વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.34.1
ततः कमलपत्राक्षः श्यामो निरुपमो महान्।
उवाच रामस्तं सूतं पितुराख्याहि मामिति ॥ २.३४.१ ॥
ત્યારે કમળની પાંખડી જેવી આંખોવાળો, શ્યામવર્ણ, અનુપમ મહાન રામે તે સારથીને કહ્યું, "પિતાના સમાચાર મને કહે."
2.34.2
स रामप्रेषितः क्षिप्रं संतापकलुषेन्द्रियम्।
प्रविश्य नृपतिं सूतो निःश्वसन्तं ददर्श ह ॥ २.३४.२ ॥
રામે મોકલેલો તે સારથી ઝડપથી મહેલમાં પ્રવેશ્યો અને શોકથી ઇન્દ્રિયો મલિન થયેલા, નિસાસા નાખતા રાજાને તેણે જોયો.
2.34.3
उपरक्तमिवादित्यं भस्मच्छन्नमिवानलम्।
तटाकमिव निस्तोयमपश्यज्जगतीपतिम् ॥ २.३४.३ ॥
ગ્રહણ લાગેલા સૂર્ય જેવો, રાખથી ઢંકાયેલા અગ્નિ જેવો, જળવિહોણા સરોવર જેવો એ જગપતિને તેણે જોયો.
2.34.4
आबोध्य च महाप्राज्ञः परमाकुलचेतनम्।
राममेवानुशोचन्तं सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥ २.३४.४ ॥
મહાબુદ્ધિમાન તે સારથીએ અતિ વ્યાકુળ ચિત્તવાળા, માત્ર રામ માટે શોક કરતા રાજાને જગાડીને હાથ જોડીને કહ્યું.
2.34.5
तं वर्धयित्वा राजानं पूर्वं सूतो जयाशिषा।
भयविक्लवया वाचा मन्दया श्लक्ष्णयाब्रवीत् ॥ २.३४.५ ॥
પ્રથમ સારથીએ રાજાને જયના આશીર્વાદ આપીને, ભયથી કંપતી, કોમળ અને ધીમી વાણીમાં કહ્યું.
2.34.6
अयं स पुरुषव्याघ्रो द्वारि तिष्ठति ते सुतः।
ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा सर्वं चैवोपजीविनाम् ॥ २.३४.६ ॥
"પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ તમારો પુત્ર આ રામ દ્વાર પર ઊભો છે; તેણે બ્રાહ્મણોને ધન આપ્યું છે અને આશ્રિતોને પણ સર્વસ્વ આપ્યું છે."
2.34.7
स त्वां पश्यतु भद्रं ते रामः सत्यपराक्रमः।
सर्वान् सुहृद आपृच्छ्य त्वां हीदानीं दिदृक्षते ॥ २.३४.७ ॥
તારું કલ્યાણ થાઓ; સત્યપરાક્રમી રામ બધા મિત્રોની વિદાય લઈને હવે તને જોવા ઇચ્છે છે.
2.34.8
गमिष्यति महारण्यं तं पश्य जगतीपते।
वृतं राजगुणैः सर्वैरादित्यमिव रश्मिभिः ॥ २.३४.८ ॥
હે ભૂપતિ, તેને જુઓ; તે મહાવનમાં જવાનો છે. સૂર્ય જેમ કિરણોથી ઘેરાયેલો હોય, તેમ તે સર્વ રાજગુણોથી ઘેરાયેલો છે.
2.34.9
स सत्यवाक्यो धर्मात्मा गाम्भीर्यात् सागरोपमः।
आकाश इव निष्पङ्को नरेन्द्रः प्रत्युवाच तम् ॥ २.३४.९ ॥
તે સત્યવાદી, ધર્માત્મા રાજા ગંભીરતામાં સાગર જેવા અને આકાશ જેવા નિર્મળ હતા; તેમણે તેને ઉત્તર આપ્યો.
