รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.34.1
ततः कमलपत्राक्षः श्यामो निरुपमो महान्।
उवाच रामस्तं सूतं पितुराख्याहि मामिति ॥ २.३४.१ ॥
ครั้งนั้น พระรามผู้มีดวงเนตรดุจกลีบบัว มีพระวรกายสีคล้ำ ไม่มีผู้ใดเปรียบได้ และทรงยิ่งใหญ่ ตรัสแก่สารถีว่า "จงบอกข่าวพระบิดาแก่เราเถิด"
2.34.2
स रामप्रेषितः क्षिप्रं संतापकलुषेन्द्रियम्।
प्रविश्य नृपतिं सूतो निःश्वसन्तं ददर्श ह ॥ २.३४.२ ॥
สารถีซึ่งพระรามส่งมา รีบเข้าไปในพระราชวัง เห็นพระราชาพระสติพร่าเพราะความเศร้าโศก กำลังถอนพระทัยใหญ่
2.34.3
उपरक्तमिवादित्यं भस्मच्छन्नमिवानलम्।
तटाकमिव निस्तोयमपश्यज्जगतीपतिम् ॥ २.३४.३ ॥
สารถีเห็นพระจอมปฐพีเหมือนพระอาทิตย์ที่ถูกบดบัง เหมือนไฟที่ถูกเถ้าปกคลุม และเหมือนสระน้ำที่ปราศจากน้ำ
2.34.4
आबोध्य च महाप्राज्ञः परमाकुलचेतनम्।
राममेवानुशोचन्तं सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥ २.३४.४ ॥
สารถีผู้มีปัญญายิ่ง ปลุกพระราชาผู้มีพระทัยปั่นป่วนอย่างยิ่ง และทรงโศกเศร้าถึงแต่พระราม จึงประนมมือกล่าวขึ้น
2.34.5
तं वर्धयित्वा राजानं पूर्वं सूतो जयाशिषा।
भयविक्लवया वाचा मन्दया श्लक्ष्णयाब्रवीत् ॥ २.३४.५ ॥
ก่อนอื่น สารถีถวายพรให้พระราชาทรงมีชัยชนะ แล้วด้วยเสียงสั่นเพราะความกลัว อ่อนและติดขัด จึงกราบทูล
2.34.6
अयं स पुरुषव्याघ्रो द्वारि तिष्ठति ते सुतः।
ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा सर्वं चैवोपजीविनाम् ॥ २.३४.६ ॥
"พระรามผู้เป็นยอดชายในหมู่มนุษย์ พระโอรสของพระองค์ กำลังยืนอยู่ที่ประตู หลังจากถวายทรัพย์แก่พราหมณ์ และแจกทุกสิ่งแก่ผู้ที่อาศัยพระองค์อยู่"
2.34.7
स त्वां पश्यतु भद्रं ते रामः सत्यपराक्रमः।
सर्वान् सुहृद आपृच्छ्य त्वां हीदानीं दिदृक्षते ॥ २.३४.७ ॥
ขอให้พระรามผู้มีพระปรากรมที่แท้จริง ได้เฝ้าพระองค์ และขอให้พระองค์ทรงเป็นสิริมงคล หลังจากลาบรรดามิตรสหายทั้งปวงแล้ว บัดนี้พระองค์ทรงประสงค์จะเฝ้าพระองค์
2.34.8
गमिष्यति महारण्यं तं पश्य जगतीपते।
वृतं राजगुणैः सर्वैरादित्यमिव रश्मिभिः ॥ २.३४.८ ॥
ขอทอดพระเนตรพระองค์เถิด ข้าแต่จอมปฐพี พระองค์จะเสด็จเข้าสู่ป่าใหญ่ ทรงล้อมรอบด้วยคุณธรรมของกษัตริย์ทั้งสิ้น ดุจพระอาทิตย์ที่ล้อมรอบด้วยรัศมี
