വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.34.1
ततः कमलपत्राक्षः श्यामो निरुपमो महान्।
उवाच रामस्तं सूतं पितुराख्याहि मामिति ॥ २.३४.१ ॥
അപ്പോൾ താമരയിതൾ പോലുള്ള കണ്ണുകളുള്ള, ശ്യാമവർണ്ണനായ, അനുപമനായ മഹാനായ രാമൻ ആ സാരഥിയോട് പറഞ്ഞു, "പിതാവിന്റെ വിവരം എന്നോട് പറയൂ."
2.34.2
स रामप्रेषितः क्षिप्रं संतापकलुषेन्द्रियम्।
प्रविश्य नृपतिं सूतो निःश्वसन्तं ददर्श ह ॥ २.३४.२ ॥
രാമൻ അയച്ച ആ സാരഥി വേഗം കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, സന്താപത്താൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കലങ്ങി ദീർഘനിശ്വാസമെടുക്കുന്ന രാജാവിനെ കണ്ടു.
2.34.3
उपरक्तमिवादित्यं भस्मच्छन्नमिवानलम्।
तटाकमिव निस्तोयमपश्यज्जगतीपतिम् ॥ २.३४.३ ॥
ഗ്രഹണം ബാധിച്ച സൂര്യനെപ്പോലെയും, ഭസ്മം മൂടിയ അഗ്നിപോലെയും, വെള്ളമില്ലാത്ത കുളംപോലെയും ഇരുന്ന ഭൂപതിയെ അവൻ കണ്ടു.
2.34.4
आबोध्य च महाप्राज्ञः परमाकुलचेतनम्।
राममेवानुशोचन्तं सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥ २.३४.४ ॥
മഹാബുദ്ധിമാനായ ആ സാരഥി, അതീവ വ്യാകുലചിത്തനായി രാമനെക്കുറിച്ചു മാത്രം ദുഃഖിച്ചിരുന്ന രാജാവിനെ ഉണർത്തി, കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു.
2.34.5
तं वर्धयित्वा राजानं पूर्वं सूतो जयाशिषा।
भयविक्लवया वाचा मन्दया श्लक्ष्णयाब्रवीत् ॥ २.३४.५ ॥
ആദ്യം സാരഥി രാജാവിനെ ജയാശിസ്സുകൾ നൽകി അനുഗ്രഹിച്ച്, ഭയം കൊണ്ട് വിറയ്ക്കുന്ന, മൃദുവായ, മന്ദമായ വാക്കുകളാൽ പറഞ്ഞു.
2.34.6
अयं स पुरुषव्याघ्रो द्वारि तिष्ठति ते सुतः।
ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा सर्वं चैवोपजीविनाम् ॥ २.३४.६ ॥
"പുരുഷന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നിന്റെ പുത്രൻ ഈ രാമൻ വാതിൽക്കൽ നിൽക്കുന്നു; അവൻ ബ്രാഹ്മണർക്ക് ധനം നൽകി, ആശ്രിതർക്കും എല്ലാം നൽകിയിരിക്കുന്നു."
2.34.7
स त्वां पश्यतु भद्रं ते रामः सत्यपराक्रमः।
सर्वान् सुहृद आपृच्छ्य त्वां हीदानीं दिदृक्षते ॥ २.३४.७ ॥
നിനക്ക് മംഗളം ഭവിക്കട്ടെ; സത്യപരാക്രമിയായ രാമൻ തന്റെ സുഹൃത്തുക്കളോടെല്ലാം യാത്ര ചോദിച്ച് ഇപ്പോൾ നിന്നെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
2.34.8
गमिष्यति महारण्यं तं पश्य जगतीपते।
वृतं राजगुणैः सर्वैरादित्यमिव रश्मिभिः ॥ २.३४.८ ॥
ഭൂപതേ, അവനെ നോക്കൂ; അവൻ മഹാവനത്തിലേക്ക് പോകാൻ പോകുന്നു. സൂര്യൻ രശ്മികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുപോലെ, സകല രാജഗുണങ്ങളാലും ചുറ്റപ്പെട്ടവനാണ് അവൻ.
