వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.31.1
एवं श्रुत्वा स संवादं लक्ष्मणः पूर्वमागतः।
बाष्पपर्याकुलमुखः शोकं सोढुमशक्नुवन् ॥ २.३१.१ ॥
ఇలా వారి సంభాషణను విన్న, ముందే వచ్చి ఉన్న లక్ష్మణుడు, కన్నీళ్లతో నిండిన ముఖంతో, దుఃఖాన్ని భరించలేకపోయాడు.
2.31.2
स भ्रातुश्चरणौ गाढं निपीड्य रघुनन्दनः।
सीतामुवाचातियशां राघवं च महाव्रतम् ॥ २.३१.२ ॥
రఘునందనుడు సోదరుని పాదాలను గట్టిగా నొక్కి, అతి యశస్విని సీతతోనూ, మహావ్రతుడైన రాఘవునితోనూ ఇలా అన్నాడు.
2.31.3
यदि गन्तुं कृता बुद्धिर्वनं मृगगजायुतम्।
अहं त्वानुगमिष्यामि वनमग्रे धनुर्धरः ॥ २.३१.३ ॥
మృగాలూ వేలాది ఏనుగులూ నిండిన అడవికి వెళ్లాలని నీవు నిశ్చయించుకున్నట్లయితే, విల్లు ధరించి నేను ముందు నడుస్తూ నిన్ను అనుసరిస్తాను.
2.31.4
मया समेतोऽरण्यानि रम्याणि विचरिष्यसि।
पक्षिभिर्मृगयूथैश्च संघुष्टानि समन्ततः ॥ २.३१.४ ॥
నాతో కలిసి నీవు రమణీయమైన అడవులలో విహరిస్తావు; అవి అన్ని వైపులా పక్షులు, మృగ సమూహాల ధ్వనులతో మారుమోగుతూ ఉంటాయి.
2.31.5
न देवलोकाक्रमणं नामरत्वमहं वृणे।
ऐश्वर्यं चापि लोकानां कामये न त्वया विना ॥ २.३१.५ ॥
దేవలోక ఆక్రమణను నేను కోరను, అమరత్వాన్నీ కోరను; నీవు లేకుండా లోకాల ఐశ్వర్యాన్ని కూడా కోరను.
2.31.6
एवं ब्रुवाणः सौमित्रिर्वनवासाय निश्चितः।
रामेण बहुभिः सान्त्वैर्निषिद्धः पुनरब्रवीत् ॥ २.३१.६ ॥
ఇలా వనవాసానికి నిశ్చయంతో మాట్లాడుతున్న సౌమిత్రిని రాముడు అనేక ఓదార్పు మాటలతో వారించగా, అతడు మళ్ళీ మాట్లాడాడు.
2.31.7
अनुज्ञातस्तु भवता पूर्वमेव यदस्म्यहम्।
किमिदानीं पुनरपि क्रियते मे निवारणम् ॥ २.३१.७ ॥
మీరు ఇంతకుముందే నాకు అనుమతి ఇచ్చారు. ఇప్పుడు మళ్ళీ నన్ను ఎందుకు అడ్డుకుంటున్నారు?
2.31.8
यदर्थं प्रतिषेधो मे क्रियते गन्तुमिच्छतः।
एतदिच्छामि विज्ञातुं संशयो हि ममानघ ॥ २.३१.८ ॥
నేను వెళ్లాలనుకుంటున్నప్పుడు ఏ కారణంతో నన్ను అడ్డుకుంటున్నారో తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను. ఓ పాపరహితుడా, నాకు సందేహం కలుగుతోంది.
2.31.9
ततोऽब्रवीन्महातेजा रामो लक्ष्मणमग्रतः।
स्थितं प्राग्गामिनं धीरं याचमानं कृताञ्जलिम् ॥ २.३१.९ ॥
అప్పుడు మహా తేజస్సుగల రాముడు తన ముందు నిలిచి, వెళ్లడానికి సిద్ధంగా ఉన్న, ధీరుడైన, చేతులు జోడించి వేడుకుంటున్న లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు.