2.34.9
स सत्यवाक्यो धर्मात्मा गाम्भीर्यात् सागरोपमः।
आकाश इव निष्पङ्को नरेन्द्रः प्रत्युवाच तम् ॥ २.३४.९ ॥
พระราชาผู้ซื่อสัตย์ในวาจา มีจิตใจประกอบด้วยธรรม ลึกซึ้งดุจมหาสมุทร และบริสุทธิ์ดุจท้องฟ้า ตรัสตอบสารถีนั้น
2.34.10
सुमन्त्रानय मे दारान् ये केचिदिह मामकाः।
दारैः परिवृतः सर्वैर्द्रष्टुमिच्छामि राघवम् ॥ २.३४.१० ॥
สุมนตรา จงพาเหล่าพระมเหสีของเรามา คือทุกพระองค์ที่อยู่ที่นี่ เราประสงค์จะเฝ้าพระราฆพ โดยมีพระมเหสีทั้งปวงห้อมล้อม
2.34.11
सोऽन्तःपुरमतीत्यैव स्त्रियस्ता वाक्यमब्रवीत्।
आर्यो ह्वयति वो राजा गम्यतां तत्र मा चिरम् ॥ २.३४.११ ॥
สุมนตราเข้าไปในพระราชวังชั้นใน และกล่าววาจาแก่เหล่านางเหล่านั้นว่า "พระราชาผู้ทรงเป็นอาริยะเรียกหาพวกท่าน จงไปที่นั่นโดยไม่ชักช้า"
2.34.12
एवमुक्ताः स्त्रियः सर्वाः सुमन्त्रेण नृपाज्ञया।
प्रचक्रमुस्तद् भवनं भर्तुराज्ञाय शासनम् ॥ २.३४.१२ ॥
เหล่านางทั้งปวงถูกสุมนตราเรียกตามพระบัญชาของพระราชา รับทราบพระราชโองการของพระสวามี แล้วจึงออกเดินไปยังพระตำหนักนั้น
2.34.13
अर्धसप्तशतास्तत्र प्रमदास्ताम्रलोचनाः।
कौसल्यां परिवार्याथ शनैर्जग्मुर्धृतव्रताः ॥ २.३४.१३ ॥
ที่นั่นมีเจ้าหญิงเจ็ดร้อยห้าสิบพระองค์ มีดวงเนตรแดงก่ำ และตั้งมั่นในพระวัตร พวกนางล้อมรอบพระนางเกาศัลยาแล้วค่อยๆ เสด็จไป
2.34.14
आगतेषु च दारेषु समवेक्ष्य महीपतिः।
उवाच राजा तं सूतं सुमन्त्रानय मे सुतम् ॥ २.३४.१४ ॥
เมื่อพระมเหสีมาถึงแล้ว พระราชาทอดพระเนตรเห็น จึงตรัสแก่สารถีว่า "สุมนตรา จงพาลูกของเรามาเถิด"
2.34.15
स सूतो राममादाय लक्ष्मणं मैथिलीं तथा।
जगामाभिमुखस्तूर्णं सकाशं जगतीपतेः ॥ २.३४.१५ ॥
สารถีนั้นพาพระรามพร้อมด้วยพระลักษมณ์ และพระนางไมถิลีไปด้วย รีบเดินตรงเข้าสู่เฉพาะพระพักตร์จอมปฐพี
2.34.16
स राजा पुत्रमायान्तं दृष्ट्वा चारात् कृताञ्जलिम्।
उत्पपातासनात् तूर्णमार्तः स्त्रीजनसंवृतः ॥ २.३४.१६ ॥
พระราชาทอดพระเนตรเห็นพระโอรสเสด็จมาแต่ไกล ประนมพระหัตถ์ ทรงเศร้าโศก และถูกเหล่านางห้อมล้อม จึงรีบลุกจากพระที่นั่งทันที
2.34.17