2.34.9
स सत्यवाक्यो धर्मात्मा गाम्भीर्यात् सागरोपमः।
आकाश इव निष्पङ्को नरेन्द्रः प्रत्युवाच तम् ॥ २.३४.९ ॥
സത്യവാദിയും ധർമാത്മാവുമായ ആ രാജാവ് ഗാംഭീര്യത്തിൽ സമുദ്രത്തിന് തുല്യനും ആകാശം പോലെ നിർമലനുമായിരുന്നു; അവൻ അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
2.34.10
सुमन्त्रानय मे दारान् ये केचिदिह मामकाः।
दारैः परिवृतः सर्वैर्द्रष्टुमिच्छामि राघवम् ॥ २.३४.१० ॥
സുമന്ത്രാ, ഇവിടെയുള്ള എന്റെ ഭാര്യമാരെയെല്ലാം കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരൂ; എല്ലാ ഭാര്യമാരാലും ചുറ്റപ്പെട്ട് രാഘവനെ കാണാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
2.34.11
सोऽन्तःपुरमतीत्यैव स्त्रियस्ता वाक्यमब्रवीत्।
आर्यो ह्वयति वो राजा गम्यतां तत्र मा चिरम् ॥ २.३४.११ ॥
അവൻ അന്തഃപുരത്തിൽ ചെന്ന് ആ സ്ത്രീകളോട് പറഞ്ഞു: “ആര്യനായ രാജാവ് നിങ്ങളെ വിളിക്കുന്നു; അവിടേക്ക് താമസിക്കാതെ പോകുവിൻ.”
2.34.12
एवमुक्ताः स्त्रियः सर्वाः सुमन्त्रेण नृपाज्ञया।
प्रचक्रमुस्तद् भवनं भर्तुराज्ञाय शासनम् ॥ २.३४.१२ ॥
രാജാവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം സുമന്ത്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, സ്ത്രീകളെല്ലാം ഭർത്താവിന്റെ ആജ്ഞ മനസ്സിലാക്കി ആ മന്ദിരത്തിലേക്ക് യാത്രയായി.
2.34.13
अर्धसप्तशतास्तत्र प्रमदास्ताम्रलोचनाः।
कौसल्यां परिवार्याथ शनैर्जग्मुर्धृतव्रताः ॥ २.३४.१३ ॥
അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന എഴുന്നൂറ്റമ്പത് സ്ത്രീകൾ, ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, വ്രതനിഷ്ഠയിൽ ഉറച്ചവരായി, കൗസല്യയെ വളഞ്ഞ് പതുക്കെ നടന്നു.
2.34.14
आगतेषु च दारेषु समवेक्ष्य महीपतिः।
उवाच राजा तं सूतं सुमन्त्रानय मे सुतम् ॥ २.३४.१४ ॥
ഭാര്യമാർ എത്തിയതു കണ്ട രാജാവ് സാരഥിയോട് പറഞ്ഞു, "സുമന്ത്രാ, എന്റെ പുത്രനെ കൊണ്ടുവരൂ."
2.34.15
स सूतो राममादाय लक्ष्मणं मैथिलीं तथा।
जगामाभिमुखस्तूर्णं सकाशं जगतीपतेः ॥ २.३४.१५ ॥
ആ സാരഥി രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും മൈഥിലിയെയും കൂട്ടി, വേഗത്തിൽ നേരെ ആ ഭൂപതിയുടെ സന്നിധിയിലേക്ക് പോയി.
2.34.16
स राजा पुत्रमायान्तं दृष्ट्वा चारात् कृताञ्जलिम्।
उत्पपातासनात् तूर्णमार्तः स्त्रीजनसंवृतः ॥ २.३४.१६ ॥
രാജാവ് പുത്രൻ ദൂരെനിന്ന് കൈകൂപ്പി വരുന്നത് കണ്ട്, ദുഃഖാർത്തനായി, സ്ത്രീജനങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി, വേഗത്തിൽ ആസനത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു.