2.31.10
स्निग्धो धर्मरतो धीरः सततं सत्पथे स्थितः।
प्रियः प्राणसमो वश्यो विजेयश्च सखा च मे ॥ २.३१.१० ॥
స్నేహశీలుడు, ధర్మంలో రమించేవాడు, ధీరుడు, ఎల్లప్పుడూ సన్మార్గంలో నిలిచినవాడు, ప్రియుడు, ప్రాణంతో సమానుడు, విధేయుడు, సులభంగా మనసు గెలిచే వాడు, నా స్నేహితుడు.
2.31.11
मयाद्य सह सौमित्रे त्वयि गच्छति तद्वनम्।
को भजिष्यति कौसल्यां सुमित्रां वा यशस्विनीम् ॥ २.३१.११ ॥
ఓ సౌమిత్రీ, నేను ఈరోజు నీతో కలిసి ఆ అడవికి వెళ్తే, యశస్వినులైన కౌసల్యను, సుమిత్రను ఎవరు సేవిస్తారు?
2.31.12
अभिवर्षति कामैर्यः पर्जन्यः पृथिवीमिव।
स कामपाशपर्यस्तो महातेजा महीपतिः ॥ २.३१.१२ ॥
భూమిపై వర్షం కురిపించే మేఘంలా కోరికలను కురిపించే ఆ మహాతేజస్వి, మహారాజు, కామపాశంలో బంధింపబడినవాడు.
2.31.13
सा हि राज्यमिदं प्राप्य नृपस्याश्वपतेः सुता।
दुःखितानां सपत्नीनां न करिष्यति शोभनम् ॥ २.३१.१३ ॥
అశ్వపతి రాజు కుమార్తె అయిన ఆమె ఈ రాజ్యాన్ని పొందిన తర్వాత, దుఃఖితులైన సవతులకు మేలు చేయదు.
2.31.14
न भरिष्यति कौसल्यां सुमित्रां च सुदुःखिताम्।
भरतो राज्यमासाद्य कैकेय्यां पर्यवस्थितः ॥ २.३१.१४ ॥
భరతుడు రాజ్యాన్ని పొంది, కైకేయి అధీనంలో నిలిచి, అత్యంత దుఃఖితులైన కౌసల్య, సుమిత్రలను పోషించడు.
2.31.15
तामार्यां स्वयमेवेह राजानुग्रहणेन वा।
सौमित्रे भर कौसल्यामुक्तमर्थममुं चर ॥ २.३१.१५ ॥
సౌమిత్రీ, ఆ ఆర్య కౌసల్యను నువ్వే స్వయంగా పోషించు, లేదా రాజు అనుగ్రహంతో పోషించు; నేను చెప్పిన ఈ విషయాన్ని అమలు చేయి.
2.31.16
एवं मयि च ते भक्तिर्भविष्यति सुदर्शिता।
धर्मज्ञगुरुपूजायां धर्मश्चाप्यतुलो महान् ॥ २.३१.१६ ॥
ఈ విధంగా నా పట్ల నీ భక్తి చక్కగా వ్యక్తమవుతుంది; ధర్మజ్ఞులైన పెద్దలను పూజించడంలో సాటిలేని గొప్ప ధర్మం కూడా ఉంటుంది.
2.31.17
एवं कुरुष्व सौमित्रे मत्कृते रघुनन्दन।
अस्माभिर्विप्रहीणाया मातुर्नो न भवेत् सुखम् ॥ २.३१.१७ ॥
సౌమిత్రీ, రఘునందనా, నా కొరకు ఇలాగే చెయ్యి; మనలను విడిచిన మన తల్లికి సుఖం ఉండదు.
2.31.18
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः श्लक्ष्णया गिरा।
प्रत्युवाच तदा रामं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम् ॥ २.३१.१८ ॥
రాముడు ఈ విధంగా చెప్పగా, మధురమైన మాటలతో మాట్లాడే నేర్పరి లక్ష్మణుడు, మాటల నేర్పరియైన రాముడికి అప్పుడు ప్రత్యుత్తరమిచ్చాడు.
2.31.19
तवैव तेजसा वीर भरतः पूजयिष्यति।
कौसल्यां च सुमित्रां च प्रयतो नास्ति संशयः ॥ २.३१.१९ ॥
ఓ వీరా, నీ తేజస్సు వల్లనే భరతుడు కౌసల్యనూ సుమిత్రనూ గౌరవిస్తాడు; ఇందులో సందేహం లేదు.
2.31.20
यदि दुःस्थो न रक्षेत भरतो राज्यमुत्तमम्।
प्राप्य दुर्मनसा वीर गर्वेण च विशेषतः ॥ २.३१.२० ॥
ఓ వీరా, దురాలోచనతో, ముఖ్యంగా గర్వంతో, భరతుడు ఈ ఉత్తమ రాజ్యాన్ని పొంది దానిని రక్షించకపోతే—
2.31.21
तमहं दुर्मतिं क्रूरं वधिष्यामि न संशयः।
तत्पक्षानपि तान् सर्वांस्त्रैलोक्यमपि किं तु सा ॥ २.३१.२१ ॥
ఆ దుర్బుద్ధిని, క్రూరుడిని నేను తప్పకుండా చంపుతాను; సందేహం లేదు. అతని పక్షంలో ఉన్న వారందరినీ, మూడు లోకాలలో ఉన్నవారినీ కూడా—మరి ఆమెను?
2.31.22
कौसल्या बिभृयादार्या सहस्रं मद्विधानपि।
यस्याः सहस्रं ग्रामाणां सम्प्राप्तमुपजीविनाम् ॥ २.३१.२२ ॥
ఆర్యురాలైన కౌసల్య నాలాంటి వేయిమందినైనా పోషించగలదు; ఆమెకు వేయి గ్రామాలు ఉన్నాయి, వాటి ఆదాయంతో జీవించేవారికి అవి లభించాయి.
2.31.23
तदात्मभरणे चैव मम मातुस्तथैव च।
पर्याप्ता मद्विधानां च भरणाय मनस्विनी ॥ २.३१.२३ ॥
కాబట్టి తన పోషణకూ, నా తల్లి పోషణకూ, నాలాంటి వారి పోషణకూ ఆ మనస్వినీ (కౌసల్య) సరిపోతుంది.
2.31.24
कुरुष्व मामनुचरं वैधर्म्यं नेह विद्यते।
कृतार्थोऽहं भविष्यामि तव चार्थः प्रकल्प्यते ॥ २.३१.२४ ॥
నన్ను నీ అనుచరుడిగా చేసుకో; ఇందులో అధర్మం లేదు. నేను కృతార్థుడనవుతాను; నీ ప్రయోజనమూ సిద్ధిస్తుంది.
2.31.25
धनुरादाय सगुणं खनित्रपिटकाधरः।
अग्रतस्ते गमिष्यामि पन्थानं तव दर्शयन् ॥ २.३१.२५ ॥
నారి ఎక్కించిన విల్లును ధరించి, పార మరియు బుట్టను మోస్తూ, నీకు దారి చూపుతూ నేను నీ ముందు నడుస్తాను.
2.31.26
आहरिष्यामि ते नित्यं मूलानि च फलानि च।
वन्यानि च तथान्यानि स्वाहार्हाणि तपस्विनाम् ॥ २.३१.२६ ॥
నేను నీ కోసం ఎల్లప్పుడూ వేర్లు, పండ్లు, అడవిలో పుట్టిన ఇతర వస్తువులు—తపస్వులు అర్పణకు తగినవి—తెస్తాను.
2.31.27
भवांस्तु सह वैदेह्या गिरिसानुषु रंस्यसे।
अहं सर्वं करिष्यामि जाग्रतः स्वपतश्च ते ॥ २.३१.२७ ॥
నువ్వు వైదేహితో కలసి పర్వత ప్రాంతాలలో ఆనందిస్తావు; నువ్వు మేల్కొన్నప్పుడు, నిద్రించినప్పుడు నీకోసం నేను అన్నీ చేస్తాను.
2.31.28
रामस्त्वनेन वाक्येन सुप्रीतः प्रत्युवाच तम्।
व्रजापृच्छस्व सौमित्रे सर्वमेव सुहृज्जनम् ॥ २.३१.२८ ॥
రాముడు ఈ మాటలకు ఎంతో సంతోషించి అతనికి ఇలా జవాబిచ్చాడు: 'సౌమిత్రీ, వెళ్లి నీ మిత్రులందరినీ వీడ్కోలు అడుగు.'