सोऽभिदुद्राव वेगेन रामं दृष्ट्वा विशाम्पतिः।
तमसम्प्राप्य दुःखार्तः पपात भुवि मूर्च्छितः ॥ २.३४.१७ ॥
จอมประชาชนทอดพระเนตรเห็นพระราม ก็รีบพุ่งเข้าไปด้วยความเร็ว เมื่อถึงแล้ว ทรงทุกข์ระทมด้วยความโศก จึงล้มลงกับพื้นดินในอาการสลบ
2.34.18
तं रामोऽभ्यपतत् क्षिप्रं लक्ष्मणश्च महारथः।
विसंज्ञमिव दुःखेन सशोकं नृपतिं तथा ॥ २.३४.१८ ॥
พระรามและพระลักษมณ์ผู้เป็นมหารถีรีบเข้าไปหาพระราชาทันที พระราชาทรงโศกเศร้า ประดุจไร้สติเพราะความทุกข์
2.34.19
स्त्रीसहस्रनिनादश्च संजज्ञे राजवेश्मनि।
हा हा रामेति सहसा भूषणध्वनिमिश्रितः ॥ २.३४.१९ ॥
เสียงร้องของเหล่านางนับพันดังขึ้นทันทีในพระราชวัง ปะปนกับเสียงกระทบของเครื่องประดับ "อนิจจา พระราม อนิจจา พระราม"
2.34.20
तं परिष्वज्य बाहुभ्यां तावुभौ रामलक्ष्मणौ।
पर्यङ्के सीतया सार्धं रुदन्तः समवेशयन् ॥ २.३४.२० ॥
พระรามและพระลักษมณ์ทั้งสองพระองค์โอบกอดพระราชาด้วยพระพาหา แล้วพร้อมด้วยพระนางสีดาทรงร่ำไห้ ประคองพระองค์ให้ประทับบนเตียง
2.34.21
अथ रामो मुहूर्तस्य लब्धसंज्ञं महीपतिम्।
उवाच प्राञ्जलिर्बाष्पशोकार्णवपरिप्लुतम् ॥ २.३४.२१ ॥
ครั้นแล้ว พระรามพนมมือกล่าวต่อพระราชาผู้ฟื้นคืนสติได้หลังจากนิ่งไปชั่วครู่ ทรงจมอยู่ในมหาสมุทรแห่งน้ำตาและความโศก
2.34.22
आपृच्छे त्वां महाराज सर्वेषामीश्वरोऽसि नः।
प्रस्थितं दण्डकारण्यं पश्य त्वं कुशलेन माम् ॥ २.३४.२२ ॥
มหาราชเจ้าข้า ขอลาไปก่อน พระองค์เป็นผู้เป็นใหญ่เหนือพวกข้าทั้งปวง ขอทรงมองดูข้าพระองค์ผู้กำลังออกเดินทางสู่ป่าทัณฑกะ และขอให้ทรงอวยพรให้ข้าพระองค์ปลอดภัย
2.34.23
लक्ष्मणं चानुजानीहि सीता चान्वेतु मां वनम्।
कारणैर्बहुभिस्तथ्यैर्वार्यमाणौ न चेच्छतः ॥ २.३४.२३ ॥
ขอทรงอนุญาตให้พระลักษมณ์ไปด้วย และให้นางสีดาติดตามข้าพระองค์เข้าสู่ป่าด้วย แม้จะถูกห้ามด้วยเหตุผลมากมายที่เป็นจริง แต่ทั้งสองก็มิได้ปรารถนาให้เป็นอย่างอื่นเลย
2.34.24
अनुजानीहि सर्वान् नः शोकमुत्सृज्य मानद।
लक्ष्मणं मां च सीतां च प्रजापतिरिवात्मजान् ॥ २.३४.२४ ॥
ผู้ประทานเกียรติเอ๋ย ขอทรงละความโศกและอนุญาตให้พวกข้าพระองค์ทั้งหมดไป ทั้งพระลักษมณ์ ข้าพระองค์ และนางสีดา ดุจพระประชาบดีประทานอนุญาตแก่บุตรของพระองค์เอง
