ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.34.1
ततः कमलपत्राक्षः श्यामो निरुपमो महान्।
उवाच रामस्तं सूतं पितुराख्याहि मामिति ॥ २.३४.१ ॥
ତାପରେ ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ଆଖିବିଶିଷ୍ଟ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଅନୁପମ ମହାନ ରାମ ସେ ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପିତାଙ୍କ ସମ୍ବାଦ ମୋତେ କୁହ।"
2.34.2
स रामप्रेषितः क्षिप्रं संतापकलुषेन्द्रियम्।
प्रविश्य नृपतिं सूतो निःश्वसन्तं ददर्श ह ॥ २.३४.२ ॥
ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ସେ ସାରଥି ଶୀଘ୍ର ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶୋକରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିକଳ ହୋଇଥିବା, ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।
2.34.3
उपरक्तमिवादित्यं भस्मच्छन्नमिवानलम्।
तटाकमिव निस्तोयमपश्यज्जगतीपतिम् ॥ २.३४.३ ॥
ଗ୍ରହଣ ଲାଗିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ଭସ୍ମାଚ୍ଛାଦିତ ଅଗ୍ନି ପରି, ଜଳଶୂନ୍ୟ ସରୋବର ପରି ସେ ଜଗତୀପତିଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲା।
2.34.4
आबोध्य च महाप्राज्ञः परमाकुलचेतनम्।
राममेवानुशोचन्तं सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥ २.३४.४ ॥
ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସେ ସାରଥି, ଅତିଶୟ ବ୍ୟାକୁଳଚିତ୍ତ, କେବଳ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ଯୋଡ଼ହସ୍ତରେ କହିଲା।
2.34.5
तं वर्धयित्वा राजानं पूर्वं सूतो जयाशिषा।
भयविक्लवया वाचा मन्दया श्लक्ष्णयाब्रवीत् ॥ २.३४.५ ॥
ପ୍ରଥମେ ସାରଥି ରାଜାଙ୍କୁ ଜୟାଶିଷ ଦେଇ, ଭୟରେ କମ୍ପିତ, କୋମଳ ଓ ମନ୍ଥର ସ୍ୱରରେ କହିଲା।
2.34.6
अयं स पुरुषव्याघ्रो द्वारि तिष्ठति ते सुतः।
ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा सर्वं चैवोपजीविनाम् ॥ २.३४.६ ॥
"ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏହି ରାମ ଦ୍ୱାରରେ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଧନ ଦାନ କରି ଏବଂ ଆଶ୍ରିତମାନଙ୍କୁ ସବୁକିଛି ଦେଇ ଛନ୍ତି।"
2.34.7
स त्वां पश्यतु भद्रं ते रामः सत्यपराक्रमः।
सर्वान् सुहृद आपृच्छ्य त्वां हीदानीं दिदृक्षते ॥ २.३४.७ ॥
ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ରାମ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁଙ୍କଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ଏବେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ।
2.34.8
गमिष्यति महारण्यं तं पश्य जगतीपते।
वृतं राजगुणैः सर्वैरादित्यमिव रश्मिभिः ॥ २.३४.८ ॥
ହେ ଭୂପତି, ତାକୁ ଦେଖ; ସେ ମହାବନକୁ ଯିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି କିରଣରେ ଘେରା ଥାଏ, ସେପରି ସେ ସମସ୍ତ ରାଜଗୁଣରେ ଘେରା ।
2.34.9
स सत्यवाक्यो धर्मात्मा गाम्भीर्यात् सागरोपमः।
आकाश इव निष्पङ्को नरेन्द्रः प्रत्युवाच तम् ॥ २.३४.९ ॥
ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ଗମ୍ଭୀରତାରେ ସାଗର ସଦୃଶ ଓ ଆକାଶ ପରି ନିର୍ମଳ ଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
2.34.10
सुमन्त्रानय मे दारान् ये केचिदिह मामकाः।