2.34.10
सुमन्त्रानय मे दारान् ये केचिदिह मामकाः।
दारैः परिवृतः सर्वैर्द्रष्टुमिच्छामि राघवम् ॥ २.३४.१० ॥
હે સુમંત્ર, અહીં જે મારી પત્નીઓ છે તે સૌને લાવો; સર્વ પત્નીઓથી ઘેરાઈને હું રાઘવને જોવા ઇચ્છું છું.
2.34.11
सोऽन्तःपुरमतीत्यैव स्त्रियस्ता वाक्यमब्रवीत्।
आर्यो ह्वयति वो राजा गम्यतां तत्र मा चिरम् ॥ २.३४.११ ॥
તે અંતઃપુરમાં જઈને તે સ્ત્રીઓને કહ્યું, “આર્ય રાજા તમને બોલાવે છે; ત્યાં વિલંબ કર્યા વિના જાઓ.”
2.34.12
एवमुक्ताः स्त्रियः सर्वाः सुमन्त्रेण नृपाज्ञया।
प्रचक्रमुस्तद् भवनं भर्तुराज्ञाय शासनम् ॥ २.३४.१२ ॥
રાજાની આજ્ઞાથી સુમંત્ર દ્વારા આ પ્રમાણે કહેવાતાં, સર્વ સ્ત્રીઓ પોતાના સ્વામીની આજ્ઞા સમજીને તે ભવન તરફ ચાલી નીકળી.
2.34.13
अर्धसप्तशतास्तत्र प्रमदास्ताम्रलोचनाः।
कौसल्यां परिवार्याथ शनैर्जग्मुर्धृतव्रताः ॥ २.३४.१३ ॥
ત્યાંની સાડા સાતસો સ્ત્રીઓ, લાલ આંખોવાળી અને વ્રતમાં દૃઢ, કૌસલ્યાને ઘેરીને ધીમે ધીમે ચાલી નીકળી.
2.34.14
आगतेषु च दारेषु समवेक्ष्य महीपतिः।
उवाच राजा तं सूतं सुमन्त्रानय मे सुतम् ॥ २.३४.१४ ॥
પત્નીઓ આવી ગઈ એ જોઈને રાજાએ સારથિને કહ્યું, "સુમંત્ર, મારા પુત્રને લઈ આવ."
2.34.15
स सूतो राममादाय लक्ष्मणं मैथिलीं तथा।
जगामाभिमुखस्तूर्णं सकाशं जगतीपतेः ॥ २.३४.१५ ॥
તે સારથિ રામ, લક્ષ્મણ અને મૈથિલીને લઈને ઝડપથી સીધો જગતપતિની સમીપે ગયો.
2.34.16
स राजा पुत्रमायान्तं दृष्ट्वा चारात् कृताञ्जलिम्।
उत्पपातासनात् तूर्णमार्तः स्त्रीजनसंवृतः ॥ २.३४.१६ ॥
રાજાએ પુત્રને દૂરથી હાથ જોડીને આવતો જોયો, દુઃખથી આર્ત થઈને, સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા તે ઝડપથી આસન પરથી ઊભા થઈ ગયા.
2.34.17
सोऽभिदुद्राव वेगेन रामं दृष्ट्वा विशाम्पतिः।
तमसम्प्राप्य दुःखार्तः पपात भुवि मूर्च्छितः ॥ २.३४.१७ ॥
પ્રજાપતિએ રામને જોઈને વેગથી તેમની તરફ દોડ્યા; દુઃખથી પીડિત થઈને તેમની પાસે પહોંચી મૂર્છિત થઈ ભૂમિ પર પડી ગયા.
2.34.18
तं रामोऽभ्यपतत् क्षिप्रं लक्ष्मणश्च महारथः।
विसंज्ञमिव दुःखेन सशोकं नृपतिं तथा ॥ २.३४.१८ ॥
રામ અને મહારથી લક્ષ્મણ ઝડપથી તેમની તરફ દોડ્યા; દુઃખથી જાણે સંજ્ઞાહીન, શોકગ્રસ્ત એ રાજા તરફ.