2.34.25
प्रतीक्षमाणमव्यग्रमनुज्ञां जगतीपतेः।
उवाच राजा सम्प्रेक्ष्य वनवासाय राघवम् ॥ २.३४.२५ ॥
พระรามผู้สงบนิ่งทรงรอคอยการอนุญาตให้ไปป่า พระราชาทอดพระเนตรพระราฆพ(พระราม)แล้วจึงตรัสขึ้น
2.34.26
अहं राघव कैकेय्या वरदानेन मोहितः।
अयोध्यायां त्वमेवाद्य भव राजा निगृह्य माम् ॥ २.३४.२६ ॥
ราฆพเอ๋ย เราถูกความหลงครอบงำเพราะพรที่นางไกเกยีประทานไว้ บัดนี้เจ้าเองนั่นแหละจงควบคุมเรา แล้วเป็นกษัตริย์ในอโยธยาเถิด
2.34.27
एवमुक्तो नृपतिना रामो धर्मभृतां वरः।
प्रत्युवाचाञ्जलिं कृत्वा पितरं वाक्यकोविदः ॥ २.३४.२७ ॥
เมื่อพระราชาตรัสดังนี้แล้ว พระรามผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ดำรงธรรมและเชี่ยวชาญในถ้อยคำ ทรงพนมมือตอบพระบิดา
2.34.28
भवान् वर्षसहस्राय पृथिव्या नृपते पतिः।
अहं त्वरण्ये वत्स्यामि न मे राज्यस्य कांक्षिता ॥ २.३४.२८ ॥
ขอให้พระองค์ซึ่งเป็นพระราชาและเจ้าแห่งแผ่นดินทรงครองแผ่นดินถึงพันปี ส่วนข้าพระองค์จะอยู่ในป่า ข้าพระองค์ไม่ปรารถนาราชสมบัติ
2.34.29
नव पञ्च च वर्षाणि वनवासे विहृत्य ते।
पुनः पादौ ग्रहीष्यामि प्रतिज्ञान्ते नराधिप ॥ २.३४.२९ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ เมื่อข้าพระองค์อยู่ในป่าเป็นเวลาสิบสี่ปีแล้ว เมื่อสิ้นคำปฏิญาณ ข้าพระองค์จะกลับมากราบพระบาทของพระองค์อีกครั้ง
2.34.30
रुदन्नार्तः प्रियं पुत्रं सत्यपाशेन संयुतः।
कैकेय्या चोद्यमानस्तु मिथो राजा तमब्रवीत् ॥ २.३४.३० ॥
พระราชาทรงถูกผูกมัดด้วยบ่วงแห่งสัตย์ ทรงโศกเศร้าและร่ำไห้ ถูกไกเกยีกระตุ้น จึงตรัสเป็นการส่วนพระองค์แก่โอรสผู้เป็นที่รัก
2.34.31
श्रेयसे वृद्धये तात पुनरागमनाय च।
गच्छस्वारिष्टमव्यग्रः पन्थानमकुतोभयम् ॥ २.३४.३१ ॥
ลูกรัก เพื่อความเจริญ ความรุ่งเรือง และเพื่อการกลับมาอีก จงไปตามทางที่ปลอดภัยโดยไม่กังวลเถิด
2.34.32
न हि सत्यात्मनस्तात धर्माभिमनसस्तव।
संनिवर्तयितुं बुद्धिः शक्यते रघुनन्दन ॥ २.३४.३२ ॥
ลูกรัก เจตนาของเจ้าไม่อาจหันเหกลับได้ เพราะเจ้ามีธรรมชาติแห่งสัตย์และมีจิตมุ่งมั่นในธรรม ข้าแต่ความยินดีของวงศ์รฆุ
2.34.33