दारैः परिवृतः सर्वैर्द्रष्टुमिच्छामि राघवम् ॥ २.३४.१० ॥
ହେ ସୁମନ୍ତ୍ର, ଏଠାରେ ଥିବା ମୋ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ଆଣ; ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀଙ୍କ ସହିତ ଘେରି ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି ।
2.34.11
सोऽन्तःपुरमतीत्यैव स्त्रियस्ता वाक्यमब्रवीत्।
आर्यो ह्वयति वो राजा गम्यतां तत्र मा चिरम् ॥ २.३४.११ ॥
ସେ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଯାଇ ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆର୍ଯ୍ୟ ରାଜା ତୁମମାନଙ୍କୁ ଡାକୁଛନ୍ତି; ସେଠାକୁ ବିଳମ୍ବ ନ କରି ଯାଅ ।”
2.34.12
एवमुक्ताः स्त्रियः सर्वाः सुमन्त्रेण नृपाज्ञया।
प्रचक्रमुस्तद् भवनं भर्तुराज्ञाय शासनम् ॥ २.३४.१२ ॥
ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ଏହିପରି କହିବାରୁ, ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଦେଶ ବୁଝି ସେହି ଭବନ ଆଡ଼କୁ ଯାତ୍ରା କଲେ ।
2.34.13
अर्धसप्तशतास्तत्र प्रमदास्ताम्रलोचनाः।
कौसल्यां परिवार्याथ शनैर्जग्मुर्धृतव्रताः ॥ २.३४.१३ ॥
ସେଠାରେ ସାଢ଼େ ସାତ ଶହ ନାରୀ, ରକ୍ତିମ ଆଖିରେ, ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼, କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଘେରି ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲିଗଲେ।
2.34.14
आगतेषु च दारेषु समवेक्ष्य महीपतिः।
उवाच राजा तं सूतं सुमन्त्रानय मे सुतम् ॥ २.३४.१४ ॥
ପତ୍ନୀମାନେ ଆସିଲେ ଦେଖି ରାଜା ସାରଥିକୁ କହିଲେ, "ସୁମନ୍ତ୍ର, ମୋ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆଣ।"
2.34.15
स सूतो राममादाय लक्ष्मणं मैथिलीं तथा।
जगामाभिमुखस्तूर्णं सकाशं जगतीपतेः ॥ २.३४.१५ ॥
ସେ ସାରଥି ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ସିଧା ଜଗତ୍ପତିଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନକୁ ଗଲେ।
2.34.16
स राजा पुत्रमायान्तं दृष्ट्वा चारात् कृताञ्जलिम्।
उत्पपातासनात् तूर्णमार्तः स्त्रीजनसंवृतः ॥ २.३४.१६ ॥
ରାଜା ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦୂରରୁ କରଯୋଡ଼ି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ଆର୍ତ୍ତ ହୋଇ, ସ୍ତ୍ରୀଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଆସନରୁ ଉଠି ପଡ଼ିଲେ।
2.34.17
सोऽभिदुद्राव वेगेन रामं दृष्ट्वा विशाम्पतिः।
तमसम्प्राप्य दुःखार्तः पपात भुवि मूर्च्छितः ॥ २.३४.१७ ॥
ପ୍ରଜାପତି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ବେଗରେ ତାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲେ; ଦୁଃଖରେ ଆର୍ତ୍ତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚି ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
2.34.18
तं रामोऽभ्यपतत् क्षिप्रं लक्ष्मणश्च महारथः।
विसंज्ञमिव दुःखेन सशोकं नृपतिं तथा ॥ २.३४.१८ ॥
ରାମ ଓ ମହାରଥୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲେ; ଦୁଃଖରେ ଯେପରି ସଂଜ୍ଞାହୀନ, ଶୋକଗ୍ରସ୍ତ ସେହି ରାଜାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ।
2.34.19
स्त्रीसहस्रनिनादश्च संजज्ञे राजवेश्मनि।
हा हा रामेति सहसा भूषणध्वनिमिश्रितः ॥ २.३४.१९ ॥
ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ହଠାତ୍ ହଜାରେ ନାରୀଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଉଠିଲା; "ହା ରାମ, ହା ରାମ" ଏହି ବିଳାପ ଅଳଙ୍କାରର ଧ୍ୱନି ସହ ମିଶିଥିଲା।
2.34.20
तं परिष्वज्य बाहुभ्यां तावुभौ रामलक्ष्मणौ।
पर्यङ्के सीतया सार्धं रुदन्तः समवेशयन् ॥ २.३४.२० ॥
ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁହେଁ ତାଙ୍କୁ ଦୁଇ ବାହୁରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସୀତାଙ୍କ ସହ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ପଲଙ୍କରେ ବସାଇଲେ।
2.34.21
अथ रामो मुहूर्तस्य लब्धसंज्ञं महीपतिम्।
उवाच प्राञ्जलिर्बाष्पशोकार्णवपरिप्लुतम् ॥ २.३४.२१ ॥
ତା'ପରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ ଚେତନା ଫେରି ପାଇଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ, ଲୋତକ ଓ ଶୋକ ସାଗରରେ ବୁଡ଼ିଥିବା ତାଙ୍କୁ, ରାମ କରଯୋଡ଼ି କହିଲେ।
2.34.22
आपृच्छे त्वां महाराज सर्वेषामीश्वरोऽसि नः।
प्रस्थितं दण्डकारण्यं पश्य त्वं कुशलेन माम् ॥ २.३४.२२ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ବିଦାୟ ମାଗୁଛି। ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ଆପଣ। ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ମୋତେ ଆପଣ କୁଶଳରେ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତୁ।
2.34.23
लक्ष्मणं चानुजानीहि सीता चान्वेतु मां वनम्।
कारणैर्बहुभिस्तथ्यैर्वार्यमाणौ न चेच्छतः ॥ २.३४.२३ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ; ସୀତା ମଧ୍ୟ ମୋ ସହ ବନକୁ ଯାଉ। ଅନେକ ସତ୍ୟ କାରଣରେ ବାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏ ଦୁହେଁ ମାନିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି ନାହିଁ।
2.34.24
अनुजानीहि सर्वान् नः शोकमुत्सृज्य मानद।
लक्ष्मणं मां च सीतां च प्रजापतिरिवात्मजान् ॥ २.३४.२४ ॥
ହେ ମାନଦାତା, ଶୋକ ତ୍ୟାଗ କରି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ; ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋତେ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ, ପ୍ରଜାପତି ଯେମିତି ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତି ସେମିତି।
2.34.25
प्रतीक्षमाणमव्यग्रमनुज्ञां जगतीपतेः।
उवाच राजा सम्प्रेक्ष्य वनवासाय राघवम् ॥ २.३४.२५ ॥
ବନବାସ ପାଇଁ ଅନୁମତିର ଅପେକ୍ଷାରେ ଥିବା, ଶାନ୍ତ ରାଘବ (ରାମ)ଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା କହିଲେ।
2.34.26
अहं राघव कैकेय्या वरदानेन मोहितः।
अयोध्यायां त्वमेवाद्य भव राजा निगृह्य माम् ॥ २.३४.२६ ॥
ହେ ରାଘବ, କୈକେୟୀଙ୍କ ବରଦାନରେ ମୁଁ ମୋହିତ ହୋଇଛି। ଏବେ ତୁମେ ହିଁ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ମୋତେ ରୋକି ରାଜା ହୁଅ।
2.34.27
एवमुक्तो नृपतिना रामो धर्मभृतां वरः।
प्रत्युवाचाञ्जलिं कृत्वा पितरं वाक्यकोविदः ॥ २.३४.२७ ॥
ରାଜା ଏପରି କହିବାରୁ, ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ବାକ୍ୟନିପୁଣ ରାମ ହାତ ଯୋଡ଼ି ପିତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
2.34.28
भवान् वर्षसहस्राय पृथिव्या नृपते पतिः।
