે વનવાસ માટે નિશ્ચયપૂર્વક બોલતા સૌમિત્રિને રામે અનેક આશ્વાસનભર્યા વચનોથી રોક્યા, ત્યારે તે ફરીથી બોલ્યા.
2.31.7
अनुज्ञातस्तु भवता पूर्वमेव यदस्म्यहम्।
किमिदानीं पुनरपि क्रियते मे निवारणम् ॥ २.३१.७ ॥
તમે પહેલાં જ મને પરવાનગી આપી હતી. હવે ફરી મને કેમ રોકવામાં આવે છે?
2.31.8
यदर्थं प्रतिषेधो मे क्रियते गन्तुमिच्छतः।
एतदिच्छामि विज्ञातुं संशयो हि ममानघ ॥ २.३१.८ ॥
હું જવા ઇચ્છતો હોવા છતાં કયા કારણે મને રોકવામાં આવે છે, તે હું જાણવા માગું છું. હે નિષ્પાપ, મને શંકા છે.
2.31.9
ततोऽब्रवीन्महातेजा रामो लक्ष्मणमग्रतः।
स्थितं प्राग्गामिनं धीरं याचमानं कृताञ्जलिम् ॥ २.३१.९ ॥
ત્યારે મહાતેજસ્વી રામે પોતાની સામે ઊભેલા, જવા તૈયાર, ધીર, હાથ જોડીને યાચના કરતા લક્ષ્મણને કહ્યું.
2.31.10
स्निग्धो धर्मरतो धीरः सततं सत्पथे स्थितः।
प्रियः प्राणसमो वश्यो विजेयश्च सखा च मे ॥ २.३१.१० ॥
સ્નેહાળ, ધર્મમાં રમતો, ધીર, સદા સન્માર્ગે સ્થિત, પ્રિય, પ્રાણસમાન, આજ્ઞાકારી, સહેજે વશ થતો અને મારો મિત્ર.
2.31.11
मयाद्य सह सौमित्रे त्वयि गच्छति तद्वनम्।
को भजिष्यति कौसल्यां सुमित्रां वा यशस्विनीम् ॥ २.३१.११ ॥
હે સૌમિત્રિ, આજે તું મારી સાથે તે વનમાં જઈશ, તો યશસ્વિની કૌસલ્યા અને સુમિત્રાની સેવા કોણ કરશે?
2.31.12
अभिवर्षति कामैर्यः पर्जन्यः पृथिवीमिव।
स कामपाशपर्यस्तो महातेजा महीपतिः ॥ २.३१.१२ ॥
જેમ મેઘ પૃથ્વી પર વરસે છે, તેમ જે કામનાઓની વર્ષા કરે છે, તે મહાતેજસ્વી રાજા કામપાશમાં બંધાયેલો છે.
2.31.13
सा हि राज्यमिदं प्राप्य नृपस्याश्वपतेः सुता।
दुःखितानां सपत्नीनां न करिष्यति शोभनम् ॥ २.३१.१३ ॥
અશ્વપતિ રાજાની પુત્રી તે, આ રાજ્ય મેળવીને દુઃખી શોક્યો પ્રત્યે સારું વર્તન નહીં કરે.
2.31.14
न भरिष्यति कौसल्यां सुमित्रां च सुदुःखिताम्।
भरतो राज्यमासाद्य कैकेय्यां पर्यवस्थितः ॥ २.३१.१४ ॥
ભરત રાજ્ય મેળવીને, કૈકેયીના પ્રભાવમાં રહીને, અત્યંત દુઃખી કૌસલ્યા અને સુમિત્રાનું પાલન નહીં કરે.
2.31.15
तामार्यां स्वयमेवेह राजानुग्रहणेन वा।
सौमित्रे भर कौसल्यामुक्तमर्थममुं चर ॥ २.३१.१५ ॥
હે સૌમિત્રિ, તે આર્યા કૌસલ્યાનું પાલન તું પોતે કર, અથવા રાજાની કૃપાથી કર; મેં કહેલો આ અર્થ અમલમાં મૂક.
2.31.16
एवं मयि च ते भक्तिर्भविष्यति सुदर्शिता।
धर्मज्ञगुरुपूजायां धर्मश्चाप्यतुलो महान् ॥ २.३१.१६ ॥
આ રીતે મારા પ્રત્યેની તારી ભક્તિ સારી રીતે પ્રગટ થશે; ધર્મજ્ઞ ગુરુજનોની પૂજામાં અતુલ્ય મહાન ધર્મ પણ છે.