अद्य त्विदानीं रजनीं पुत्र मा गच्छ सर्वथा।
एकाहं दर्शनेनापि साधु तावच्चराम्यहम् ॥ २.३४.३३ ॥
ลูกรัก บัดนี้อย่าไปในคืนนี้เลยไม่ว่าด้วยเหตุใด ขอให้พ่ออยู่ด้วยความสุขอีกสักเล็กน้อย เพียงหนึ่งวัน แม้เพียงได้เห็นหน้าเจ้า
2.34.34
मातरं मां च सम्पश्यन् वसेमामद्य शर्वरीम्।
तर्पितः सर्वकामैस्त्वं श्वः काल्ये साधयिष्यसि ॥ २.३४.३४ ॥
จงมองดูแม่และพ่อ แล้วพักค้างคืนนี้ที่นี่เถิด เมื่อได้รับการเติมเต็มความปรารถนาทั้งปวงแล้ว พรุ่งนี้เช้าเจ้าจะสำเร็จตามจุดประสงค์
2.34.35
दुष्करं क्रियते पुत्र सर्वथा राघव प्रिय।
त्वया हि मत्प्रियार्थं तु वनमेवमुपाश्रितम् ॥ २.३४.३५ ॥
ลูกรัก ข้าแต่ราฆพผู้เป็นที่รัก สิ่งที่เจ้ากระทำอยู่นั้นยากยิ่งนัก เพื่อความพอใจของพ่อเท่านั้น เจ้าจึงมาพึ่งป่าเช่นนี้
2.34.36
न चैतन्मे प्रियं पुत्र शपे सत्येन राघव।
छन्नया चलितस्त्वस्मि स्त्रिया भस्माग्निकल्पया ॥ २.३४.३६ ॥
ลูกรัก ข้าแต่ราฆพ พ่อขอสาบานด้วยสัจจะว่านี่มิใช่สิ่งที่พ่อพอใจ พ่อถูกหญิงผู้หลอกลวงคนนั้นชักนำให้หวั่นไหว ดุจไฟที่ซ่อนอยู่ใต้เถ้า
2.34.37
वञ्चना या तु लब्धा मे तां त्वं निस्तर्तुमिच्छसि।
अनया वृत्तसादिन्या कैकेय्याभिप्रचोदितः ॥ २.३४.३७ ॥
การหลอกลวงที่เจ้าได้รับจากพ่อนั้น บัดนี้เจ้าปรารถนาจะพ้นไปจากมัน ถูกไกเกยีผู้ทำลายความประพฤติอันชอบธรรมกระตุ้นอยู่
2.34.38
न चैतदाश्चर्यतमं यत् त्वं ज्येष्ठः सुतो मम।
अपानृतकथं पुत्र पितरं कर्तुमिच्छसि ॥ २.३४.३८ ॥
ไม่น่าประหลาดใจเลยที่เจ้าซึ่งเป็นบุตรคนโตของพ่อ จะปรารถนาให้พ่อผู้เป็นบิดาต้องกล่าวเท็จ ลูกเอ๋ย
2.34.39
अथ रामस्तदा श्रुत्वा पितुरार्तस्य भाषितम्।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा दीनो वचनमब्रवीत् ॥ २.३४.३९ ॥
ครั้นแล้ว พระรามได้ฟังถ้อยคำของพระบิดาผู้โศกเศร้า จึงตรัสด้วยความเศร้าพระทัยพร้อมพระลักษมณ์ผู้เป็นพระอนุชา
2.34.40
प्राप्स्यामि यानद्य गुणान् को मे श्वस्तान् प्रदास्यति।
अपक्रमणमेवातः सर्वकामैरहं वृणे ॥ २.३४.४० ॥
ข้าพระองค์จะได้คุณความดีใดในวันนี้ ใครเล่าจะประทานให้ข้าพระองค์ในวันพรุ่งนี้ ฉะนั้น ข้าพระองค์เลือกการจากไปพร้อมความปรารถนาทั้งปวง
2.34.41
इयं सराष्ट्रा सजना धनधान्यसमाकुला।