अहं त्वरण्ये वत्स्यामि न मे राज्यस्य कांक्षिता ॥ २.३४.२८ ॥
ହେ ନୃପତି, ଆପଣ ହଜାର ବର୍ଷ ପୃଥିବୀର ପତି ରୁହନ୍ତୁ। ମୁଁ ତ ବନରେ ରହିବି; ରାଜ୍ୟରେ ମୋର କୌଣସି ଆକାଂକ୍ଷା ନାହିଁ।
2.34.29
नव पञ्च च वर्षाणि वनवासे विहृत्य ते।
पुनः पादौ ग्रहीष्यामि प्रतिज्ञान्ते नराधिप ॥ २.३४.२९ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ବନବାସରେ ଚଉଦ ବର୍ଷ କାଟି, ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶେଷ ହେଲେ ମୁଁ ପୁଣି ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଧରିବି।
2.34.30
रुदन्नार्तः प्रियं पुत्रं सत्यपाशेन संयुतः।
कैकेय्या चोद्यमानस्तु मिथो राजा तमब्रवीत् ॥ २.३४.३० ॥
ସତ୍ୟର ପାଶରେ ବନ୍ଧା, ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିବା, କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ରାଜା ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଧୀରେ କହିଲେ।
2.34.31
श्रेयसे वृद्धये तात पुनरागमनाय च।
गच्छस्वारिष्टमव्यग्रः पन्थानमकुतोभयम् ॥ २.३४.३१ ॥
ପୁଅ, କଲ୍ୟାଣ, ଉନ୍ନତି ଓ ଫେରିବା ପାଇଁ, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ, ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ ସେହି ପଥରେ ସୁସ୍ଥରେ ଯାଅ।
2.34.32
न हि सत्यात्मनस्तात धर्माभिमनसस्तव।
संनिवर्तयितुं बुद्धिः शक्यते रघुनन्दन ॥ २.३४.३२ ॥
ପୁଅ, ସତ୍ୟ ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ଓ ଧର୍ମରେ ଯାହାର ମନ ସ୍ଥିର, ତୁମର ସେହି ସଂକଳ୍ପ ଫେରାଇବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ।
2.34.33
अद्य त्विदानीं रजनीं पुत्र मा गच्छ सर्वथा।
एकाहं दर्शनेनापि साधु तावच्चराम्यहम् ॥ २.३४.३३ ॥
ପୁଅ, ଆଜି ଏହି ରାତି ତ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଯାଅ ନାହିଁ। ଗୋଟିଏ ଦିନ, ତୁମକୁ ଦେଖି ମୁଁ କିଛି ସମୟ ସୁଖରେ ରହେ।
2.34.34
मातरं मां च सम्पश्यन् वसेमामद्य शर्वरीम्।
तर्पितः सर्वकामैस्त्वं श्वः काल्ये साधयिष्यसि ॥ २.३४.३४ ॥
ମାତା ଓ ମୋତେ ଦେଖି ଆଜି ଏହି ରାତି କାଟ। ସବୁ ଇଚ୍ଛାରେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ କାଲି ସକାଳେ ତୁମେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରିବ।
2.34.35
दुष्करं क्रियते पुत्र सर्वथा राघव प्रिय।
त्वया हि मत्प्रियार्थं तु वनमेवमुपाश्रितम् ॥ २.३४.३५ ॥
ପୁଅ, ହେ ରାଘବ, ପ୍ରିୟ! ପ୍ରକୃତରେ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ କରୁଛ। ମୋ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ହିଁ ତୁମେ ଏହିପରି ବନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛ।
2.34.36
न चैतन्मे प्रियं पुत्र शपे सत्येन राघव।
छन्नया चलितस्त्वस्मि स्त्रिया भस्माग्निकल्पया ॥ २.३४.३६ ॥
ପୁଅ, ହେ ରାଘବ! ସତ୍ୟର ଶପଥ କରି କହୁଛି, ଏହା ମୋର ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ। ଭସ୍ମ ତଳେ ଲୁଚିଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ସେହି ଛଳନାମୟୀ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବିଚଳିତ ହୋଇଛି।
2.34.37
वञ्चना या तु लब्धा मे तां त्वं निस्तर्तुमिच्छसि।
अनया वृत्तसादिन्या कैकेय्याभिप्रचोदितः ॥ २.३४.३७ ॥