2.31.17
एवं कुरुष्व सौमित्रे मत्कृते रघुनन्दन।
अस्माभिर्विप्रहीणाया मातुर्नो न भवेत् सुखम् ॥ २.३१.१७ ॥
હે સૌમિત્રિ, હે રઘુનંદન, મારા માટે આ રીતે કર; અમારાથી વિખૂટી પડેલી અમારી માતાને સુખ નહીં મળે.
2.31.18
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः श्लक्ष्णया गिरा।
प्रत्युवाच तदा रामं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम् ॥ २.३१.१८ ॥
રામે આમ કહ્યા પછી, મધુર વાણીથી, વાક્યનો મર્મ જાણનાર લક્ષ્મણે ત્યારે વાક્યકુશળ રામને ઉત્તર આપ્યો.
2.31.19
तवैव तेजसा वीर भरतः पूजयिष्यति।
कौसल्यां च सुमित्रां च प्रयतो नास्ति संशयः ॥ २.३१.१९ ॥
હે વીર, તમારા જ તેજથી ભરત કૌસલ્યા અને સુમિત્રાનું સન્માન કરશે; તેમાં સંશય નથી.
2.31.20
यदि दुःस्थो न रक्षेत भरतो राज्यमुत्तमम्।
प्राप्य दुर्मनसा वीर गर्वेण च विशेषतः ॥ २.३१.२० ॥
હે વીર, જો દુષ્ટ ભરત આ ઉત્તમ રાજ્ય પામીને તેનું રક્ષણ ન કરે, ખાસ કરીને દુર્મનથી અને ગર્વથી—
2.31.21
तमहं दुर्मतिं क्रूरं वधिष्यामि न संशयः।
तत्पक्षानपि तान् सर्वांस्त्रैलोक्यमपि किं तु सा ॥ २.३१.२१ ॥
તે દુર્મતિ ક્રૂરને હું અવશ્ય મારી નાખીશ, તેમાં સંશય નથી; તેના બધા પક્ષકારોને પણ—ત્રણે લોકમાં હોય તોપણ—અને તે (કૈકેયી)?
2.31.22
कौसल्या बिभृयादार्या सहस्रं मद्विधानपि।
यस्याः सहस्रं ग्रामाणां सम्प्राप्तमुपजीविनाम् ॥ २.३१.२२ ॥
આર્યા કૌસલ્યા મારા જેવા હજારોને પણ પોષી શકે; તેમની પાસે હજાર ગામો છે, જે તેમના પર જીવનારાઓ માટે પ્રાપ્ત થયાં છે.
2.31.23
तदात्मभरणे चैव मम मातुस्तथैव च।
पर्याप्ता मद्विधानां च भरणाय मनस्विनी ॥ २.३१.२३ ॥
તેથી પોતાના ભરણ-પોષણ માટે, મારી માતાના ભરણ-પોષણ માટે, અને મારા જેવાઓના ભરણ માટે પણ તે મનસ્વિની પર્યાપ્ત છે.
2.31.24
कुरुष्व मामनुचरं वैधर्म्यं नेह विद्यते।
कृतार्थोऽहं भविष्यामि तव चार्थः प्रकल्प्यते ॥ २.३१.२४ ॥
મને તમારો અનુચર બનાવો; આમાં અધર્મ નથી. હું કૃતાર્થ થઈશ, અને તમારો હેતુ પણ સિદ્ધ થશે.
2.31.25
धनुरादाय सगुणं खनित्रपिटकाधरः।
अग्रतस्ते गमिष्यामि पन्थानं तव दर्शयन् ॥ २.३१.२५ ॥
ધનુષ્ય ચડાવીને, પાવડો અને ટોપલી ઉપાડીને, તમને માર્ગ બતાવતો હું તમારી આગળ ચાલીશ.
2.31.26
आहरिष्यामि ते नित्यं मूलानि च फलानि च।
वन्यानि च तथान्यानि स्वाहार्हाणि तपस्विनाम् ॥ २.३१.२६ ॥
હું તમારા માટે હંમેશાં મૂળ, ફળ અને વનમાં ઉગેલી બીજી વસ્તુઓ લાવીશ, જે તપસ્વીઓના હવન માટે યોગ્ય હોય.
2.31.27
भवांस्तु सह वैदेह्या गिरिसानुषु रंस्यसे।
अहं सर्वं करिष्यामि जाग्रतः स्वपतश्च ते ॥ २.३१.२७ ॥
તમે વૈદેહી સાથે પર્વતોના ઢોળાવો પર આનંદ માણશો; જાગતા હો કે સૂતા હો, તમારા માટે હું બધું કરીશ.