मया विसृष्टा वसुधा भरताय प्रदीयताम् ॥ २.३४.४१ ॥
แผ่นดินนี้พร้อมด้วยแว่นแคว้นและประชาชน เต็มไปด้วยทรัพย์และธัญญาหาร ข้าพเจ้าสละให้แล้ว ขอให้มอบแก่ภรต
2.34.42
वनवासकृता बुद्धिर्न च मेऽद्य चलिष्यति।
यस्तु युद्धे वरो दत्तः कैकेय्यै वरद त्वया ॥ २.३४.४२ ॥
ความตั้งใจของข้าพเจ้าที่จะอยู่ในป่าจะไม่สั่นคลอนในวันนี้ และ ข้าแต่ผู้ประทานพร พรที่พระองค์ได้ประทานแก่ไกเกยีในยามศึก—
2.34.43
दीयतां निखिलेनैव सत्यस्त्वं भव पार्थिव।
अहं निदेशं भवतो यथोक्तमनुपालयन् ॥ २.३४.४३ ॥
ขอให้สิ่งที่ได้ประทานไว้ จงประทานให้ครบถ้วนเถิด ข้าแต่พระราชา ขอพระองค์จงซื่อสัตย์ต่อพระวาจา ข้าพเจ้าจะปฏิบัติตามพระบัญชาของพระองค์ ตามที่ตรัสไว้ทุกประการ
2.34.44
चतुर्दश समा वत्स्ये वने वनचरैः सह।
मा विमर्शो वसुमती भरताय प्रदीयताम् ॥ २.३४.४४ ॥
ข้าพเจ้าจะอยู่ในป่ากับผู้อยู่ป่าทั้งหลายเป็นเวลาสิบสี่ปี อย่าลังเลเลย ขอให้มอบแผ่นดินแก่ภรต
2.34.45
नहि मे कांक्षितं राज्यं सुखमात्मनि वा प्रियम्।
यथानिदेशं कर्तुं वै तवैव रघुनन्दन ॥ २.३४.४५ ॥
ข้าแต่ความรื่นรมย์ของตระกูลรฆุ ข้าพเจ้าไม่ปรารถนาทั้งราชสมบัติ ความสุข หรือสิ่งใดที่เป็นที่รักของตนเอง ความปรารถนาเดียวของข้าพเจ้าคือปฏิบัติตามพระบัญชาของพระองค์
2.34.46
अपगच्छतु ते दुःखं मा भूर्बाष्पपरिप्लुतः।
नहि क्षुभ्यति दुर्धर्षः समुद्रः सरितां पतिः ॥ २.३४.४६ ॥
ขอให้ความทุกข์ของพระองค์สิ้นไป อย่าจมอยู่ในน้ำตาเลย มหาสมุทรเจ้าแห่งแม่น้ำทั้งหลายย่อมไม่หวั่นไหวด้วยผู้ใด
2.34.47
नैवाहं राज्यमिच्छामि न सुखं न च मेदिनीम्।
नैव सर्वानिमान् कामान् न स्वर्गं न च जीवितुम् ॥ २.३४.४७ ॥
ข้าพเจ้าไม่ปรารถนาทั้งราชสมบัติ ไม่ปรารถนาความสุข และไม่ปรารถนาแผ่นดินนี้ ไม่ปรารถนาความปรารถนาทั้งปวงเหล่านี้ ไม่ปรารถนาสวรรค์ แม้แต่การมีชีวิตอยู่ก็ไม่ปรารถนา
2.34.48
त्वामहं सत्यमिच्छामि नानृतं पुरुषर्षभ।
प्रत्यक्षं तव सत्येन सुकृतेन च ते शपे ॥ २.३४.४८ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ ข้าพเจ้าปรารถนาเพียงความจริงจากพระองค์ ไม่ใช่ความเท็จ ข้าพเจ้าขอสาบานต่อพระองค์ด้วยความสัตย์ของพระองค์และกรรมดีของพระองค์