2.34.19
स्त्रीसहस्रनिनादश्च संजज्ञे राजवेश्मनि।
हा हा रामेति सहसा भूषणध्वनिमिश्रितः ॥ २.३४.१९ ॥
રાજમહેલમાં અચાનક હજારો સ્ત્રીઓનો આક્રંદ ઊઠ્યો; "હા રામ, હા રામ" એ વિલાપ આભૂષણોના અવાજ સાથે ભળેલો હતો.
2.34.20
तं परिष्वज्य बाहुभ्यां तावुभौ रामलक्ष्मणौ।
पर्यङ्के सीतया सार्धं रुदन्तः समवेशयन् ॥ २.३४.२० ॥
રામ અને લક્ષ્મણ બંનેએ તેમને બંને બાહુઓથી આલિંગન આપીને, સીતા સાથે રડતાં પલંગ પર બેસાડ્યા.
2.34.21
अथ रामो मुहूर्तस्य लब्धसंज्ञं महीपतिम्।
उवाच प्राञ्जलिर्बाष्पशोकार्णवपरिप्लुतम् ॥ २.३४.२१ ॥
પછી એક ક્ષણ બાદ ભાન પામેલા રાજાને, આંસુ અને શોકના સાગરમાં ડૂબેલા તેમને, રામે હાથ જોડીને કહ્યું.
2.34.22
आपृच्छे त्वां महाराज सर्वेषामीश्वरोऽसि नः।
प्रस्थितं दण्डकारण्यं पश्य त्वं कुशलेन माम् ॥ २.३४.२२ ॥
હે મહારાજ, હું આપની પાસે વિદાય માગું છું. અમારા સૌના આપ જ સ્વામી છો. દંડકારણ્ય તરફ પ્રસ્થાન કરતા મને આપ કુશળતાથી આશીર્વાદ આપો.
2.34.23
लक्ष्मणं चानुजानीहि सीता चान्वेतु मां वनम्।
कारणैर्बहुभिस्तथ्यैर्वार्यमाणौ न चेच्छतः ॥ २.३४.२३ ॥
લક્ષ્મણને અનુમતિ આપો; સીતા પણ મારી સાથે વનમાં આવે. અનેક સાચા કારણોથી રોકવા છતાં આ બંને માનતા નથી.
2.34.24
अनुजानीहि सर्वान् नः शोकमुत्सृज्य मानद।
लक्ष्मणं मां च सीतां च प्रजापतिरिवात्मजान् ॥ २.३४.२४ ॥
હે માનદાતા, શોક છોડીને અમને સૌને અનુમતિ આપો; લક્ષ્મણ, મને અને સીતાને, પ્રજાપતિ જેમ પોતાના પુત્રોને આપે તેમ.
2.34.25
प्रतीक्षमाणमव्यग्रमनुज्ञां जगतीपतेः।
उवाच राजा सम्प्रेक्ष्य वनवासाय राघवम् ॥ २.३४.२५ ॥
વનવાસ માટે અનુમતિની રાહ જોતા, શાંત રાઘવ (રામ)ને જોઈને રાજાએ કહ્યું.
2.34.26
अहं राघव कैकेय्या वरदानेन मोहितः।
अयोध्यायां त्वमेवाद्य भव राजा निगृह्य माम् ॥ २.३४.२६ ॥
હે રાઘવ, કૈકેયીના વરદાનથી હું મોહિત થયો છું. હવે તું જ અયોધ્યામાં મને રોકીને રાજા થા.
2.34.27
एवमुक्तो नृपतिना रामो धर्मभृतां वरः।
प्रत्युवाचाञ्जलिं कृत्वा पितरं वाक्यकोविदः ॥ २.३४.२७ ॥
રાજાએ આમ કહ્યું ત્યારે, ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ અને વાણીકુશળ રામે હાથ જોડીને પિતાને ઉત્તર આપ્યો.
2.34.28
भवान् वर्षसहस्राय पृथिव्या नृपते पतिः।
अहं त्वरण्ये वत्स्यामि न मे राज्यस्य कांक्षिता ॥ २.३४.२८ ॥
હે રાજન, આપ હજાર વર્ષ સુધી પૃથ્વીના સ્વામી રહો. હું તો વનમાં વસીશ; મને રાજ્યની ઇચ્છા નથી.
2.34.29
नव पञ्च च वर्षाणि वनवासे विहृत्य ते।
पुनः पादौ ग्रहीष्यामि प्रतिज्ञान्ते नराधिप ॥ २.३४.२९ ॥
હે નરાધિપ, વનવાસમાં ચૌદ વર્ષ વિતાવીને, પ્રતિજ્ઞા પૂરી થયે હું ફરી આપના ચરણ પકડીશ.
2.34.30
रुदन्नार्तः प्रियं पुत्रं सत्यपाशेन संयुतः।
कैकेय्या चोद्यमानस्तु मिथो राजा तमब्रवीत् ॥ २.३४.३० ॥
સત્યના પાશથી બંધાયેલો, દુઃખથી પીડાતો રડતો, કૈકેયીથી પ્રેરાયેલો રાજા પોતાના પ્રિય પુત્રને ધીમેથી બોલ્યો.
2.34.31
श्रेयसे वृद्धये तात पुनरागमनाय च।
गच्छस्वारिष्टमव्यग्रः पन्थानमकुतोभयम् ॥ २.३४.३१ ॥
દીકરા, કલ્યાણ, ઉન્નતિ અને પાછા ફરવા માટે, નિશ્ચિંત થઈને, જ્યાં કોઈ ભય નથી તે માર્ગે કુશળતાથી જા.
2.34.32
न हि सत्यात्मनस्तात धर्माभिमनसस्तव।
संनिवर्तयितुं बुद्धिः शक्यते रघुनन्दन ॥ २.३४.३२ ॥
દીકરા, સત્ય જ જેનો સ્વભાવ છે અને ધર્મમાં જેનું મન સ્થિર છે, એવા તારો નિશ્ચય ફેરવી શકાય તેમ નથી, રઘુનંદન.
2.34.33
अद्य त्विदानीं रजनीं पुत्र मा गच्छ सर्वथा।
एकाहं दर्शनेनापि साधु तावच्चराम्यहम् ॥ २.३४.३३ ॥
દીકરા, આજ આ રાત્રિ તો કોઈ પણ રીતે ન જા. એક દિવસ, તને જોઈને જ હું થોડો સમય સુખેથી રહું.
2.34.34
मातरं मां च सम्पश्यन् वसेमामद्य शर्वरीम्।
तर्पितः सर्वकामैस्त्वं श्वः काल्ये साधयिष्यसि ॥ २.३४.३४ ॥
માતા અને મને જોઈને આજ આ રાત્રિ વિતાવ. સર્વ ઇચ્છાઓથી તૃપ્ત થઈને કાલે સવારે તું તારું કાર્ય સાધશે.
2.34.35
दुष्करं क्रियते पुत्र सर्वथा राघव प्रिय।
त्वया हि मत्प्रियार्थं तु वनमेवमुपाश्रितम् ॥ २.३४.३५ ॥
દીકરા, હે રાઘવ, પ્રિય! ખરેખર કઠિન કાર્ય તું કરે છે. મારા આનંદ માટે જ તેં આ રીતે વનનો આશ્રય લીધો છે.
2.34.36
न चैतन्मे प्रियं पुत्र शपे सत्येन राघव।
छन्नया चलितस्त्वस्मि स्त्रिया भस्माग्निकल्पया ॥ २.३४.३६ ॥
દીકરા, હે રાઘવ! સત્યના સોગંદ ખાઈને કહું છું, આ મને પ્રિય નથી. રાખમાં છુપાયેલા અગ્નિ જેવી તે છળભરી સ્ત્રીએ મને ચલિત કર્યો છે.