ତୁମେ ମୋ ଠାରୁ ପାଇଥିବା ପ୍ରବଞ୍ଚନାରୁ ଏବେ ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ; ଆଚରଣ ନାଶକାରିଣୀ ଏହି କୈକେୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ।
2.34.38
न चैतदाश्चर्यतमं यत् त्वं ज्येष्ठः सुतो मम।
अपानृतकथं पुत्र पितरं कर्तुमिच्छसि ॥ २.३४.३८ ॥
ମୋ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ହୋଇ ତୁମେ ପିତାଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ବିଷୟ ନୁହେଁ, ପୁତ୍ର।
2.34.39
अथ रामस्तदा श्रुत्वा पितुरार्तस्य भाषितम्।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा दीनो वचनमब्रवीत् ॥ २.३४.३९ ॥
ତେବେ ପିତାଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାମ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଦୀନ ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
2.34.40
प्राप्स्यामि यानद्य गुणान् को मे श्वस्तान् प्रदास्यति।
अपक्रमणमेवातः सर्वकामैरहं वृणे ॥ २.३४.४० ॥
ଆଜି ମୁଁ ଯେଉଁ ଗୁଣ ପାଇବି, କାଲି ମୋତେ ତାହା କିଏ ଦେବ? ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ସହ ପ୍ରସ୍ଥାନକୁ ହିଁ ମୁଁ ବରଣ କରେ।
2.34.41
इयं सराष्ट्रा सजना धनधान्यसमाकुला।
मया विसृष्टा वसुधा भरताय प्रदीयताम् ॥ २.३४.४१ ॥
ଏହି ପୃଥିବୀ, ଏହାର ରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ପ୍ରଜା ସହିତ, ଧନଧାନ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ମୁଁ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛି; ଏହା ଭରତଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉ।
2.34.42
वनवासकृता बुद्धिर्न च मेऽद्य चलिष्यति।
यस्तु युद्धे वरो दत्तः कैकेय्यै वरद त्वया ॥ २.३४.४२ ॥
ବନବାସ ପାଇଁ ମୋର ସଂକଳ୍ପ ଆଜି ଟଳିବ ନାହିଁ। ହେ ବରଦାତା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆପଣ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଯେଉଁ ବର ଦେଇଥିଲେ—।
2.34.43
दीयतां निखिलेनैव सत्यस्त्वं भव पार्थिव।
अहं निदेशं भवतो यथोक्तमनुपालयन् ॥ २.३४.४३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯାହା ଦିଆଯାଇଛି ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦିଆଯାଉ। ଆପଣ ସତ୍ୟବାଦୀ ହୁଅନ୍ତୁ। ଆପଣ କହିଥିବା ଆଜ୍ଞା ମୁଁ ସେହିପରି ପାଳନ କରିବି।
2.34.44
चतुर्दश समा वत्स्ये वने वनचरैः सह।
मा विमर्शो वसुमती भरताय प्रदीयताम् ॥ २.३४.४४ ॥
ଚଉଦ ବର୍ଷ ମୁଁ ବନରେ ବନବାସୀମାନଙ୍କ ସହ ରହିବି। ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏହି ପୃଥିବୀ ଭରତଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉ।
2.34.45
नहि मे कांक्षितं राज्यं सुखमात्मनि वा प्रियम्।
यथानिदेशं कर्तुं वै तवैव रघुनन्दन ॥ २.३४.४५ ॥
ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ମୋର ରାଜ୍ୟର ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ; ନିଜ ପାଇଁ ସୁଖ କିମ୍ବା ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁର ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବା ହିଁ ମୋର ଇଚ୍ଛା।
2.34.46
अपगच्छतु ते दुःखं मा भूर्बाष्पपरिप्लुतः।
नहि क्षुभ्यति दुर्धर्षः समुद्रः सरितां पतिः ॥ २.३४.४६ ॥
ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଉ; ଲୁହରେ ବୁଡ଼ିଯାଆନ୍ତୁ ନାହିଁ। ନଦୀମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ସମୁଦ୍ର କାହାଦ୍ୱାରା ବିଚଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
2.34.47
नैवाहं राज्यमिच्छामि न सुखं न च मेदिनीम्।
नैव सर्वानिमान् कामान् न स्वर्गं न च जीवितुम् ॥ २.३४.४७ ॥
ମୋତେ ରାଜ୍ୟ ଚାହିଁ ନାହିଁ; ସୁଖ କିମ୍ବା ଏହି ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଚାହିଁ ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ କାମନା, ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଚାହିଁ ନାହିଁ।
2.34.48
त्वामहं सत्यमिच्छामि नानृतं पुरुषर्षभ।
प्रत्यक्षं तव सत्येन सुकृतेन च ते शपे ॥ २.३४.४८ ॥
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ସତ୍ୟ ହିଁ ଚାହେଁ, ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ। ଆପଣଙ୍କ ସତ୍ୟ ଓ ସତ୍କର୍ମର ଶପଥ କରି କହୁଛି।
2.34.49
न च शक्यं मया तात स्थातुं क्षणमपि प्रभो।
स शोकं धारयस्वेमं नहि मेऽस्ति विपर्ययः ॥ २.३४.४९ ॥
ହେ ତାତ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋ ପାଇଁ ଏକ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ରହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏହି ଶୋକ ଧାରଣ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ମୋ ସଂକଳ୍ପ ବଦଳିବ ନାହିଁ।
2.34.50
अर्थितो ह्यस्मि कैकेय्या वनं गच्छेति राघव।
मया चोक्तं व्रजामीति तत्सत्यमनुपालये ॥ २.३४.५० ॥
ହେ ରାଘବ, 'ବନକୁ ଯାଅ' ବୋଲି କୈକେୟୀ ମୋତେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ 'ଯିବି' ବୋଲି କହିଥିଲି। ସେ ସତ୍ୟ ମୁଁ ପାଳନ କରିବି।
2.34.51
मा चोत्कण्ठां कृथा देव वने रंस्यामहे वयम्।
प्रशान्तहरिणाकीर्णे नानाशकुनिनादिते ॥ २.३४.५१ ॥
ହେ ଦେବ, ଉଦ୍ବେଗ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଶାନ୍ତ ହରିଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନାନା ପକ୍ଷୀଙ୍କ ରବରେ ମୁଖରିତ ବନରେ ଆମେ ଆନନ୍ଦ ପାଇବୁ।
2.34.52
पिता हि दैवतं तात देवतानामपि स्मृतम्।
तस्माद् दैवतमित्येव करिष्यामि पितुर्वचः ॥ २.३४.५२ ॥
ହେ ତାତ, ପିତା ହିଁ ଦେବତା; ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପିତାଙ୍କୁ ଦେବତା ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ତେଣୁ 'ପିତା ହିଁ ଦେବତା' ବୋଲି ଭାବି ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ପାଳନ କରିବି।
2.34.53
चतुर्दशसु वर्षेषु गतेषु नृपसत्तम।
पुनर्द्रक्ष्यसि मां प्राप्तं संतापोऽयं विमुच्यताम् ॥ २.३४.५३ ॥
ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚଉଦ ବର୍ଷ ଗଲା ପରେ ଫେରିଥିବା ମୋତେ ଆପଣ ପୁଣି ଦେଖିବେ। ତେଣୁ ଏହି ସନ୍ତାପ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ।
2.34.54
येन संस्तम्भनीयोऽयं सर्वो बाष्पकलो जनः।
स त्वं पुरुषशार्दूल किमर्थं विक्रियां गतः ॥ २.३४.५४ ॥
ହେ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଳ, ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଥିବା ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରାଯିବା ଉଚିତ, ସେହି ଆପଣ କାହିଁକି ଏମିତି ବିଚଳିତ ହୋଇଛନ୍ତି?