2.34.49
न च शक्यं मया तात स्थातुं क्षणमपि प्रभो।
स शोकं धारयस्वेमं नहि मेऽस्ति विपर्ययः ॥ २.३४.४९ ॥
ข้าแต่บิดา ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่ ข้าพเจ้าไม่อาจอยู่ต่อแม้เพียงชั่วขณะ ขอพระองค์อย่าแบกรับความโศกนี้ไว้เลย ความตั้งใจของข้าพเจ้าไม่มีการเปลี่ยนแปลง
2.34.50
अर्थितो ह्यस्मि कैकेय्या वनं गच्छेति राघव।
मया चोक्तं व्रजामीति तत्सत्यमनुपालये ॥ २.३४.५० ॥
ข้าแต่พระราฆวะ ไกเกยีได้ขอให้ข้าพเจ้าไปป่า และข้าพเจ้าก็ได้กล่าวไว้ว่าจะไป ความจริงนั้นข้าพเจ้าจะรักษาไว้
2.34.51
मा चोत्कण्ठां कृथा देव वने रंस्यामहे वयम्।
प्रशान्तहरिणाकीर्णे नानाशकुनिनादिते ॥ २.३४.५१ ॥
ข้าแต่เทพ ขออย่าได้วิตกเลย พวกเราจะพบความรื่นรมย์ในป่า ซึ่งเต็มไปด้วยกวางที่สงบ และก้องด้วยเสียงร้องของนกนานาชนิด
2.34.52
पिता हि दैवतं तात देवतानामपि स्मृतम्।
तस्माद् दैवतमित्येव करिष्यामि पितुर्वचः ॥ २.३४.५२ ॥
ข้าแต่บิดา บิดาเป็นเทพเจ้า แม้ในหมู่เทพทั้งหลายบิดาก็ได้รับการยกย่องว่าเป็นเทพ ฉะนั้น ด้วยการยึดถือว่า ‘บิดาคือเทพของข้าพเจ้า’ ข้าพเจ้าจะปฏิบัติตามพระวาจาของบิดา
2.34.53
चतुर्दशसु वर्षेषु गतेषु नृपसत्तम।
पुनर्द्रक्ष्यसि मां प्राप्तं संतापोऽयं विमुच्यताम् ॥ २.३४.५३ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่กษัตริย์ เมื่อล่วงไปสิบสี่ปี พระองค์จะได้เห็นข้าพเจ้ากลับมาอีก ฉะนั้น ขอพระองค์ปล่อยความเศร้าโศกนี้เสียเถิด
2.34.54
येन संस्तम्भनीयोऽयं सर्वो बाष्पकलो जनः।
स त्वं पुरुषशार्दूल किमर्थं विक्रियां गतः ॥ २.३४.५४ ॥
ข้าแต่บุรุษราชสีห์ ผู้ที่ประชาชนทั้งปวงซึ่งสะอื้นด้วยน้ำตาควรจะได้รับการปลอบประโลม เหตุใดพระองค์จึงกลายเป็นผู้กระวนกระวายเช่นนี้
2.34.55
पुरं च राष्ट्रं च मही च केवला
मया विसृष्टा भरताय दीयताम्।
अहं निदेशं भवतोऽनुपालयन्
वनं गमिष्यामि चिराय सेवितुम् ॥ २.३४.५५ ॥
ขอให้นครและแว่นแคว้น และแผ่นดินทั้งสิ้น ซึ่งข้าพเจ้าสละให้แล้ว จงมอบแก่ภรต ข้าพเจ้าจะปฏิบัติตามพระบัญชาของพระองค์ และจะไปอยู่ในป่าเป็นเวลานาน
2.34.56
मया विसृष्टां भरतो महीमिमां
सशैलखण्डां सपुरोपकाननाम्।
शिवासु सीमास्वनुशास्तु केवलं
त्वया यदुक्तं नृपते तथास्तु तत् ॥ २.३४.५६ ॥
ขอให้ภรตปกครองแผ่นดินนี้ ซึ่งข้าพเจ้าสละให้แล้ว พร้อมด้วยหมู่ภูเขา นครและสวนป่า ภายในเขตอันเป็นมงคลเท่านั้น ข้าแต่พระราชา ขอให้เป็นไปตามที่พระองค์ตรัสเถิด
2.34.57
न मे तथा पार्थिव धीयते मनो
महत्सु कामेषु न चात्मनः प्रिये।
यथा निदेशे तव शिष्टसम्मते
व्यपैतु दुःखं तव मत्कृतेऽनघ ॥ २.३४.५७ ॥
ข้าแต่พระราชา ใจของข้าพเจ้าไม่ตั้งมั่นในความปรารถนาอันยิ่งใหญ่ หรือในความสุขส่วนตน อันเป็นที่รัก เท่ากับที่ตั้งมั่นในพระบัญชาของพระองค์ ซึ่งผู้มีปัญญาเห็นชอบ ข้าแต่ผู้ไร้มลทิน ขอความทุกข์ของพระองค์จงสิ้นไปเพราะข้าพเจ้าเถิด
2.34.58
तदद्य नैवानघ राज्यमव्ययं
न सर्वकामान् वसुधां न मैथिलीम्।
न चिन्तितं त्वामनृतेन योजयन्
वृणीय सत्यं व्रतमस्तु ते तथा ॥ २.३४.५८ ॥
ฉะนั้น ข้าแต่ผู้ไร้มลทิน วันนี้ข้าพเจ้ามิได้ปรารถนาราชสมบัติอันไม่เสื่อมสูญ ไม่ปรารถนาความปรารถนาทั้งปวง ไม่ปรารถนาแผ่นดิน และไม่ปรารถนามิถิลี ข้าพเจ้าจะไม่คิดให้พระองค์ผูกพันกับความเท็จ ข้าพเจ้าเลือกความจริง ขอให้คำปฏิญาณของพระองค์เป็นเช่นนั้นเถิด
2.34.59
फलानि मूलानि च भक्षयन् वने
गिरींश्च पश्यन् सरितः सरांसि च।
वनं प्रविश्यैव विचित्रपादपं
सुखी भविष्यामि तवास्तु निर्वृतिः ॥ २.३४.५९ ॥
ข้าพเจ้าจะกินผลไม้และรากไม้ในป่า จะชมภูเขา แม่น้ำ และทะเลสาบ เมื่อเข้าไปในป่าที่มีต้นไม้หลากหลายแล้ว ข้าพเจ้าจะมีความสุข ขอให้พระองค์มีความสงบสุข
2.34.60
एवं स राजा व्यसनाभिपन्न-
स्तापेन दुःखेन च पीड्यमानः।
आलिङ्ग्य पुत्रं सुविनष्टसंज्ञो
भूमिं गतो नैव चिचेष्ट किंचित् ॥ २.३४.६० ॥
พระราชาผู้ถูกความวิบัติครอบงำ ถูกความร้อนรนและความทุกข์เบียดเบียนเช่นนั้น ได้โอบกอดพระโอรสไว้ ก็สิ้นสติ ล้มลงสู่พื้นดิน ไม่ขยับเขยื้อนแม้เพียงเล็กน้อย
2.34.61
देव्यः समस्ता रुरुदुः समेता-
स्तां वर्जयित्वा नरदेवपत्नीम्।
रुदन् सुमन्त्रोऽपि जगाम मूर्च्छां
हाहाकृतं तत्र बभूव सर्वम् ॥ २.३४.६१ ॥
เหล่าราชเทวีทั้งปวงที่มาประชุมกันร่ำไห้ยกเว้นพระมเหสีของพระราชา ส่วนสุมันตระก็ร้องไห้จนสลบไป และทั่วทุกแห่งมีเสียงคร่ำครวญว่า ฮา ฮา ดังขึ้น