2.31.28
रामस्त्वनेन वाक्येन सुप्रीतः प्रत्युवाच तम्।
व्रजापृच्छस्व सौमित्रे सर्वमेव सुहृज्जनम् ॥ २.३१.२८ ॥
રામ આ વચનોથી અત્યંત પ્રસન્ન થયા અને તેમને ઉત્તર આપ્યો, 'હે સૌમિત્રિ, જઈને તારા સર્વ સુહૃદોની રજા લઈ આવ.'
2.31.29
ये च राज्ञो ददौ दिव्ये महात्मा वरुणः स्वयम्।
जनकस्य महायज्ञे धनुषी रौद्रदर्शने ॥ २.३१.२९ ॥
જનકના મહાયજ્ઞમાં મહાત્મા વરુણે પોતે રાજાને આપેલાં, જોવામાં ભયંકર એવાં બે દિવ્ય ધનુષ્યો,
2.31.30
अभेद्ये कवचे दिव्ये तूणी चाक्षय्यसायकौ।
आदित्यविमलाभौ द्वौ खड्गौ हेमपरिष्कृतौ ॥ २.३१.३० ॥
અભેદ્ય બે દિવ્ય કવચ, અક્ષય બાણવાળા બે ભાથા, સૂર્ય જેવી નિર્મળ કાંતિવાળી, સોનાથી શણગારેલી બે તલવારો.
2.31.31
सत्कृत्य निहितं सर्वमेतदाचार्यसद्मनि।
सर्वमायुधमादाय क्षिप्रमाव्रज लक्ष्मण ॥ २.३१.३१ ॥
લક્ષ્મણ, આ બધાં શસ્ત્રો આચાર્યના ઘરે આદરપૂર્વક મૂકી દે. બધાં આયુધ લઈને જલદી પાછો આવ.
2.31.32
स सुहृज्जनमामन्त्र्य वनवासाय निश्चितः।
इक्ष्वाकुगुरुमागम्य जग्राहायुधमुत्तमम् ॥ २.३१.३२ ॥
વનવાસ માટે દૃઢ નિશ્ચય કરેલા તેમણે મિત્રજનોની રજા લઈ ઇક્ષ્વાકુ ગુરુ પાસે જઈ ઉત્તમ આયુધ ગ્રહણ કર્યું.
2.31.33
तद् दिव्यं राजशार्दूलः सत्कृतं माल्यभूषितम्।
रामाय दर्शयामास सौमित्रिः सर्वमायुधम् ॥ २.३१.३३ ॥
રાજશાર્દૂલ સૌમિત્રિએ માળાઓથી શણગારેલાં, આદરપૂર્વક સજાવેલાં તે દિવ્ય સર્વ આયુધો રામને બતાવ્યાં.
2.31.34
तमुवाचात्मवान् रामः प्रीत्या लक्ष्मणमागतम्।
काले त्वमागतः सौम्य कांक्षिते मम लक्ष्मण ॥ २.३१.३४ ॥
આત્મસંયમી રામે પ્રેમથી આવેલા લક્ષ્મણને કહ્યું, 'સૌમ્ય લક્ષ્મણ, જેની હું ઇચ્છા રાખતો હતો તેમ તું યોગ્ય સમયે આવ્યો છે.'
2.31.35
अहं प्रदातुमिच्छामि यदिदं मामकं धनम्।
ब्राह्मणेभ्यस्तपस्विभ्यस्त्वया सह परंतप ॥ २.३१.३५ ॥
હે પરંતપ, મારું આ જે ધન છે, તે તારી સાથે બ્રાહ્મણો અને તપસ્વીઓને આપવાની મારી ઇચ્છા છે.
2.31.36
वसन्तीह दृढं भक्त्या गुरुषु द्विजसत्तमाः।
तेषामपि च मे भूयः सर्वेषां चोपजीविनाम् ॥ २.३१.३६ ॥
અહીં ગુરુઓ પ્રત્યે ભક્તિથી દૃઢ રીતે વસતા દ્વિજશ્રેષ્ઠોને, તેમને તેમજ મારા પર આધારિત સૌને પણ.
2.31.37
वसिष्ठपुत्रं तु सुयज्ञमार्यं
त्वमानयाशु प्रवरं द्विजानाम्।
अपि प्रयास्यामि वनं समस्ता-
नभ्यर्च्य शिष्टानपरान् द्विजातीन् ॥ २.३१.३७ ॥
વસિષ્ઠના પુત્ર સુયજ્ઞને, દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ એવા તે આર્યને તું જલદી અહીં લઈ આવ. સૌનો તથા અન્ય શિષ્ટ દ્વિજાતિઓનો આદર કરીને હું વનમાં જઈશ.