2.34.55
पुरं च राष्ट्रं च मही च केवला
मया विसृष्टा भरताय दीयताम्।
अहं निदेशं भवतोऽनुपालयन्
वनं गमिष्यामि चिराय सेवितुम् ॥ २.३४.५५ ॥
ନଗର ଓ ରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ କେବଳ ଏହି ପୃଥିବୀ, ଯାହା ମୋ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ, ତାହା ଭରତଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉ। ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରି ଦୀର୍ଘକାଳ ବାସ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ବନକୁ ଯିବି।
2.34.56
मया विसृष्टां भरतो महीमिमां
सशैलखण्डां सपुरोपकाननाम्।
शिवासु सीमास्वनुशास्तु केवलं
त्वया यदुक्तं नृपते तथास्तु तत् ॥ २.३४.५६ ॥
ମୋ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ — ପର୍ବତଖଣ୍ଡ, ନଗର ଓ ଉପବନ ସହିତ — ଭରତ ଶୁଭ ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଶାସନ କରନ୍ତୁ। ହେ ନୃପତି, ଆପଣ ଯାହା କହିଲେ ତାହା ସେମିତି ହେଉ।
2.34.57
न मे तथा पार्थिव धीयते मनो
महत्सु कामेषु न चात्मनः प्रिये।
यथा निदेशे तव शिष्टसम्मते
व्यपैतु दुःखं तव मत्कृतेऽनघ ॥ २.३४.५७ ॥
ହେ ନୃପତି, ମହତ୍ କାମନାରେ, ହେ ପ୍ରିୟ, ମୋ ନିଜ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୋ ମନ ସେତେ ସ୍ଥିର ରହେ ନାହିଁ, ଯେତେ ବିଜ୍ଞଙ୍କ ଅନୁମୋଦିତ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସ୍ଥିର ରହେ। ହେ ନିର୍ଦୋଷ, ମୋ କାରଣରୁ ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଉ।
2.34.58
तदद्य नैवानघ राज्यमव्ययं
न सर्वकामान् वसुधां न मैथिलीम्।
न चिन्तितं त्वामनृतेन योजयन्
वृणीय सत्यं व्रतमस्तु ते तथा ॥ २.३४.५८ ॥
ତେଣୁ, ହେ ନିର୍ଦୋଷ, ଆଜି ମୁଁ ଅବିନାଶୀ ରାଜ୍ୟ, ସମସ୍ତ କାମନା, ପୃଥିବୀ କିମ୍ବା ମୈଥିଲୀକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟା ସହିତ ଯୋଡ଼ି ଚିନ୍ତା କରିବି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ସତ୍ୟକୁ ବରଣ କରେ; ଆପଣଙ୍କ ବ୍ରତ ସେମିତି ହେଉ।
2.34.59
फलानि मूलानि च भक्षयन् वने
गिरींश्च पश्यन् सरितः सरांसि च।
वनं प्रविश्यैव विचित्रपादपं
सुखी भविष्यामि तवास्तु निर्वृतिः ॥ २.३४.५९ ॥
ବନରେ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ, ପର୍ବତ, ନଦୀ ଓ ସରୋବର ଦେଖି, ବିଚିତ୍ର ବୃକ୍ଷଯୁକ୍ତ ବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମୁଁ ସୁଖୀ ରହିବି। ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ହେଉ।
2.34.60
एवं स राजा व्यसनाभिपन्न-
स्तापेन दुःखेन च पीड्यमानः।
आलिङ्ग्य पुत्रं सुविनष्टसंज्ञो
भूमिं गतो नैव चिचेष्ट किंचित् ॥ २.३४.६० ॥
ଏହିପରି ସେ ରାଜା, ବିପଦରେ ଘେରି, ତାପ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ପୁତ୍ରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେତନା ହରାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ସେ ତିଳେମାତ୍ର ଗତି କଲେ ନାହିଁ।
2.34.61
देव्यः समस्ता रुरुदुः समेता-
स्तां वर्जयित्वा नरदेवपत्नीम्।
रुदन् सुमन्त्रोऽपि जगाम मूर्च्छां
हाहाकृतं तत्र बभूव सर्वम् ॥ २.३४.६१ ॥
ସେଠାରେ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ରାଣୀ, ସେହି ରାଜପତ୍ନୀ (କୌଶଲ୍ୟା)ଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ; କାନ୍ଦୁ କାନ୍ଦୁ ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହେଲେ; ସେଠାରେ ସର୍ବତ୍ର 'ହାୟ ହାୟ' ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଉଠିଲା।