వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.34.1
ततः कमलपत्राक्षः श्यामो निरुपमो महान्।
उवाच रामस्तं सूतं पितुराख्याहि मामिति ॥ २.३४.१ ॥
అప్పుడు కమల పత్రాల వంటి కన్నులు గల, నల్లని వర్ణంగల, సాటిలేని మహనీయుడైన రాముడు ఆ సారథితో ఇలా అన్నాడు, "తండ్రి సంగతి నాకు చెప్పు."
2.34.2
स रामप्रेषितः क्षिप्रं संतापकलुषेन्द्रियम्।
प्रविश्य नृपतिं सूतो निःश्वसन्तं ददर्श ह ॥ २.३४.२ ॥
రాముడు పంపిన ఆ సారథి వేగంగా రాజభవనంలో ప్రవేశించి, సంతాపంతో ఇంద్రియాలు కలతపడి నిట్టూరుస్తున్న రాజును చూశాడు.
2.34.3
उपरक्तमिवादित्यं भस्मच्छन्नमिवानलम्।
तटाकमिव निस्तोयमपश्यज्जगतीपतिम् ॥ २.३४.३ ॥
గ్రహణం పట్టిన సూర్యునిలా, బూడిదతో కప్పబడిన అగ్నిలా, నీరులేని సరస్సులా ఉన్న ఆ భూపతిని అతడు చూశాడు.
2.34.4
आबोध्य च महाप्राज्ञः परमाकुलचेतनम्।
राममेवानुशोचन्तं सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥ २.३४.४ ॥
మహాప్రజ్ఞావంతుడైన ఆ సారథి, అత్యంత కలతపడిన మనసుతో కేవలం రాముని కోసమే శోకిస్తున్న రాజును మేల్కొలిపి, అంజలి ఘటించి ఇలా అన్నాడు.
2.34.5
तं वर्धयित्वा राजानं पूर्वं सूतो जयाशिषा।
भयविक्लवया वाचा मन्दया श्लक्ष्णयाब्रवीत् ॥ २.३४.५ ॥
ముందుగా సారథి రాజుకు జయాశీస్సులు పలికి, భయంతో వణుకుతున్న, మృదువైన, మెల్లని స్వరంతో మాట్లాడాడు.
2.34.6
अयं स पुरुषव्याघ्रो द्वारि तिष्ठति ते सुतः।
ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा सर्वं चैवोपजीविनाम् ॥ २.३४.६ ॥
"పురుషులలో శ్రేష్ఠుడైన మీ కుమారుడు ఈ రాముడు ద్వారం వద్ద నిలిచి ఉన్నాడు; అతడు బ్రాహ్మణులకు ధనమంతా దానం చేసి, తనపై ఆధారపడినవారికీ అంతా ఇచ్చాడు."
2.34.7
स त्वां पश्यतु भद्रं ते रामः सत्यपराक्रमः।
सर्वान् सुहृद आपृच्छ्य त्वां हीदानीं दिदृक्षते ॥ २.३४.७ ॥
నీకు శుభం కలుగుగాక; సత్యపరాక్రముడైన రాముడు తన మిత్రులందరికీ వీడ్కోలు చెప్పి, ఇప్పుడు నిన్ను చూడాలనుకుంటున్నాడు.
2.34.8
गमिष्यति महारण्यं तं पश्य जगतीपते।
वृतं राजगुणैः सर्वैरादित्यमिव रश्मिभिः ॥ २.३४.८ ॥
ఓ భూపతీ, అతడిని చూడు; అతడు మహారణ్యానికి వెళ్లబోతున్నాడు. సూర్యుడు తన కిరణాలతో ఆవరించబడినట్లు, సమస్త రాజగుణాలతో ఆవరింపబడినవాడు అతడు.
2.34.9
स सत्यवाक्यो धर्मात्मा गाम्भीर्यात् सागरोपमः।
आकाश इव निष्पङ्को नरेन्द्रः प्रत्युवाच तम् ॥ २.३४.९ ॥
ఆ సత్యవాది, ధర్మాత్ముడైన రాజు, గాంభీర్యంలో సముద్రంతో సమానుడు, ఆకాశంలా నిర్మలుడు; అతనికి ఇలా బదులిచ్చాడు.