2.31.29
ये च राज्ञो ददौ दिव्ये महात्मा वरुणः स्वयम्।
जनकस्य महायज्ञे धनुषी रौद्रदर्शने ॥ २.३१.२९ ॥
జనకుని మహాయజ్ఞంలో మహాత్ముడైన వరుణుడు స్వయంగా రాజుకు ఇచ్చిన, చూడ భయంకరమైన రెండు దివ్య ధనుస్సులు,
2.31.30
अभेद्ये कवचे दिव्ये तूणी चाक्षय्यसायकौ।
आदित्यविमलाभौ द्वौ खड्गौ हेमपरिष्कृतौ ॥ २.३१.३० ॥
భేదించలేని రెండు దివ్య కవచాలు, అక్షయ బాణాలున్న రెండు అంబులపొదులు, సూర్యునిలా నిర్మల కాంతిగల, బంగారంతో అలంకరించిన రెండు ఖడ్గాలు.
2.31.31
सत्कृत्य निहितं सर्वमेतदाचार्यसद्मनि।
सर्वमायुधमादाय क्षिप्रमाव्रज लक्ष्मण ॥ २.३१.३१ ॥
లక్ష్మణా, ఇవన్నీ ఆచార్యుని ఇంట్లో గౌరవంగా భద్రపరచు. ఆయుధాలన్నింటినీ తీసుకుని త్వరగా తిరిగి రా.
2.31.32
स सुहृज्जनमामन्त्र्य वनवासाय निश्चितः।
इक्ष्वाकुगुरुमागम्य जग्राहायुधमुत्तमम् ॥ २.३१.३२ ॥
అరణ్యవాసానికి దృఢనిశ్చయుడై, మిత్రజనులకు వీడ్కోలు చెప్పి, ఇక్ష్వాకుల గురువు వద్దకు వెళ్లి ఉత్తమమైన ఆయుధాన్ని స్వీకరించాడు.
2.31.33
तद् दिव्यं राजशार्दूलः सत्कृतं माल्यभूषितम्।
रामाय दर्शयामास सौमित्रिः सर्वमायुधम् ॥ २.३१.३३ ॥
రాజశార్దూలుడైన సౌమిత్రి, మాలలతో అలంకరించి గౌరవంగా సిద్ధం చేసిన ఆ దివ్య ఆయుధాలన్నిటినీ రామునికి చూపించాడు.
2.31.34
तमुवाचात्मवान् रामः प्रीत्या लक्ष्मणमागतम्।
काले त्वमागतः सौम्य कांक्षिते मम लक्ष्मण ॥ २.३१.३४ ॥
ఆత్మనిగ్రహముగల రాముడు ప్రేమతో వచ్చిన లక్ష్మణునితో అన్నాడు: 'సౌమ్యా లక్ష్మణా, నేను కోరినట్లే నీవు సరియైన సమయానికి వచ్చావు.'
2.31.35
अहं प्रदातुमिच्छामि यदिदं मामकं धनम्।
ब्राह्मणेभ्यस्तपस्विभ्यस्त्वया सह परंतप ॥ २.३१.३५ ॥
శత్రువులను దహించేవాడా, నా ఈ ధనాన్ని నీతో కలిసి బ్రాహ్మణులకు, తపస్వులకు ఇవ్వాలనుకుంటున్నాను.
2.31.36
वसन्तीह दृढं भक्त्या गुरुषु द्विजसत्तमाः।
तेषामपि च मे भूयः सर्वेषां चोपजीविनाम् ॥ २.३१.३६ ॥
ఇక్కడ గురువులపట్ల భక్తితో దృఢంగా నివసిస్తున్న ద్విజశ్రేష్ఠులకు, వారికీ, నన్ను ఆశ్రయించి జీవించేవారందరికీ కూడా.
2.31.37
वसिष्ठपुत्रं तु सुयज्ञमार्यं
त्वमानयाशु प्रवरं द्विजानाम्।
अपि प्रयास्यामि वनं समस्ता-
नभ्यर्च्य शिष्टानपरान् द्विजातीन् ॥ २.३१.३७ ॥
వసిష్ఠ పుత్రుడైన సుయజ్ఞుడు, ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడైన ఆ ఆర్యుని శీఘ్రంగా ఇక్కడికి తీసుకురా. అందరినీ, ఇతర శిష్ట ద్విజులనూ సత్కరించిన తర్వాత నేను వనానికి వెళ్తాను.