2.34.17
सोऽभिदुद्राव वेगेन रामं दृष्ट्वा विशाम्पतिः।
तमसम्प्राप्य दुःखार्तः पपात भुवि मूर्च्छितः ॥ २.३४.१७ ॥
പ്രജാപതി രാമനെ കണ്ട് വേഗത്തിൽ അവനെ നോക്കി ഓടി; ദുഃഖാർത്തനായി അവനെ സമീപിച്ച് മൂർച്ഛിച്ച് നിലത്തുവീണു.
2.34.18
तं रामोऽभ्यपतत् क्षिप्रं लक्ष्मणश्च महारथः।
विसंज्ञमिव दुःखेन सशोकं नृपतिं तथा ॥ २.३४.१८ ॥
രാമനും മഹാരഥനായ ലക്ഷ്മണനും വേഗത്തിൽ അവന്റെ നേർക്ക് ഓടി; ദുഃഖത്താൽ ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടവനെപ്പോലെ, ശോകാകുലനായ ആ രാജാവിന്റെ നേർക്ക്.
2.34.19
स्त्रीसहस्रनिनादश्च संजज्ञे राजवेश्मनि।
हा हा रामेति सहसा भूषणध्वनिमिश्रितः ॥ २.३४.१९ ॥
രാജമന്ദിരത്തിൽ ആയിരം സ്ത്രീകളുടെ നിലവിളി പെട്ടെന്ന് ഉയർന്നു; "ഹാ രാമാ, ഹാ രാമാ" എന്ന വിലാപം ആഭരണങ്ങളുടെ ശബ്ദത്തോടു കലർന്നിരുന്നു.
2.34.20
तं परिष्वज्य बाहुभ्यां तावुभौ रामलक्ष्मणौ।
पर्यङ्के सीतया सार्धं रुदन्तः समवेशयन् ॥ २.३४.२० ॥
രാമനും ലക്ഷ്മണനും അദ്ദേഹത്തെ ഇരുകൈകളാലും ആലിംഗനം ചെയ്ത്, സീതയോടൊപ്പം കരഞ്ഞുകൊണ്ട് മഞ്ചത്തിൽ ഇരുത്തി.
2.34.21
अथ रामो मुहूर्तस्य लब्धसंज्ञं महीपतिम्।
उवाच प्राञ्जलिर्बाष्पशोकार्णवपरिप्लुतम् ॥ २.३४.२१ ॥
അനന്തരം ഒരു നിമിഷത്തിനുശേഷം ബോധം വീണ്ടെടുത്ത രാജാവിനോട്, കണ്ണീരിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്ന അദ്ദേഹത്തോട്, രാമൻ കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു.
2.34.22
आपृच्छे त्वां महाराज सर्वेषामीश्वरोऽसि नः।
प्रस्थितं दण्डकारण्यं पश्य त्वं कुशलेन माम् ॥ २.३४.२२ ॥
മഹാരാജാവേ, ഞാൻ അങ്ങയോട് യാത്ര ചോദിക്കുന്നു. ഞങ്ങൾ എല്ലാവരുടെയും പ്രഭു അങ്ങാണ്. ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് പുറപ്പെടുന്ന എന്നെ അങ്ങ് ക്ഷേമത്തോടെ അനുഗ്രഹിക്കണം.
2.34.23
लक्ष्मणं चानुजानीहि सीता चान्वेतु मां वनम्।
कारणैर्बहुभिस्तथ्यैर्वार्यमाणौ न चेच्छतः ॥ २.३४.२३ ॥
ലക്ഷ്മണനു അനുവാദം നൽകണം; സീതയും എന്നോടൊപ്പം വനത്തിലേക്ക് വരട്ടെ. പല സത്യമായ കാരണങ്ങളാൽ തടഞ്ഞിട്ടും ഇരുവരും സമ്മതിക്കുന്നില്ല.
