ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.34.1
ततः कमलपत्राक्षः श्यामो निरुपमो महान्।
उवाच रामस्तं सूतं पितुराख्याहि मामिति ॥ २.३४.१ ॥
ಆಗ ಕಮಲದ ಎಸಳಿನಂತಹ ಕಣ್ಣುಗಳ, ಶ್ಯಾಮವರ್ಣದ, ಅನುಪಮ ಮಹಾನ್ ರಾಮನು ಆ ಸಾರಥಿಗೆ ಹೇಳಿದನು, "ತಂದೆಯ ಸಮಾಚಾರವನ್ನು ನನಗೆ ತಿಳಿಸು."
2.34.2
स रामप्रेषितः क्षिप्रं संतापकलुषेन्द्रियम्।
प्रविश्य नृपतिं सूतो निःश्वसन्तं ददर्श ह ॥ २.३४.२ ॥
ರಾಮನಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಸಾರಥಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ದುಃಖದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಕಲಕಿದ್ದ, ನಿಟ್ಟುಸಿರಿಡುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜನನ್ನು ಕಂಡನು.
2.34.3
उपरक्तमिवादित्यं भस्मच्छन्नमिवानलम्।
तटाकमिव निस्तोयमपश्यज्जगतीपतिम् ॥ २.३४.३ ॥
ಗ್ರಹಣ ಹಿಡಿದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ, ಬೂದಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ, ನೀರಿಲ್ಲದ ಕೊಳದಂತೆ ಇದ್ದ ಆ ಭೂಪತಿಯನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು.
2.34.4
आबोध्य च महाप्राज्ञः परमाकुलचेतनम्।
राममेवानुशोचन्तं सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥ २.३४.४ ॥
ಮಹಾಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಆ ಸಾರಥಿ, ಮನಸ್ಸು ಅತ್ಯಂತ ಕಲಕಿದ್ದ, ಕೇವಲ ರಾಮನಿಗಾಗಿಯೇ ಶೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜನನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಿ, ಕೈಮುಗಿದು ಹೇಳಿದನು.
2.34.5
तं वर्धयित्वा राजानं पूर्वं सूतो जयाशिषा।
भयविक्लवया वाचा मन्दया श्लक्ष्णयाब्रवीत् ॥ २.३४.५ ॥
ಮೊದಲು ಸಾರಥಿ ರಾಜನನ್ನು ಜಯದ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಹರಸಿ, ಭಯದಿಂದ ಕಂಪಿಸುವ, ಮೃದುವಾದ ನಿಧಾನದ ಮಾತಿನಿಂದ ಹೇಳಿದನು.
2.34.6
अयं स पुरुषव्याघ्रो द्वारि तिष्ठति ते सुतः।
ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा सर्वं चैवोपजीविनाम् ॥ २.३४.६ ॥
"ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ನಿನ್ನ ಮಗ ಈ ರಾಮ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಧನವನ್ನು ದಾನಮಾಡಿ, ತನ್ನನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದವರಿಗೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ."
2.34.7
स त्वां पश्यतु भद्रं ते रामः सत्यपराक्रमः।
सर्वान् सुहृद आपृच्छ्य त्वां हीदानीं दिदृक्षते ॥ २.३४.७ ॥
ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿ ರಾಮನು ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಮಿತ್ರರಿಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿ, ಈಗ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಬಯಸುತ್ತಾನೆ.
2.34.8
गमिष्यति महारण्यं तं पश्य जगतीपते।
वृतं राजगुणैः सर्वैरादित्यमिव रश्मिभिः ॥ २.३४.८ ॥
ಭೂಪತಿಯೇ, ಅವನನ್ನು ನೋಡು; ಅವನು ಮಹಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿದ್ದಾನೆ. ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಆವೃತನಾದಂತೆ, ಎಲ್ಲ ರಾಜಗುಣಗಳಿಂದ ಆವೃತನಾದವನು ಅವನು.