2.34.37
वञ्चना या तु लब्धा मे तां त्वं निस्तर्तुमिच्छसि।
अनया वृत्तसादिन्या कैकेय्याभिप्रचोदितः ॥ २.३४.३७ ॥
તેં મારી પાસેથી મેળવેલી છેતરપિંડીમાંથી હવે છૂટવા ઇચ્છે છે; સદાચારનો નાશ કરનારી આ કૈકેયી દ્વારા પ્રેરિત થઈને.
2.34.38
न चैतदाश्चर्यतमं यत् त्वं ज्येष्ठः सुतो मम।
अपानृतकथं पुत्र पितरं कर्तुमिच्छसि ॥ २.३४.३८ ॥
મારો જ્યેષ્ઠ પુત્ર હોવા છતાં તું પિતાને અસત્યવાદી બનાવવા ઇચ્છે છે, એ અત્યંત આશ્ચર્યજનક નથી, પુત્ર.
2.34.39
अथ रामस्तदा श्रुत्वा पितुरार्तस्य भाषितम्।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा दीनो वचनमब्रवीत् ॥ २.३४.३९ ॥
ત્યારે પિતાનાં આર્ત વચનો સાંભળીને રામે ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે દીન બનીને આ વચન કહ્યું.
2.34.40
प्राप्स्यामि यानद्य गुणान् को मे श्वस्तान् प्रदास्यति।
अपक्रमणमेवातः सर्वकामैरहं वृणे ॥ २.३४.४० ॥
આજે હું જે ગુણો મેળવીશ, તે આવતીકાલે મને કોણ આપશે? તેથી સર્વ ઇચ્છાઓ સાથે પ્રસ્થાન જ હું પસંદ કરું છું.
2.34.41
इयं सराष्ट्रा सजना धनधान्यसमाकुला।
मया विसृष्टा वसुधा भरताय प्रदीयताम् ॥ २.३४.४१ ॥
આ પૃથ્વી, તેનાં રાષ્ટ્રો અને પ્રજા સહિત, ધનધાન્યથી ભરેલી છે; મેં તેને છોડી દીધી છે; તે ભરતને આપવામાં આવે.
2.34.42
वनवासकृता बुद्धिर्न च मेऽद्य चलिष्यति।
यस्तु युद्धे वरो दत्तः कैकेय्यै वरद त्वया ॥ २.३४.४२ ॥
વનવાસ માટેનો મારો સંકલ્પ આજે ડગમગશે નહીં. હે વરદાતા, યુદ્ધમાં તેં કૈકેયીને જે વર આપ્યો હતો—.
2.34.43
दीयतां निखिलेनैव सत्यस्त्वं भव पार्थिव।
अहं निदेशं भवतो यथोक्तमनुपालयन् ॥ २.३४.४३ ॥
હે રાજન, જે આપવામાં આવ્યું છે તે સંપૂર્ણપણે આપવામાં આવે. આપ સત્યનિષ્ઠ રહો. આપે કહેલી આજ્ઞાનું હું યથાવત્ પાલન કરીશ.
2.34.44
चतुर्दश समा वत्स्ये वने वनचरैः सह।
मा विमर्शो वसुमती भरताय प्रदीयताम् ॥ २.३४.४४ ॥
ચૌદ વર્ષ હું વનમાં વનવાસીઓ સાથે રહીશ. સંશય ન કરો; આ પૃથ્વી ભરતને આપવામાં આવે.
2.34.45
नहि मे कांक्षितं राज्यं सुखमात्मनि वा प्रियम्।
यथानिदेशं कर्तुं वै तवैव रघुनन्दन ॥ २.३४.४५ ॥
હે રઘુનંદન, મને રાજ્યની ઇચ્છા નથી; મારા માટે સુખ કે પ્રિય વસ્તુની પણ ઇચ્છા નથી. આપની આજ્ઞા પાળવી એ જ મારી ઇચ્છા છે.
2.34.46
अपगच्छतु ते दुःखं मा भूर्बाष्पपरिप्लुतः।
नहि क्षुभ्यति दुर्धर्षः समुद्रः सरितां पतिः ॥ २.३४.४६ ॥
આપનું દુઃખ દૂર થાઓ; આંસુમાં ડૂબી ન જાઓ. નદીઓના સ્વામી સમુદ્રને કોઈ વિચલિત કરી શકતું નથી.