2.34.24
अनुजानीहि सर्वान् नः शोकमुत्सृज्य मानद।
लक्ष्मणं मां च सीतां च प्रजापतिरिवात्मजान् ॥ २.३४.२४ ॥
മാനദാതാവേ, ദുഃഖം ഉപേക്ഷിച്ച് ഞങ്ങൾ എല്ലാവർക്കും അനുവാദം നൽകണം; ലക്ഷ്മണനും എനിക്കും സീതയ്ക്കും, പ്രജാപതി തന്റെ മക്കൾക്ക് നൽകുന്നതുപോലെ.
2.34.25
प्रतीक्षमाणमव्यग्रमनुज्ञां जगतीपतेः।
उवाच राजा सम्प्रेक्ष्य वनवासाय राघवम् ॥ २.३४.२५ ॥
വനവാസത്തിന് അനുമതിക്കായി കാത്തുനിന്ന, അചഞ്ചലനായ രാഘവനെ (രാമനെ) നോക്കി രാജാവ് പറഞ്ഞു.
2.34.26
अहं राघव कैकेय्या वरदानेन मोहितः।
अयोध्यायां त्वमेवाद्य भव राजा निगृह्य माम् ॥ २.३४.२६ ॥
രാഘവാ, കൈകേയിയുടെ വരദാനത്താൽ ഞാൻ മോഹിതനായിരിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ നീതന്നെ അയോധ്യയിൽ എന്നെ തടഞ്ഞ് രാജാവാകണം.
2.34.27
एवमुक्तो नृपतिना रामो धर्मभृतां वरः।
प्रत्युवाचाञ्जलिं कृत्वा पितरं वाक्यकोविदः ॥ २.३४.२७ ॥
രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ധർമ്മധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും വാക്കിൽ പ്രവീണനുമായ രാമൻ കൈകൂപ്പി പിതാവിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
2.34.28
भवान् वर्षसहस्राय पृथिव्या नृपते पतिः।
अहं त्वरण्ये वत्स्यामि न मे राज्यस्य कांक्षिता ॥ २.३४.२८ ॥
രാജാവേ, അങ്ങ് ആയിരം വർഷം ഭൂമിയുടെ അധിപതിയായിരിക്കട്ടെ. ഞാൻ കാട്ടിൽ വസിക്കും; രാജ്യത്തിൽ എനിക്ക് ആഗ്രഹമില്ല.
2.34.29
नव पञ्च च वर्षाणि वनवासे विहृत्य ते।
पुनः पादौ ग्रहीष्यामि प्रतिज्ञान्ते नराधिप ॥ २.३४.२९ ॥
നരാധിപാ, വനവാസത്തിൽ പതിനാലു വർഷം കഴിഞ്ഞ് പ്രതിജ്ഞ അവസാനിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ വീണ്ടും അവിടുത്തെ പാദങ്ങളിൽ വീഴും.
2.34.30
रुदन्नार्तः प्रियं पुत्रं सत्यपाशेन संयुतः।
कैकेय्या चोद्यमानस्तु मिथो राजा तमब्रवीत् ॥ २.३४.३० ॥
സത്യമെന്ന പാശത്താൽ ബന്ധിതനായി, ദുഃഖാർത്തനായി കരഞ്ഞ്, കൈകേയിയാൽ പ്രേരിതനായ രാജാവ് തന്റെ പ്രിയപുത്രനോട് മെല്ലെ പറഞ്ഞു.
2.34.31
श्रेयसे वृद्धये तात पुनरागमनाय च।
गच्छस्वारिष्टमव्यग्रः पन्थानमकुतोभयम् ॥ २.३४.३१ ॥
മകനേ, ക്ഷേമത്തിനും അഭിവൃദ്ധിക്കും മടങ്ങിവരവിനുമായി, ഭയമില്ലാത്ത ആ വഴിയിലൂടെ നിർഭയനായി സുഖമായി പോകൂ.
2.34.32
न हि सत्यात्मनस्तात धर्माभिमनसस्तव।
संनिवर्तयितुं बुद्धिः शक्यते रघुनन्दन ॥ २.३४.३२ ॥
മകനേ, സത്യമാണ് സ്വഭാവമായവനും ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സുറപ്പിച്ചവനുമായ നിന്റെ തീരുമാനം തിരിച്ചുവിടാൻ കഴിയില്ല, രഘുനന്ദനാ.
2.34.33
अद्य त्विदानीं रजनीं पुत्र मा गच्छ सर्वथा।
एकाहं दर्शनेनापि साधु तावच्चराम्यहम् ॥ २.३४.३३ ॥
മകനേ, ഇന്ന് ഈ രാത്രി മാത്രം ഒരു കാരണവശാലും പോകരുത്. ഒരു ദിവസം, നിന്നെ കണ്ടുകൊണ്ടിരുന്ന് ഞാൻ അൽപനേരം സുഖമായിരിക്കട്ടെ.
2.34.34
मातरं मां च सम्पश्यन् वसेमामद्य शर्वरीम्।
तर्पितः सर्वकामैस्त्वं श्वः काल्ये साधयिष्यसि ॥ २.३४.३४ ॥
അമ്മയെയും എന്നെയും കണ്ടുകൊണ്ട് ഇന്ന് ഈ രാത്രി കഴിക്കൂ. എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറി, നാളെ രാവിലെ നിന്റെ കാര്യം സാധിക്കും.
2.34.35
दुष्करं क्रियते पुत्र सर्वथा राघव प्रिय।
त्वया हि मत्प्रियार्थं तु वनमेवमुपाश्रितम् ॥ २.३४.३५ ॥
മകനേ, രാഘവാ, പ്രിയനേ! സത്യത്തിൽ കഠിനമായ കാര്യമാണ് നീ ചെയ്യുന്നത്. എന്റെ സന്തോഷത്തിനായി തന്നെയാണ് നീ ഇങ്ങനെ കാട് സ്വീകരിച്ചത്.
2.34.36
न चैतन्मे प्रियं पुत्र शपे सत्येन राघव।
छन्नया चलितस्त्वस्मि स्त्रिया भस्माग्निकल्पया ॥ २.३४.३६ ॥
മകനേ, രാഘവാ! സത്യത്തിൽ ആണയിട്ടു പറയുന്നു, ഇത് എനിക്ക് പ്രിയമല്ല. ചാരത്തിൽ മറഞ്ഞ തീപോലുള്ള ആ വഞ്ചകിയായ സ്ത്രീയാൽ ഞാൻ ഇളകിപ്പോയി.
2.34.37
वञ्चना या तु लब्धा मे तां त्वं निस्तर्तुमिच्छसि।
अनया वृत्तसादिन्या कैकेय्याभिप्रचोदितः ॥ २.३४.३७ ॥
ഞാൻ നിന്നിൽ ചെയ്ത വഞ്ചനയിൽ നിന്ന് ഇപ്പോൾ നീ രക്ഷപ്പെടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; സദാചാരത്തെ നശിപ്പിക്കുന്ന ഇവളാൽ പ്രേരിതനായി.
2.34.38
न चैतदाश्चर्यतमं यत् त्वं ज्येष्ठः सुतो मम।
अपानृतकथं पुत्र पितरं कर्तुमिच्छसि ॥ २.३४.३८ ॥
എൻ്റെ മൂത്ത പുത്രനായ നീ പിതാവിനെ കള്ളം പറയുന്നവനാക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് അത്യന്തം അത്ഭുതകരമല്ല, പുത്രാ.
2.34.39
अथ रामस्तदा श्रुत्वा पितुरार्तस्य भाषितम्।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा दीनो वचनमब्रवीत् ॥ २.३४.३९ ॥
അപ്പോൾ പിതാവിന്റെ വേദനയോടെയുള്ള വാക്കുകൾ കേട്ട രാമൻ, സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം ദുഃഖിതനായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.34.40
प्राप्स्यामि यानद्य गुणान् को मे श्वस्तान् प्रदास्यति।
अपक्रमणमेवातः सर्वकामैरहं वृणे ॥ २.३४.४० ॥
ഇന്ന് ഞാൻ നേടുന്ന ഗുണങ്ങൾ നാളെ എനിക്ക് ആര് തരും? അതിനാൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളോടെയും പുറപ്പെടുന്നതാണ് ഞാൻ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.
2.34.41
इयं सराष्ट्रा सजना धनधान्यसमाकुला।
मया विसृष्टा वसुधा भरताय प्रदीयताम् ॥ २.३४.४१ ॥
ഈ ഭൂമി, അതിലെ രാജ്യങ്ങളും ജനങ്ങളും ധനധാന്യങ്ങളും നിറഞ്ഞതാണ്; ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചു; ഇത് ഭരതന് നൽകപ്പെടട്ടെ.
2.34.42
वनवासकृता बुद्धिर्न च मेऽद्य चलिष्यति।
यस्तु युद्धे वरो दत्तः कैकेय्यै वरद त्वया ॥ २.३४.४२ ॥
വനവാസത്തിനുള്ള എന്റെ തീരുമാനം ഇന്ന് ഇളകില്ല. വരദായകനേ, യുദ്ധത്തിൽ നീ കൈകേയിക്ക് നൽകിയ വരം—.
2.34.43
दीयतां निखिलेनैव सत्यस्त्वं भव पार्थिव।
अहं निदेशं भवतो यथोक्तमनुपालयन् ॥ २.३४.४३ ॥
രാജാവേ, നൽകപ്പെട്ടത് പൂർണ്ണമായി നൽകപ്പെടട്ടെ. അങ്ങ് സത്യവാനായിരിക്കണമേ. അങ്ങ് പറഞ്ഞ കല്പന ഞാൻ അതുപോലെ പാലിക്കും.
2.34.44
चतुर्दश समा वत्स्ये वने वनचरैः सह।
मा विमर्शो वसुमती भरताय प्रदीयताम् ॥ २.३४.४४ ॥
പതിനാല് വർഷം വനത്തിൽ വനവാസികളോടൊപ്പം ഞാൻ വസിക്കും. സംശയിക്കേണ്ട; ഈ ഭൂമി ഭരതന് നൽകപ്പെടട്ടെ.
2.34.45
नहि मे कांक्षितं राज्यं सुखमात्मनि वा प्रियम्।
यथानिदेशं कर्तुं वै तवैव रघुनन्दन ॥ २.३४.४५ ॥
രഘുനന്ദനാ, എനിക്ക് രാജ്യമോ സുഖമോ എനിക്കായുള്ള പ്രിയമോ ആഗ്രഹമില്ല. അങ്ങയുടെ കല്പന നിറവേറ്റുക മാത്രമാണ് എന്റെ ആഗ്രഹം.
2.34.46
अपगच्छतु ते दुःखं मा भूर्बाष्पपरिप्लुतः।
नहि क्षुभ्यति दुर्धर्षः समुद्रः सरितां पतिः ॥ २.३४.४६ ॥
അങ്ങയുടെ ദുഃഖം നീങ്ങട്ടെ; കണ്ണീരിൽ മുങ്ങരുതേ. നദികളുടെ നാഥനായ സമുദ്രം ആരാലും ഇളക്കപ്പെടുകയില്ല.
2.34.47
नैवाहं राज्यमिच्छामि न सुखं न च मेदिनीम्।
नैव सर्वानिमान् कामान् न स्वर्गं न च जीवितुम् ॥ २.३४.४७ ॥
ഞാൻ രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; സുഖമോ ഈ ഭൂമിയോ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഈ സകല ആഗ്രഹങ്ങളും സ്വർഗ്ഗവും ജീവിതവും പോലും ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
2.34.48
त्वामहं सत्यमिच्छामि नानृतं पुरुषर्षभ।
प्रत्यक्षं तव सत्येन सुकृतेन च ते शपे ॥ २.३४.४८ ॥
പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ അങ്ങയിൽ സത്യം തന്നെയാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്; അസത്യമല്ല. അങ്ങയുടെ സത്യത്തിലും സത്കർമ്മത്തിലും ഞാൻ സത്യം ചെയ്യുന്നു.
2.34.49
न च शक्यं मया तात स्थातुं क्षणमपि प्रभो।
स शोकं धारयस्वेमं नहि मेऽस्ति विपर्ययः ॥ २.३४.४९ ॥
അച്ഛാ, പ്രഭോ, എനിക്ക് ഒരു നിമിഷംപോലും ഇവിടെ നിൽക്കാൻ കഴിയില്ല. ഈ ദുഃഖം വഹിക്കരുതേ; എന്റെ തീരുമാനം മാറുകയില്ല.
2.34.50
अर्थितो ह्यस्मि कैकेय्या वनं गच्छेति राघव।
मया चोक्तं व्रजामीति तत्सत्यमनुपालये ॥ २.३४.५० ॥
രാഘവാ, 'വനത്തിൽ പോകൂ' എന്ന് കൈകേയി എന്നോട് അപേക്ഷിച്ചു; ഞാൻ 'പോകാം' എന്ന് പറയുകയും ചെയ്തു. ആ സത്യം ഞാൻ പാലിക്കും.
2.34.51
मा चोत्कण्ठां कृथा देव वने रंस्यामहे वयम्।
प्रशान्तहरिणाकीर्णे नानाशकुनिनादिते ॥ २.३४.५१ ॥
ദേവാ, വ്യാകുലപ്പെടരുതേ. ശാന്തരായ മാൻകൂട്ടങ്ങളാലും പലതരം പക്ഷികളുടെ ശബ്ദത്താലും നിറഞ്ഞ കാട്ടിൽ ഞങ്ങൾ സന്തോഷിക്കും.
2.34.52
पिता हि दैवतं तात देवतानामपि स्मृतम्।
तस्माद् दैवतमित्येव करिष्यामि पितुर्वचः ॥ २.३४.५२ ॥
അച്ഛാ, അച്ഛൻ തന്നെയാണ് ദൈവം; ദേവന്മാരിലും അച്ഛനെ ദൈവമായി കരുതുന്നു. അതിനാൽ 'അച്ഛനാണ് ദൈവം' എന്ന് കരുതി അച്ഛന്റെ വാക്ക് ഞാൻ അനുസരിക്കും.
2.34.53
चतुर्दशसु वर्षेषु गतेषु नृपसत्तम।
पुनर्द्रक्ष्यसि मां प्राप्तं संतापोऽयं विमुच्यताम् ॥ २.३४.५३ ॥
നൃപശ്രേഷ്ഠാ, പതിനാല് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ തിരിച്ചെത്തിയ എന്നെ നിങ്ങൾ വീണ്ടും കാണും. ആയതിനാൽ ഈ സന്താപം വെടിയുക.
2.34.54
येन संस्तम्भनीयोऽयं सर्वो बाष्पकलो जनः।
स त्वं पुरुषशार्दूल किमर्थं विक्रियां गतः ॥ २.३४.५४ ॥
പുരുഷശാർദൂലാ, കണ്ണീരണിഞ്ഞ ഈ ജനങ്ങളെ ആരാണോ ആശ്വസിപ്പിക്കേണ്ടത്, ആ നിങ്ങൾ എന്തിനാണ് ഇത്ര വിക്ഷോഭിതനായത്?
2.34.55
पुरं च राष्ट्रं च मही च केवला
मया विसृष्टा भरताय दीयताम्।
अहं निदेशं भवतोऽनुपालयन्
वनं गमिष्यामि चिराय सेवितुम् ॥ २.३४.५५ ॥
നഗരവും രാഷ്ട്രവും കേവലം ഈ ഭൂമിയും എന്നാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവയാണ്; അവ ഭരതന് നൽകപ്പെടട്ടെ. നിന്റെ കൽപ്പന പാലിച്ചുകൊണ്ട് ദീർഘകാലം വസിക്കുവാൻ ഞാൻ വനത്തിലേക്ക് പോകും.
2.34.56
मया विसृष्टां भरतो महीमिमां
सशैलखण्डां सपुरोपकाननाम्।
शिवासु सीमास्वनुशास्तु केवलं
त्वया यदुक्तं नृपते तथास्तु तत् ॥ २.३४.५६ ॥
എന്നാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഈ ഭൂമിയെ — പർവതഖണ്ഡങ്ങളും നഗരങ്ങളും ഉപവനങ്ങളും സഹിതം — ഭരതൻ ശുഭമായ അതിരുകൾക്കകത്ത് പൂർണ്ണമായി ഭരിക്കട്ടെ. രാജാവേ, നീ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ ആകട്ടെ.
2.34.57
न मे तथा पार्थिव धीयते मनो
महत्सु कामेषु न चात्मनः प्रिये।
यथा निदेशे तव शिष्टसम्मते
व्यपैतु दुःखं तव मत्कृतेऽनघ ॥ २.३४.५७ ॥
പാർഥിവാ, മഹത്തായ കാമനകളിലും, പ്രിയേ, എനിക്കുവേണ്ടിയും എന്റെ മനസ്സ് അത്രയധികം ഉറയ്ക്കുന്നില്ല; ജ്ഞാനികൾ അംഗീകരിച്ച നിന്റെ കൽപ്പനയിലാണ് അത് ഉറയ്ക്കുന്നത്. നിഷ്കളങ്കനേ, എന്റെ കാരണത്താൽ നിന്റെ ദുഃഖം നീങ്ങട്ടെ.
2.34.58
तदद्य नैवानघ राज्यमव्ययं
न सर्वकामान् वसुधां न मैथिलीम्।
न चिन्तितं त्वामनृतेन योजयन्
वृणीय सत्यं व्रतमस्तु ते तथा ॥ २.३४.५८ ॥
അതിനാൽ, നിഷ്കളങ്കനേ, ഇന്ന് ഞാൻ നശിക്കാത്ത രാജ്യമോ, എല്ലാ കാമനകളോ, ഭൂമിയോ, മൈഥിലിയോ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; നിന്നെ അസത്യത്തോടു ചേർത്ത് ചിന്തിക്കുകയുമില്ല. ഞാൻ സത്യത്തെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു; നിന്റെ വ്രതം അങ്ങനെ തന്നെ ആകട്ടെ.
2.34.59
फलानि मूलानि च भक्षयन् वने
गिरींश्च पश्यन् सरितः सरांसि च।
वनं प्रविश्यैव विचित्रपादपं
सुखी भविष्यामि तवास्तु निर्वृतिः ॥ २.३४.५९ ॥
വനത്തിൽ പഴങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും ഭക്ഷിച്ച്, പർവതങ്ങളും നദികളും തടാകങ്ങളും കണ്ട്, വിചിത്രമായ വൃക്ഷങ്ങളുള്ള വനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ഞാൻ സുഖമായിരിക്കും. നിനക്ക് ശാന്തി ഉണ്ടാകട്ടെ.
2.34.60
एवं स राजा व्यसनाभिपन्न-
स्तापेन दुःखेन च पीड्यमानः।
आलिङ्ग्य पुत्रं सुविनष्टसंज्ञो
भूमिं गतो नैव चिचेष्ट किंचित् ॥ २.३४.६० ॥
ഇങ്ങനെ ആ രാജാവ്, ആപത്തിൽ അകപ്പെട്ട്, താപത്താലും ദുഃഖത്താലും പീഡിതനായി, പുത്രനെ ആലിംഗനം ചെയ്തുകൊണ്ട്, ബോധം പൂർണ്ണമായി നഷ്ടപ്പെട്ട് നിലത്തുവീണു; ഒട്ടും അനങ്ങിയില്ല.
2.34.61
देव्यः समस्ता रुरुदुः समेता-
स्तां वर्जयित्वा नरदेवपत्नीम्।
रुदन् सुमन्त्रोऽपि जगाम मूर्च्छां
हाहाकृतं तत्र बभूव सर्वम् ॥ २.३४.६१ ॥
അവിടെ ഒത്തുകൂടിയ രാജ്ഞിമാരെല്ലാം, ആ രാജപത്നിയെ (കൗസല്യയെ) ഒഴിച്ച്, കരഞ്ഞു; കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന സുമന്ത്രനും മൂർച്ഛിച്ചു; അവിടെയെല്ലാം 'അയ്യോ, അയ്യോ' എന്ന നിലവിളി ഉയർന്നു.