2.34.9
स सत्यवाक्यो धर्मात्मा गाम्भीर्यात् सागरोपमः।
आकाश इव निष्पङ्को नरेन्द्रः प्रत्युवाच तम् ॥ २.३४.९ ॥
ಆ ಸತ್ಯವಾದಿ, ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಜನು ಗಾಂಭೀರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಗರದಂತೆಯೂ ಆಕಾಶದಂತೆ ನಿರ್ಮಲನೂ ಆಗಿದ್ದನು; ಅವನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
2.34.10
सुमन्त्रानय मे दारान् ये केचिदिह मामकाः।
दारैः परिवृतः सर्वैर्द्रष्टुमिच्छामि राघवम् ॥ २.३४.१० ॥
ಸುಮಂತ್ರ, ಇಲ್ಲಿರುವ ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯರನ್ನೆಲ್ಲ ಕರೆತಾ; ಎಲ್ಲ ಪತ್ನಿಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ರಾಘವನನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.
2.34.11
सोऽन्तःपुरमतीत्यैव स्त्रियस्ता वाक्यमब्रवीत्।
आर्यो ह्वयति वो राजा गम्यतां तत्र मा चिरम् ॥ २.३४.११ ॥
ಅವನು ಅಂತಃಪುರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ಆರ್ಯ ರಾಜನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಡಮಾಡದೆ ಹೋಗಿರಿ.”
2.34.12
एवमुक्ताः स्त्रियः सर्वाः सुमन्त्रेण नृपाज्ञया।
प्रचक्रमुस्तद् भवनं भर्तुराज्ञाय शासनम् ॥ २.३४.१२ ॥
ರಾಜನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಸುಮಂತ್ರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು, ಎಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ತಮ್ಮ ಪತಿಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಆ ಭವನದ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟರು.
2.34.13
अर्धसप्तशतास्तत्र प्रमदास्ताम्रलोचनाः।
कौसल्यां परिवार्याथ शनैर्जग्मुर्धृतव्रताः ॥ २.३४.१३ ॥
ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಏಳುನೂರ ಐವತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ, ವ್ರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾಗಿ, ಕೌಸಲ್ಯೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಡೆದರು.
2.34.14
आगतेषु च दारेषु समवेक्ष्य महीपतिः।
उवाच राजा तं सूतं सुमन्त्रानय मे सुतम् ॥ २.३४.१४ ॥
ಪತ್ನಿಯರು ಬಂದಾಗ ಭೂಪತಿಯು ಆ ಸಾರಥಿಗೆ ಹೇಳಿದನು, "ಸುಮಂತ್ರ, ನನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಕರೆತಾ."
2.34.15
स सूतो राममादाय लक्ष्मणं मैथिलीं तथा।
जगामाभिमुखस्तूर्णं सकाशं जगतीपतेः ॥ २.३४.१५ ॥
ಆ ಸಾರಥಿ ರಾಮನನ್ನು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಮತ್ತು ಮೈಥಿಲಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು, ವೇಗವಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಆ ಭೂಪತಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಹೋದನು.
2.34.16
स राजा पुत्रमायान्तं दृष्ट्वा चारात् कृताञ्जलिम्।
उत्पपातासनात् तूर्णमार्तः स्त्रीजनसंवृतः ॥ २.३४.१६ ॥
ಆ ರಾಜನು, ಮಗನು ದೂರದಿಂದ ಕೈಮುಗಿದು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ದುಃಖಾರ್ತನಾಗಿ, ಸ್ತ್ರೀಜನರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದವನಾಗಿ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಆಸನದಿಂದ ಎದ್ದನು.
2.34.17
सोऽभिदुद्राव वेगेन रामं दृष्ट्वा विशाम्पतिः।
तमसम्प्राप्य दुःखार्तः पपात भुवि मूर्च्छितः ॥ २.३४.१७ ॥
ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿ ವೇಗವಾಗಿ ಅವನ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿದನು; ದುಃಖಾರ್ತನಾಗಿ ಅವನನ್ನು ತಲುಪಿ ಮೂರ್ಛೆಹೋಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದನು.
2.34.18
तं रामोऽभ्यपतत् क्षिप्रं लक्ष्मणश्च महारथः।
विसंज्ञमिव दुःखेन सशोकं नृपतिं तथा ॥ २.३४.१८ ॥
ರಾಮ ಮತ್ತು ಮಹಾರಥ ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಅವನ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿದರು; ದುಃಖದಿಂದ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿದವನಂತಿದ್ದ, ಶೋಕಗ್ರಸ್ತನಾದ ಆ ರಾಜನ ಕಡೆಗೆ.
2.34.19
स्त्रीसहस्रनिनादश्च संजज्ञे राजवेश्मनि।
हा हा रामेति सहसा भूषणध्वनिमिश्रितः ॥ २.३४.१९ ॥
ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಆಕ್ರಂದನ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಮೊಳಗಿತು; "ಹಾ ರಾಮ, ಹಾ ರಾಮ" ಎಂಬ ರೋದನ ಆಭರಣಗಳ ಧ್ವನಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಿತ್ತು.
2.34.20
तं परिष्वज्य बाहुभ्यां तावुभौ रामलक्ष्मणौ।
पर्यङ्के सीतया सार्धं रुदन्तः समवेशयन् ॥ २.३४.२० ॥
ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಇಬ್ಬರೂ ಅವರನ್ನು ಎರಡು ಬಾಹುಗಳಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಳುತ್ತಾ ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದರು.
2.34.21
अथ रामो मुहूर्तस्य लब्धसंज्ञं महीपतिम्।
उवाच प्राञ्जलिर्बाष्पशोकार्णवपरिप्लुतम् ॥ २.३४.२१ ॥
ಬಳಿಕ ಒಂದು ಕ್ಷಣದ ನಂತರ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮರಳಿ ಪಡೆದ ರಾಜನಿಗೆ, ಕಣ್ಣೀರು ಮತ್ತು ಶೋಕದ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದವನಿಗೆ, ರಾಮ ಕೈಮುಗಿದು ಹೇಳಿದನು.
2.34.22
आपृच्छे त्वां महाराज सर्वेषामीश्वरोऽसि नः।
प्रस्थितं दण्डकारण्यं पश्य त्वं कुशलेन माम् ॥ २.३४.२२ ॥
ಮಹಾರಾಜ, ನಾನು ನಿಮ್ಮಿಂದ ಬೀಳ್ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಒಡೆಯ ನೀವೇ. ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ನನ್ನನ್ನು ನೀವು ಕ್ಷೇಮದಿಂದ ಹರಸಿ.
2.34.23
लक्ष्मणं चानुजानीहि सीता चान्वेतु मां वनम्।
कारणैर्बहुभिस्तथ्यैर्वार्यमाणौ न चेच्छतः ॥ २.३४.२३ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿ; ಸೀತೆಯೂ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿಗೆ ಬರಲಿ. ಅನೇಕ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ತಡೆದರೂ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಒಪ್ಪುತ್ತಿಲ್ಲ.
2.34.24
अनुजानीहि सर्वान् नः शोकमुत्सृज्य मानद।
लक्ष्मणं मां च सीतां च प्रजापतिरिवात्मजान् ॥ २.३४.२४ ॥
ಓ ಮಾನದಾತ, ಶೋಕವನ್ನು ತೊರೆದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿ; ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ, ನನಗೆ ಮತ್ತು ಸೀತೆಗೆ, ಪ್ರಜಾಪತಿ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನೀಡುವಂತೆ.
2.34.25
प्रतीक्षमाणमव्यग्रमनुज्ञां जगतीपतेः।
उवाच राजा सम्प्रेक्ष्य वनवासाय राघवम् ॥ २.३४.२५ ॥
ವನವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ, ಶಾಂತನಾದ ರಾಘವನನ್ನು (ರಾಮನನ್ನು) ನೋಡಿ ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು.
2.34.26
अहं राघव कैकेय्या वरदानेन मोहितः।
अयोध्यायां त्वमेवाद्य भव राजा निगृह्य माम् ॥ २.३४.२६ ॥
ಓ ರಾಘವ, ಕೈಕೇಯಿಯ ವರದಾನದಿಂದ ನಾನು ಮೋಹಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಈಗ ನೀನೇ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ತಡೆದು ರಾಜನಾಗು.
2.34.27
एवमुक्तो नृपतिना रामो धर्मभृतां वरः।
प्रत्युवाचाञ्जलिं कृत्वा पितरं वाक्यकोविदः ॥ २.३४.२७ ॥
ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು, ಧರ್ಮಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನೂ ಆದ ರಾಮನು ಕೈಮುಗಿದು ತಂದೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
2.34.28
भवान् वर्षसहस्राय पृथिव्या नृपते पतिः।
अहं त्वरण्ये वत्स्यामि न मे राज्यस्य कांक्षिता ॥ २.३४.२८ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ನೀವು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಭೂಮಿಗೆ ಒಡೆಯರಾಗಿರಿ. ನಾನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವೆನು; ರಾಜ್ಯದ ಆಸೆ ನನಗಿಲ್ಲ.
2.34.29
नव पञ्च च वर्षाणि वनवासे विहृत्य ते।
पुनः पादौ ग्रहीष्यामि प्रतिज्ञान्ते नराधिप ॥ २.३४.२९ ॥
ಓ ನರಾಧಿಪ, ವನವಾಸದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಕಳೆದ ನಂತರ, ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮುಗಿದಾಗ ನಿಮ್ಮ ಪಾದಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹಿಡಿಯುವೆನು.
2.34.30
रुदन्नार्तः प्रियं पुत्रं सत्यपाशेन संयुतः।
कैकेय्या चोद्यमानस्तु मिथो राजा तमब्रवीत् ॥ २.३४.३० ॥
ಸತ್ಯದ ಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿ, ದುಃಖದಿಂದ ಅಳುತ್ತಾ, ಕೈಕೇಯಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ರಾಜನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಮಗನಿಗೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು.
2.34.31
श्रेयसे वृद्धये तात पुनरागमनाय च।
गच्छस्वारिष्टमव्यग्रः पन्थानमकुतोभयम् ॥ २.३४.३१ ॥
ಮಗೂ, ಕ್ಷೇಮ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬರುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಎಲ್ಲಿಯೂ ಭಯವಿಲ್ಲದ ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿ ಹೋಗು.
2.34.32
न हि सत्यात्मनस्तात धर्माभिमनसस्तव।
संनिवर्तयितुं बुद्धिः शक्यते रघुनन्दन ॥ २.३४.३२ ॥
ಮಗೂ, ಸತ್ಯವೇ ಸ್ವಭಾವವಾಗಿ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ನಿಲ್ಲಿಸಿರುವ ನಿನ್ನ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ರಘುನಂದನ.
2.34.33
अद्य त्विदानीं रजनीं पुत्र मा गच्छ सर्वथा।
एकाहं दर्शनेनापि साधु तावच्चराम्यहम् ॥ २.३४.३३ ॥
ಮಗೂ, ಇಂದು ಈ ರಾತ್ರಿ ಮಾತ್ರ ಹೋಗಬೇಡ. ಒಂದು ದಿನ, ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಲೇ ನಾನು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಸುಖವಾಗಿರುತ್ತೇನೆ.
2.34.34
मातरं मां च सम्पश्यन् वसेमामद्य शर्वरीम्।
तर्पितः सर्वकामैस्त्वं श्वः काल्ये साधयिष्यसि ॥ २.३४.३४ ॥
ತಾಯಿಯನ್ನೂ ನನ್ನನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಾ ಈ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆ. ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತನಾಗಿ, ನಾಳೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ನಿನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವೆ.
2.34.35
दुष्करं क्रियते पुत्र सर्वथा राघव प्रिय।
त्वया हि मत्प्रियार्थं तु वनमेवमुपाश्रितम् ॥ २.३४.३५ ॥
ಮಗೂ, ರಾಘವಾ, ಪ್ರಿಯನೇ! ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕಠಿಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೀನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀಯ. ನನ್ನ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹೀಗೆ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದೆ.
2.34.36
न चैतन्मे प्रियं पुत्र शपे सत्येन राघव।
छन्नया चलितस्त्वस्मि स्त्रिया भस्माग्निकल्पया ॥ २.३४.३६ ॥
ಮಗೂ, ರಾಘವಾ! ಸತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಆಣೆ ಇಟ್ಟು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಇದು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯವಲ್ಲ. ಬೂದಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ ಬೆಂಕಿಯಂತಿರುವ ಆ ವಂಚಕಿ ಸ್ತ್ರೀಯಿಂದಲೇ ನಾನು ವಿಚಲಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ.
2.34.37
वञ्चना या तु लब्धा मे तां त्वं निस्तर्तुमिच्छसि।
अनया वृत्तसादिन्या कैकेय्याभिप्रचोदितः ॥ २.३४.३७ ॥
ನೀನು ನನ್ನಿಂದ ಪಡೆದ ವಂಚನೆಯಿಂದ ಈಗ ಪಾರಾಗಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆ; ಸದಾಚಾರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಇವಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ.
2.34.38
न चैतदाश्चर्यतमं यत् त्वं ज्येष्ठः सुतो मम।
अपानृतकथं पुत्र पितरं कर्तुमिच्छसि ॥ २.३४.३८ ॥
ನನ್ನ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನಾದ ನೀನು ತಂದೆಯನ್ನು ಸುಳ್ಳುಗಾರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಬಯಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಲ್ಲ, ಮಗನೇ.
2.34.39
अथ रामस्तदा श्रुत्वा पितुरार्तस्य भाषितम्।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा दीनो वचनमब्रवीत् ॥ २.३४.३९ ॥
ಆಗ ತಂದೆಯ ಆರ್ತವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ರಾಮನು ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ದೀನನಾಗಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
2.34.40
प्राप्स्यामि यानद्य गुणान् को मे श्वस्तान् प्रदास्यति।
अपक्रमणमेवातः सर्वकामैरहं वृणे ॥ २.३४.४० ॥
ಇಂದು ನಾನು ಪಡೆಯುವ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಾಳೆ ನನಗೆ ಯಾರು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ? ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳಿಂದ ಹೊರಟುಹೋಗುವುದನ್ನೇ ನಾನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
2.34.41
इयं सराष्ट्रा सजना धनधान्यसमाकुला।
मया विसृष्टा वसुधा भरताय प्रदीयताम् ॥ २.३४.४१ ॥
ಈ ಭೂಮಿ, ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಜನರು, ಧನಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ; ನಾನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ; ಇದನ್ನು ಭರತನಿಗೆ ನೀಡಲಿ.
2.34.42
वनवासकृता बुद्धिर्न च मेऽद्य चलिष्यति।
यस्तु युद्धे वरो दत्तः कैकेय्यै वरद त्वया ॥ २.३४.४२ ॥
ವನವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ನನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪ ಇಂದು ಚಲಿಸದು. ವರದಾತನೇ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೀನು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ವರವು—.
2.34.43
दीयतां निखिलेनैव सत्यस्त्वं भव पार्थिव।
अहं निदेशं भवतो यथोक्तमनुपालयन् ॥ २.३४.४३ ॥
ಅರಸನೇ, ಕೊಟ್ಟದ್ದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೊಡಲ್ಪಡಲಿ. ನೀವು ಸತ್ಯವಂತರಾಗಿರಿ. ನೀವು ಹೇಳಿದ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನಾನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವೆನು.
2.34.44
चतुर्दश समा वत्स्ये वने वनचरैः सह।
मा विमर्शो वसुमती भरताय प्रदीयताम् ॥ २.३४.४४ ॥
ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವನವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುವೆನು. ಸಂಶಯ ಬೇಡ; ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಭರತನಿಗೆ ಕೊಡಲಿ.
2.34.45
नहि मे कांक्षितं राज्यं सुखमात्मनि वा प्रियम्।
यथानिदेशं कर्तुं वै तवैव रघुनन्दन ॥ २.३४.४५ ॥
ರಘುನಂದನನೇ, ನನಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಆಸೆಯಿಲ್ಲ; ನನಗಾಗಿ ಸುಖವೂ ಪ್ರಿಯವೂ ಬೇಕಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದೇ ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆ.
2.34.46
अपगच्छतु ते दुःखं मा भूर्बाष्पपरिप्लुतः।
नहि क्षुभ्यति दुर्धर्षः समुद्रः सरितां पतिः ॥ २.३४.४६ ॥
ನಿಮ್ಮ ದುಃಖ ದೂರವಾಗಲಿ; ಕಣ್ಣೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಬೇಡಿ. ನದಿಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಸಮುದ್ರವು ಯಾರಿಂದಲೂ ಕಲಕಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.
2.34.47
नैवाहं राज्यमिच्छामि न सुखं न च मेदिनीम्।
नैव सर्वानिमान् कामान् न स्वर्गं न च जीवितुम् ॥ २.३४.४७ ॥
ನಾನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ; ಸುಖವನ್ನೂ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನೂ, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೂ, ಬದುಕನ್ನೂ ಕೂಡ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.
2.34.48
त्वामहं सत्यमिच्छामि नानृतं पुरुषर्षभ।
प्रत्यक्षं तव सत्येन सुकृतेन च ते शपे ॥ २.३४.४८ ॥
ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನಾನು ನಿನ್ನಿಂದ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತೇನೆ, ಸುಳ್ಳನ್ನಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಸತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಸತ್ಕರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಆಣೆ ಇಟ್ಟು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
2.34.49
न च शक्यं मया तात स्थातुं क्षणमपि प्रभो।
स शोकं धारयस्वेमं नहि मेऽस्ति विपर्ययः ॥ २.३४.४९ ॥
ತಂದೆಯೇ, ಪ್ರಭುವೇ, ನನಗೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಇಲ್ಲಿ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ಶೋಕವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಡಿ; ನನ್ನ ನಿಲುವು ಬದಲಾಗದು.
2.34.50
अर्थितो ह्यस्मि कैकेय्या वनं गच्छेति राघव।
मया चोक्तं व्रजामीति तत्सत्यमनुपालये ॥ २.३४.५० ॥
ರಾಘವನೇ, 'ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗು' ಎಂದು ಕೈಕೇಯಿ ನನ್ನನ್ನು ಬೇಡಿದ್ದಾಳೆ; ನಾನೂ 'ಹೋಗುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಆ ಸತ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಪಾಲಿಸುವೆನು.
2.34.51
मा चोत्कण्ठां कृथा देव वने रंस्यामहे वयम्।
प्रशान्तहरिणाकीर्णे नानाशकुनिनादिते ॥ २.३४.५१ ॥
ದೇವನೇ, ಚಿಂತಿಸಬೇಡಿ. ಶಾಂತ ಜಿಂಕೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ನಾನಾ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕೂಗಿನಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ ವನದಲ್ಲಿ ನಾವು ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತೇವೆ.
2.34.52
पिता हि दैवतं तात देवतानामपि स्मृतम्।
तस्माद् दैवतमित्येव करिष्यामि पितुर्वचः ॥ २.३४.५२ ॥
ತಂದೆಯೇ, ತಂದೆಯೇ ದೈವ; ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಂದೆಯನ್ನೇ ದೈವವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ 'ತಂದೆಯೇ ದೈವ' ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ನಾನು ಪಾಲಿಸುವೆನು.
2.34.53
चतुर्दशसु वर्षेषु गतेषु नृपसत्तम।
पुनर्द्रक्ष्यसि मां प्राप्तं संतापोऽयं विमुच्यताम् ॥ २.३४.५३ ॥
ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನನ್ನನ್ನು ನೀವು ಮತ್ತೆ ನೋಡುವಿರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಂತಾಪವನ್ನು ಬಿಡಿ.
2.34.54
येन संस्तम्भनीयोऽयं सर्वो बाष्पकलो जनः।
स त्वं पुरुषशार्दूल किमर्थं विक्रियां गतः ॥ २.३४.५४ ॥
ಪುರುಷಶಾರ್ದೂಲನೇ, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಈ ಜನರೆಲ್ಲರನ್ನು ಯಾರು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಬೇಕೋ, ಅಂತಹ ನೀವು ಏಕೆ ಹೀಗೆ ಕಳವಳಗೊಂಡಿರುವಿರಿ?
2.34.55
पुरं च राष्ट्रं च मही च केवला
मया विसृष्टा भरताय दीयताम्।
अहं निदेशं भवतोऽनुपालयन्
वनं गमिष्यामि चिराय सेवितुम् ॥ २.३४.५५ ॥
ನಗರ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ ಹಾಗೂ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭೂಮಿ, ನನ್ನಿಂದ ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಅವು ಭರತನಿಗೆ ನೀಡಲ್ಪಡಲಿ. ನಿಮ್ಮ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ, ದೀರ್ಘಕಾಲ ವಾಸಿಸಲು ನಾನು ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆನು.
2.34.56
मया विसृष्टां भरतो महीमिमां
सशैलखण्डां सपुरोपकाननाम्।
शिवासु सीमास्वनुशास्तु केवलं
त्वया यदुक्तं नृपते तथास्तु तत् ॥ २.३४.५६ ॥
ನನ್ನಿಂದ ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು — ಪರ್ವತ ಭಾಗಗಳು, ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಉಪವನಗಳೊಂದಿಗೆ — ಭರತನು ಶುಭ ಗಡಿಗಳೊಳಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಳಲಿ. ರಾಜನೇ, ನೀವು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಆಗಲಿ.
2.34.57
न मे तथा पार्थिव धीयते मनो
महत्सु कामेषु न चात्मनः प्रिये।
यथा निदेशे तव शिष्टसम्मते
व्यपैतु दुःखं तव मत्कृतेऽनघ ॥ २.३४.५७ ॥
ರಾಜನೇ, ದೊಡ್ಡ ಆಸೆಗಳಲ್ಲಾಗಲಿ, ಪ್ರಿಯನೇ, ನನಗಾಗಿಯೂ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಅಷ್ಟಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಒಪ್ಪಿದ ನಿಮ್ಮ ಆಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅದು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದೋಷಿಯೇ, ನನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದ ನಿನ್ನ ದುಃಖ ನೀಗಲಿ.
2.34.58
तदद्य नैवानघ राज्यमव्ययं
न सर्वकामान् वसुधां न मैथिलीम्।
न चिन्तितं त्वामनृतेन योजयन्
वृणीय सत्यं व्रतमस्तु ते तथा ॥ २.३४.५८ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ, ನಿರ್ದೋಷಿಯೇ, ಇಂದು ನಾನು ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಗಲಿ, ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನಾಗಲಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನಾಗಲಿ, ಮೈಥಿಲಿಯನ್ನಾಗಲಿ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ; ನಿನ್ನನ್ನು ಸುಳ್ಳಿನೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ ಯೋಚಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಸತ್ಯವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ; ನಿನ್ನ ವ್ರತ ಹಾಗೇ ಆಗಲಿ.
2.34.59
फलानि मूलानि च भक्षयन् वने
गिरींश्च पश्यन् सरितः सरांसि च।
वनं प्रविश्यैव विचित्रपादपं
सुखी भविष्यामि तवास्तु निर्वृतिः ॥ २.३४.५९ ॥
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣು-ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾ, ಪರ್ವತಗಳನ್ನು, ನದಿಗಳನ್ನು, ಸರೋವರಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವೃಕ್ಷಗಳಿರುವ ವನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ನಾನು ಸುಖಿಯಾಗಿರುವೆನು. ನಿನಗೆ ಶಾಂತಿ ದೊರಕಲಿ.
2.34.60
एवं स राजा व्यसनाभिपन्न-
स्तापेन दुःखेन च पीड्यमानः।
आलिङ्ग्य पुत्रं सुविनष्टसंज्ञो
भूमिं गतो नैव चिचेष्ट किंचित् ॥ २.३४.६० ॥
ಹೀಗೆ ಆ ರಾಜನು, ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ, ತಾಪ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಮಗನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು; ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಚಲಿಸಲಿಲ್ಲ.
2.34.61
देव्यः समस्ता रुरुदुः समेता-
स्तां वर्जयित्वा नरदेवपत्नीम्।
रुदन् सुमन्त्रोऽपि जगाम मूर्च्छां
हाहाकृतं तत्र बभूव सर्वम् ॥ २.३४.६१ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಣಿಯರೂ, ಆ ರಾಜಪತ್ನಿಯನ್ನು (ಕೌಸಲ್ಯೆಯನ್ನು) ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಅಳತೊಡಗಿದರು; ಅಳುತ್ತಿದ್ದ ಸುಮಂತ್ರನೂ ಮೂರ್ಛೆಗೊಂಡನು; ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ 'ಅಯ್ಯೋ, ಅಯ್ಯೋ' ಎಂಬ ಆಕ್ರಂದನ ಮೊಳಗಿತು.