2.34.47
नैवाहं राज्यमिच्छामि न सुखं न च मेदिनीम्।
नैव सर्वानिमान् कामान् न स्वर्गं न च जीवितुम् ॥ २.३४.४७ ॥
મને રાજ્ય જોઈતું નથી; સુખ કે આ પૃથ્વી પણ જોઈતી નથી. આ સર્વ કામનાઓ, સ્વર્ગ કે જીવન પણ જોઈતું નથી.
2.34.48
त्वामहं सत्यमिच्छामि नानृतं पुरुषर्षभ।
प्रत्यक्षं तव सत्येन सुकृतेन च ते शपे ॥ २.३४.४८ ॥
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, હું આપ પાસેથી સત્ય જ ઇચ્છું છું, અસત્ય નહીં. આપના સત્ય અને સત્કર્મની સોગંદ લઈને કહું છું.
2.34.49
न च शक्यं मया तात स्थातुं क्षणमपि प्रभो।
स शोकं धारयस्वेमं नहि मेऽस्ति विपर्ययः ॥ २.३४.४९ ॥
હે તાત, હે પ્રભુ, મારા માટે એક ક્ષણ પણ અહીં રહેવું શક્ય નથી. આ શોક ન ધારો; મારા નિશ્ચયમાં ફેરફાર થશે નહીં.
2.34.50
अर्थितो ह्यस्मि कैकेय्या वनं गच्छेति राघव।
मया चोक्तं व्रजामीति तत्सत्यमनुपालये ॥ २.३४.५० ॥
હે રાઘવ, 'વનમાં જા' એવી કૈકેયીએ મને પ્રાર્થના કરી હતી, અને મેં પણ 'જઈશ' કહ્યું હતું. તે સત્યનું હું પાલન કરીશ.
2.34.51
मा चोत्कण्ठां कृथा देव वने रंस्यामहे वयम्।
प्रशान्तहरिणाकीर्णे नानाशकुनिनादिते ॥ २.३४.५१ ॥
હે દેવ, ચિંતા ન કરો. શાંત હરણોથી ભરેલા, વિવિધ પક્ષીઓના અવાજથી ગુંજતા વનમાં અમે આનંદ પામીશું.
2.34.52
पिता हि दैवतं तात देवतानामपि स्मृतम्।
तस्माद् दैवतमित्येव करिष्यामि पितुर्वचः ॥ २.३४.५२ ॥
હે તાત, પિતા જ દૈવત છે; દેવોમાં પણ પિતાને જ દૈવત ગણવામાં આવે છે. તેથી 'પિતા જ દૈવત' એમ માનીને હું પિતાના વચનનું પાલન કરીશ.
2.34.53
चतुर्दशसु वर्षेषु गतेषु नृपसत्तम।
पुनर्द्रक्ष्यसि मां प्राप्तं संतापोऽयं विमुच्यताम् ॥ २.३४.५३ ॥
હે નૃપશ્રેષ્ઠ, ચૌદ વર્ષ વીત્યા પછી પાછો ફરેલો મને તમે ફરી જોશો. તેથી આ સંતાપ છોડી દો.
2.34.54
येन संस्तम्भनीयोऽयं सर्वो बाष्पकलो जनः।
स त्वं पुरुषशार्दूल किमर्थं विक्रियां गतः ॥ २.३४.५४ ॥
હે પુરુષશાર્દૂલ, આંસુભીના આ સર્વ લોકોને જેમણે ધીરજ આપવી જોઈએ, તે તમે શા માટે આમ વિચલિત થયા છો?
2.34.55
पुरं च राष्ट्रं च मही च केवला
मया विसृष्टा भरताय दीयताम्।
अहं निदेशं भवतोऽनुपालयन्
वनं गमिष्यामि चिराय सेवितुम् ॥ २.३४.५५ ॥
નગર અને રાષ્ટ્ર તથા આ સમગ્ર પૃથ્વી, જે મારા વડે ત્યજાયેલી છે, તે ભરતને આપવામાં આવે. તમારી આજ્ઞાનું પાલન કરીને હું લાંબા સમય સુધી રહેવા વનમાં જઈશ.
2.34.56
मया विसृष्टां भरतो महीमिमां
सशैलखण्डां सपुरोपकाननाम्।
शिवासु सीमास्वनुशास्तु केवलं
त्वया यदुक्तं नृपते तथास्तु तत् ॥ २.३४.५६ ॥
મારા વડે ત્યજાયેલી આ પૃથ્વી — પર્વતખંડો, નગરો અને ઉપવનો સહિત — ભરત શુભ સીમાઓની અંદર સંપૂર્ણપણે શાસન કરે. હે રાજન્, તમે જે કહ્યું તે તેમ જ થાઓ.
2.34.57
न मे तथा पार्थिव धीयते मनो
महत्सु कामेषु न चात्मनः प्रिये।
यथा निदेशे तव शिष्टसम्मते
व्यपैतु दुःखं तव मत्कृतेऽनघ ॥ २.३४.५७ ॥
હે રાજન્, મોટી કામનાઓમાં, હે પ્રિય, મારા માટે પણ મારું મન એટલું સ્થિર થતું નથી, જેટલું વિદ્વાનોએ સંમત કરેલી તમારી આજ્ઞામાં સ્થિર થાય છે. હે નિર્દોષ, મારે કારણે તમારું દુઃખ દૂર થાઓ.
2.34.58
तदद्य नैवानघ राज्यमव्ययं
न सर्वकामान् वसुधां न मैथिलीम्।
न चिन्तितं त्वामनृतेन योजयन्
वृणीय सत्यं व्रतमस्तु ते तथा ॥ २.३४.५८ ॥
તેથી, હે નિર્દોષ, આજે હું અવિનાશી રાજ્ય, સર્વ કામનાઓ, પૃથ્વી કે મૈથિલીને ઇચ્છતો નથી; તમને અસત્ય સાથે જોડીને વિચારીશ પણ નહીં. હું સત્યને વરું છું; તમારું વ્રત તેમ જ થાઓ.
2.34.59
फलानि मूलानि च भक्षयन् वने
गिरींश्च पश्यन् सरितः सरांसि च।
वनं प्रविश्यैव विचित्रपादपं
सुखी भविष्यामि तवास्तु निर्वृतिः ॥ २.३४.५९ ॥
વનમાં ફળ અને મૂળ ખાઈને, પર્વતો, નદીઓ અને સરોવરો જોઈને, વિવિધ વૃક્ષોવાળા વનમાં પ્રવેશીને હું સુખી રહીશ. તમને શાંતિ મળે.
2.34.60
एवं स राजा व्यसनाभिपन्न-
स्तापेन दुःखेन च पीड्यमानः।
आलिङ्ग्य पुत्रं सुविनष्टसंज्ञो
भूमिं गतो नैव चिचेष्ट किंचित् ॥ २.३४.६० ॥
આ રીતે તે રાજા, વિપત્તિમાં ઘેરાયેલો, તાપ અને દુઃખથી પીડાતો, પુત્રને આલિંગન આપીને, સંપૂર્ણ ચેતના ગુમાવીને ભૂમિ પર પડ્યો; તે જરાય હલ્યો નહીં.
2.34.61
देव्यः समस्ता रुरुदुः समेता-
स्तां वर्जयित्वा नरदेवपत्नीम्।
रुदन् सुमन्त्रोऽपि जगाम मूर्च्छां
हाहाकृतं तत्र बभूव सर्वम् ॥ २.३४.६१ ॥
ત્યાં એકઠી થયેલી બધી રાણીઓ, તે રાજપત્ની (કૌસલ્યા) સિવાય, રડવા લાગી; રડતા રડતા સુમંત્ર પણ મૂર્છિત થઈ ગયો; ત્યાં ચારેબાજુ 'હાહાકાર' મચી ગયો.