2.34.10
सुमन्त्रानय मे दारान् ये केचिदिह मामकाः।
दारैः परिवृतः सर्वैर्द्रष्टुमिच्छामि राघवम् ॥ २.३४.१० ॥
సుమంత్రా, ఇక్కడ నా భార్యలు ఎవరున్నా వారినందరినీ పిలువు; భార్యలందరితో చుట్టబడి రాఘవుడిని చూడాలనుకుంటున్నాను.
2.34.11
सोऽन्तःपुरमतीत्यैव स्त्रियस्ता वाक्यमब्रवीत्।
आर्यो ह्वयति वो राजा गम्यतां तत्र मा चिरम् ॥ २.३४.११ ॥
అతడు అంతఃపురంలోకి వెళ్లి ఆ స్త్రీలతో ఇలా అన్నాడు: “ఆర్యుడైన రాజు మిమ్మల్ని పిలుస్తున్నాడు; అక్కడికి ఆలస్యం చేయకుండా వెళ్లండి.”
2.34.12
एवमुक्ताः स्त्रियः सर्वाः सुमन्त्रेण नृपाज्ञया।
प्रचक्रमुस्तद् भवनं भर्तुराज्ञाय शासनम् ॥ २.३४.१२ ॥
రాజాజ్ఞతో సుమంత్రుడు ఇలా చెప్పగా, స్త్రీలందరూ తమ భర్త ఆజ్ఞను తెలుసుకుని ఆ భవనం వైపు బయలుదేరారు.
2.34.13
अर्धसप्तशतास्तत्र प्रमदास्ताम्रलोचनाः।
कौसल्यां परिवार्याथ शनैर्जग्मुर्धृतव्रताः ॥ २.३४.१३ ॥
అక్కడ ఏడున్నర వందల మంది స్త్రీలు, ఎర్రని కన్నులతో, వ్రతదీక్షలో స్థిరులై, కౌసల్యను చుట్టుముట్టి నెమ్మదిగా వెళ్లిరి.
2.34.14
आगतेषु च दारेषु समवेक्ष्य महीपतिः।
उवाच राजा तं सूतं सुमन्त्रानय मे सुतम् ॥ २.३४.१४ ॥
భార్యలు వచ్చిన తర్వాత భూపతి ఆ సారథితో అన్నాడు, "సుమంత్రా, నా కుమారుడిని తీసుకురా."
2.34.15
स सूतो राममादाय लक्ष्मणं मैथिलीं तथा।
जगामाभिमुखस्तूर्णं सकाशं जगतीपतेः ॥ २.३४.१५ ॥
ఆ సారథి రాముని, లక్ష్మణుని, మైథిలిని తీసుకొని వేగంగా నేరుగా ఆ భూపతి సన్నిధికి వెళ్లెను.
2.34.16
स राजा पुत्रमायान्तं दृष्ट्वा चारात् कृताञ्जलिम्।
उत्पपातासनात् तूर्णमार्तः स्त्रीजनसंवृतः ॥ २.३४.१६ ॥
ఆ రాజు, కుమారుడు దూరం నుండి అంజలి ఘటిస్తూ వస్తుండగా చూసి, దుఃఖార్తుడై, స్త్రీజనంతో చుట్టబడి, వేగంగా ఆసనం నుండి లేచెను.
2.34.17
सोऽभिदुद्राव वेगेन रामं दृष्ट्वा विशाम्पतिः।
तमसम्प्राप्य दुःखार्तः पपात भुवि मूर्च्छितः ॥ २.३४.१७ ॥
ప్రజాపతి రాముని చూసి వేగంగా అతని వైపు పరుగెత్తెను; దుఃఖార్తుడై అతని వద్దకు చేరి మూర్ఛపోయి నేలపై పడెను.
2.34.18
तं रामोऽभ्यपतत् क्षिप्रं लक्ष्मणश्च महारथः।
विसंज्ञमिव दुःखेन सशोकं नृपतिं तथा ॥ २.३४.१८ ॥
రాముడు, మహారథుడైన లక్ష్మణుడు శీఘ్రంగా అతని వైపు పరుగెత్తిరి; దుఃఖంతో స్పృహ కోల్పోయినట్లున్న, శోకపీడితుడైన ఆ రాజు వైపు.
2.34.19
स्त्रीसहस्रनिनादश्च संजज्ञे राजवेश्मनि।
हा हा रामेति सहसा भूषणध्वनिमिश्रितः ॥ २.३४.१९ ॥
రాజభవనంలో వేయి మంది స్త్రీల ఆక్రందన అకస్మాత్తుగా మ్రోగింది; "హా రామా, హా రామా" అన్న విలాపం ఆభరణ ధ్వనులతో కలిసిపోయింది.
2.34.20
तं परिष्वज्य बाहुभ्यां तावुभौ रामलक्ष्मणौ।
पर्यङ्के सीतया सार्धं रुदन्तः समवेशयन् ॥ २.३४.२० ॥
రాముడు, లక్ష్మణుడు ఇద్దరూ ఆయనను రెండు బాహువులతో కౌగిలించుకుని, సీతతో కలిసి ఏడుస్తూ పడకపై కూర్చోబెట్టారు.
2.34.21
अथ रामो मुहूर्तस्य लब्धसंज्ञं महीपतिम्।
उवाच प्राञ्जलिर्बाष्पशोकार्णवपरिप्लुतम् ॥ २.३४.२१ ॥
అప్పుడు ఒక క్షణం తర్వాత స్పృహ తెచ్చుకున్న రాజుతో, కన్నీళ్లు మరియు శోక సముద్రంలో మునిగిపోయిన ఆయనతో, రాముడు చేతులు జోడించి పలికాడు.
2.34.22
आपृच्छे त्वां महाराज सर्वेषामीश्वरोऽसि नः।
प्रस्थितं दण्डकारण्यं पश्य त्वं कुशलेन माम् ॥ २.३४.२२ ॥
మహారాజా, నేను మీ వద్ద సెలవు తీసుకుంటున్నాను. మాకందరికీ మీరే ప్రభువు. దండకారణ్యానికి బయలుదేరుతున్న నన్ను మీరు క్షేమంగా ఆశీర్వదించండి.
2.34.23
लक्ष्मणं चानुजानीहि सीता चान्वेतु मां वनम्।
कारणैर्बहुभिस्तथ्यैर्वार्यमाणौ न चेच्छतः ॥ २.३४.२३ ॥
లక్ష్మణునికి అనుమతి ఇవ్వండి; సీత కూడా నాతో అడవికి రానివ్వండి. ఎన్నో నిజమైన కారణాలతో వారిస్తున్నా వీరిద్దరూ అంగీకరించలేదు.
2.34.24
अनुजानीहि सर्वान् नः शोकमुत्सृज्य मानद।
लक्ष्मणं मां च सीतां च प्रजापतिरिवात्मजान् ॥ २.३४.२४ ॥
ఓ మానదా, శోకం విడిచిపెట్టి మాకందరికీ అనుమతి ఇవ్వండి; లక్ష్మణునికీ, నాకూ, సీతకూ, ప్రజాపతి తన పుత్రులకు ఇచ్చినట్లు.
2.34.25
प्रतीक्षमाणमव्यग्रमनुज्ञां जगतीपतेः।
उवाच राजा सम्प्रेक्ष्य वनवासाय राघवम् ॥ २.३४.२५ ॥
వనవాసానికి అనుమతి కోసం ఎదురుచూస్తూ నిశ్చలంగా నిలిచిన రాఘవుణ్ణి (రాముణ్ణి) చూసి రాజు ఇలా అన్నాడు.
2.34.26
अहं राघव कैकेय्या वरदानेन मोहितः।
अयोध्यायां त्वमेवाद्य भव राजा निगृह्य माम् ॥ २.३४.२६ ॥
ఓ రాఘవా, కైకేయి ఇచ్చిన వరం వల్ల నేను మోహితుడనయ్యాను. ఇప్పుడు నీవే అయోధ్యలో నన్ను నిరోధించి రాజువు కావాలి.
2.34.27
एवमुक्तो नृपतिना रामो धर्मभृतां वरः।
प्रत्युवाचाञ्जलिं कृत्वा पितरं वाक्यकोविदः ॥ २.३४.२७ ॥
రాజు ఇలా అనగా, ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడు, మాటలలో నేర్పరి అయిన రాముడు చేతులు జోడించి తండ్రికి బదులిచ్చాడు.
2.34.28
भवान् वर्षसहस्राय पृथिव्या नृपते पतिः।
अहं त्वरण्ये वत्स्यामि न मे राज्यस्य कांक्षिता ॥ २.३४.२८ ॥
ఓ రాజా, మీరు వేయి సంవత్సరాలు భూమికి పాలకులుగా ఉండండి. నేను అరణ్యంలో ఉంటాను; రాజ్యంపై నాకు కోరిక లేదు.
2.34.29
नव पञ्च च वर्षाणि वनवासे विहृत्य ते।
पुनः पादौ ग्रहीष्यामि प्रतिज्ञान्ते नराधिप ॥ २.३४.२९ ॥
ఓ నరాధిపా, అరణ్యవాసంలో పద్నాలుగు సంవత్సరాలు గడిపి, ప్రతిజ్ఞ ముగిసిన తర్వాత మళ్లీ మీ పాదాలను పట్టుకుంటాను.
2.34.30
रुदन्नार्तः प्रियं पुत्रं सत्यपाशेन संयुतः।
कैकेय्या चोद्यमानस्तु मिथो राजा तमब्रवीत् ॥ २.३४.३० ॥
సత్యమనే పాశంతో బంధింపబడి, దుఃఖంతో ఏడుస్తూ, కైకేయి ప్రేరణతో ఉన్న రాజు తన ప్రియ కుమారునితో రహస్యంగా ఇలా అన్నాడు.
2.34.31
श्रेयसे वृद्धये तात पुनरागमनाय च।
गच्छस्वारिष्टमव्यग्रः पन्थानमकुतोभयम् ॥ २.३४.३१ ॥
నాయనా! శ్రేయస్సు, అభివృద్ధి, తిరిగి రావడం కోసం, నిశ్చింతగా, ఎక్కడా భయం లేని ఆ దారిలో క్షేమంగా వెళ్ళు.
2.34.32
न हि सत्यात्मनस्तात धर्माभिमनसस्तव।
संनिवर्तयितुं बुद्धिः शक्यते रघुनन्दन ॥ २.३४.३२ ॥
నాయనా! సత్యమే స్వభావమైన, ధర్మంలో మనసు నిలిపిన నీ సంకల్పాన్ని మార్చడం సాధ్యం కాదు, రఘునందనా.
2.34.33
अद्य त्विदानीं रजनीं पुत्र मा गच्छ सर्वथा।
एकाहं दर्शनेनापि साधु तावच्चराम्यहम् ॥ २.३४.३३ ॥
నాయనా! ఇప్పుడు, ఈ రాత్రి మాత్రం ఏ విధంగానూ వెళ్ళకు. ఒక్క రోజు, నిన్ను చూస్తూనే నేను కొంతసేపు సుఖంగా ఉంటాను.
2.34.34
मातरं मां च सम्पश्यन् वसेमामद्य शर्वरीम्।
तर्पितः सर्वकामैस्त्वं श्वः काल्ये साधयिष्यसि ॥ २.३४.३४ ॥
తల్లిని, నన్ను చూస్తూ ఈ రాత్రి గడుపు. అన్ని కోరికలతో తృప్తిపొంది, రేపు ఉదయం నీ పనిని సాధిస్తావు.
2.34.35
दुष्करं क्रियते पुत्र सर्वथा राघव प्रिय।
त्वया हि मत्प्रियार्थं तु वनमेवमुपाश्रितम् ॥ २.३४.३५ ॥
నాయనా, రాఘవా, ప్రియమైనవాడా! నిజంగా కష్టమైన పని చేస్తున్నావు. నా సంతోషం కోసమే ఇలా అడవిని ఆశ్రయించావు.
2.34.36
न चैतन्मे प्रियं पुत्र शपे सत्येन राघव।
छन्नया चलितस्त्वस्मि स्त्रिया भस्माग्निकल्पया ॥ २.३४.३६ ॥
నాయనా, రాఘవా! సత్యం మీద ఒట్టు పెట్టి చెబుతున్నాను, ఇది నాకు ఇష్టం కాదు. బూడిదలో దాగిన నిప్పులాంటి ఆ మోసగత్తె స్త్రీ వల్లనే నేను కదిలించబడ్డాను.
2.34.37
वञ्चना या तु लब्धा मे तां त्वं निस्तर्तुमिच्छसि।
अनया वृत्तसादिन्या कैकेय्याभिप्रचोदितः ॥ २.३४.३७ ॥
నా నుండి నీవు పొందిన ఈ వంచన నుండి ఇప్పుడు బయటపడాలని కోరుతున్నావు; సదాచారాన్ని నాశనం చేసే ఈమె చేత ప్రేరేపితుడవై.
2.34.38
न चैतदाश्चर्यतमं यत् त्वं ज्येष्ठः सुतो मम।
अपानृतकथं पुत्र पितरं कर्तुमिच्छसि ॥ २.३४.३८ ॥
నా జ్యేష్ఠ పుత్రుడవైన నీవు తండ్రిని అసత్యవాదిగా చేయాలనుకోవడం అత్యంత ఆశ్చర్యకరం కాదు, పుత్రా.
2.34.39
अथ रामस्तदा श्रुत्वा पितुरार्तस्य भाषितम्।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा दीनो वचनमब्रवीत् ॥ २.३४.३९ ॥
అప్పుడు తండ్రి ఆర్తితో పలికిన మాటలు విని, రాముడు తమ్ముడు లక్ష్మణునితో కలిసి దీనంగా ఇట్లు పలికాడు.
2.34.40
प्राप्स्यामि यानद्य गुणान् को मे श्वस्तान् प्रदास्यति।
अपक्रमणमेवातः सर्वकामैरहं वृणे ॥ २.३४.४० ॥
ఈరోజు నేను పొందే గుణఫలాలను రేపు నాకు ఎవరు ఇస్తారు? అందువల్ల అన్ని కోరికలతో ప్రస్థానాన్నే నేను ఎంచుకుంటాను.
2.34.41
इयं सराष्ट्रा सजना धनधान्यसमाकुला।
मया विसृष्टा वसुधा भरताय प्रदीयताम् ॥ २.३४.४१ ॥
ఈ భూమి, తన రాష్ట్రాలు, ప్రజలు, ధనధాన్యాలతో నిండినది; నేను విడిచిపెట్టాను; ఇది భరతునికి ఇవ్వబడాలి.
2.34.42
वनवासकृता बुद्धिर्न च मेऽद्य चलिष्यति।
यस्तु युद्धे वरो दत्तः कैकेय्यै वरद त्वया ॥ २.३४.४२ ॥
వనవాసం కోసం నా సంకల్పం ఈరోజు చలించదు. వరదాతా, యుద్ధంలో నీవు కైకేయికి ఇచ్చిన వరం—.
2.34.43
दीयतां निखिलेनैव सत्यस्त्वं भव पार्थिव।
अहं निदेशं भवतो यथोक्तमनुपालयन् ॥ २.३४.४३ ॥
రాజా, ఇచ్చిన వరం పూర్తిగా ఇవ్వబడనివ్వండి. మీరు సత్యవంతులుగా ఉండండి. మీరు చెప్పిన ఆజ్ఞను నేను యథాతథంగా పాటిస్తాను.
2.34.44
चतुर्दश समा वत्स्ये वने वनचरैः सह।
मा विमर्शो वसुमती भरताय प्रदीयताम् ॥ २.३४.४४ ॥
పద్నాలుగు సంవత్సరాలు అడవిలో అడవివాసులతో కలిసి నివసిస్తాను. సందేహించకండి; ఈ భూమిని భరతునికి ఇవ్వండి.
2.34.45
नहि मे कांक्षितं राज्यं सुखमात्मनि वा प्रियम्।
यथानिदेशं कर्तुं वै तवैव रघुनन्दन ॥ २.३४.४५ ॥
రఘునందనా, నాకు రాజ్యం కోరిక లేదు; నా కోసం సుఖమూ ప్రియమూ కూడా కోరను. మీ ఆజ్ఞను నెరవేర్చడమే నా కోరిక.
2.34.46
अपगच्छतु ते दुःखं मा भूर्बाष्पपरिप्लुतः।
नहि क्षुभ्यति दुर्धर्षः समुद्रः सरितां पतिः ॥ २.३४.४६ ॥
మీ దుఃఖం తొలగిపోవుగాక; కన్నీళ్లలో మునిగిపోకండి. నదులకు ప్రభువైన సముద్రం ఎవరిచేతా కదిలించబడదు.
2.34.47
नैवाहं राज्यमिच्छामि न सुखं न च मेदिनीम्।
नैव सर्वानिमान् कामान् न स्वर्गं न च जीवितुम् ॥ २.३४.४७ ॥
నేను రాజ్యాన్ని కోరను; సుఖాన్ని కోరను; ఈ భూమినీ కోరను. ఈ సమస్త కోరికలను, స్వర్గాన్ని, జీవితాన్ని కూడా కోరను.
2.34.48
त्वामहं सत्यमिच्छामि नानृतं पुरुषर्षभ।
प्रत्यक्षं तव सत्येन सुकृतेन च ते शपे ॥ २.३४.४८ ॥
పురుషశ్రేష్ఠా, నేను మీ నుండి సత్యాన్నే కోరుతున్నాను, అసత్యాన్ని కాదు. మీ సత్యం పైనా సత్కర్మ పైనా ప్రమాణం చేసి చెబుతున్నాను.
2.34.49
न च शक्यं मया तात स्थातुं क्षणमपि प्रभो।
स शोकं धारयस्वेमं नहि मेऽस्ति विपर्ययः ॥ २.३४.४९ ॥
తండ్రీ, ప్రభూ, నేను ఒక్క క్షణం కూడా ఇక్కడ ఉండలేను. ఈ శోకాన్ని భరించండి; నా నిర్ణయం మారదు.
2.34.50
अर्थितो ह्यस्मि कैकेय्या वनं गच्छेति राघव।
मया चोक्तं व्रजामीति तत्सत्यमनुपालये ॥ २.३४.५० ॥
రాఘవా, 'అడవికి వెళ్ళు' అని కైకేయి నన్ను కోరింది; నేనూ 'వెళ్తాను' అని అన్నాను. ఆ సత్యాన్ని నేను పాటిస్తాను.
2.34.51
मा चोत्कण्ठां कृथा देव वने रंस्यामहे वयम्।
प्रशान्तहरिणाकीर्णे नानाशकुनिनादिते ॥ २.३४.५१ ॥
దేవా, ఆందోళన చెందకండి. ప్రశాంతమైన జింకలతో నిండి, వివిధ పక్షుల కూతలతో ప్రతిధ్వనించే అడవిలో మేము ఆనందిస్తాము.
2.34.52
पिता हि दैवतं तात देवतानामपि स्मृतम्।
तस्माद् दैवतमित्येव करिष्यामि पितुर्वचः ॥ २.३४.५२ ॥
తండ్రీ, తండ్రే దైవం; దేవతలలో కూడా తండ్రిని దైవంగానే భావిస్తారు. కాబట్టి 'తండ్రే దైవం' అని భావించి తండ్రి మాటను నేను పాటిస్తాను.
2.34.53
चतुर्दशसु वर्षेषु गतेषु नृपसत्तम।
पुनर्द्रक्ष्यसि मां प्राप्तं संतापोऽयं विमुच्यताम् ॥ २.३४.५३ ॥
నృపశ్రేష్ఠా, పదునాలుగు సంవత్సరాలు గడిచాక తిరిగి వచ్చిన నన్ను మీరు మళ్ళీ చూస్తారు. కాబట్టి ఈ సంతాపాన్ని విడిచిపెట్టండి.
2.34.54
येन संस्तम्भनीयोऽयं सर्वो बाष्पकलो जनः।
स त्वं पुरुषशार्दूल किमर्थं विक्रियां गतः ॥ २.३४.५४ ॥
పురుషశార్దూలా, కన్నీళ్లతో నిండిన ఈ ప్రజలందరినీ ఎవరైతే ఓదార్చాలో, అలాంటి మీరు ఎందుకు ఇలా చలించిపోయారు?
2.34.55
पुरं च राष्ट्रं च मही च केवला
मया विसृष्टा भरताय दीयताम्।
अहं निदेशं भवतोऽनुपालयन्
वनं गमिष्यामि चिराय सेवितुम् ॥ २.३४.५५ ॥
పురమూ రాష్ట్రమూ, కేవలం ఈ భూమీ, నా చేత విడువబడినవి; అవి భరతునికి ఇవ్వబడుగాక. నీ ఆజ్ఞను పాటిస్తూ, దీర్ఘకాలం నివసించడానికి నేను అడవికి వెళ్తాను.
2.34.56
मया विसृष्टां भरतो महीमिमां
सशैलखण्डां सपुरोपकाननाम्।
शिवासु सीमास्वनुशास्तु केवलं
त्वया यदुक्तं नृपते तथास्तु तत् ॥ २.३४.५६ ॥
నాచే విడువబడిన ఈ భూమిని — పర్వత ప్రాంతాలతో, పురాలతో, ఉద్యానవనాలతో — భరతుడు శుభకరమైన సరిహద్దుల లోపల పూర్తిగా పాలించుగాక. రాజా, నీవు చెప్పినట్లే జరుగుగాక.
2.34.57
न मे तथा पार्थिव धीयते मनो
महत्सु कामेषु न चात्मनः प्रिये।
यथा निदेशे तव शिष्टसम्मते
व्यपैतु दुःखं तव मत्कृतेऽनघ ॥ २.३४.५७ ॥
పార్థివా, గొప్ప కోరికలపైనా, ప్రియా, నా కోసమూ నా మనస్సు అంతగా నిలవదు; పండితులు అంగీకరించిన నీ ఆజ్ఞపైనే అది నిలుస్తుంది. అనఘా, నా కారణంగా నీ దుఃఖం తొలగిపోవుగాక.
2.34.58
तदद्य नैवानघ राज्यमव्ययं
न सर्वकामान् वसुधां न मैथिलीम्।
न चिन्तितं त्वामनृतेन योजयन्
वृणीय सत्यं व्रतमस्तु ते तथा ॥ २.३४.५८ ॥
అందువల్ల, అనఘా, ఈరోజు నేను నాశనం లేని రాజ్యాన్ని, అన్ని కోరికలను, భూమిని, మైథిలిని కోరను; నిన్ను అసత్యంతో కలిపి ఆలోచించను. నేను సత్యాన్ని ఎన్నుకుంటాను; నీ వ్రతం అలాగే ఉండుగాక.
2.34.59
फलानि मूलानि च भक्षयन् वने
गिरींश्च पश्यन् सरितः सरांसि च।
वनं प्रविश्यैव विचित्रपादपं
सुखी भविष्यामि तवास्तु निर्वृतिः ॥ २.३४.५९ ॥
అడవిలో పండ్లు, వేర్లు తింటూ, పర్వతాలను, నదులను, సరస్సులను చూస్తూ, విచిత్రమైన వృక్షాలున్న అడవిలో ప్రవేశించి నేను సుఖంగా ఉంటాను. నీకు శాంతి కలుగుగాక.
2.34.60
एवं स राजा व्यसनाभिपन्न-
स्तापेन दुःखेन च पीड्यमानः।
आलिङ्ग्य पुत्रं सुविनष्टसंज्ञो
भूमिं गतो नैव चिचेष्ट किंचित् ॥ २.३४.६० ॥
ఇలా ఆ రాజు, విపత్తులో చిక్కుకుని, తాపంతో దుఃఖంతో బాధపడుతూ, కుమారుణ్ణి కౌగిలించుకొని, స్పృహ పూర్తిగా కోల్పోయి నేలపై పడిపోయాడు; కొంచెమైనా కదలలేదు.
2.34.61
देव्यः समस्ता रुरुदुः समेता-
स्तां वर्जयित्वा नरदेवपत्नीम्।
रुदन् सुमन्त्रोऽपि जगाम मूर्च्छां
हाहाकृतं तत्र बभूव सर्वम् ॥ २.३४.६१ ॥
అక్కడ సమావేశమైన రాణులందరూ, ఆ రాజపత్ని (కౌసల్య) ను మినహాయించి, ఏడ్చారు; ఏడుస్తూ సుమంత్రుడు కూడా మూర్ఛపోయాడు; అక్కడ అంతటా 'అయ్యో! అయ్యో!' అనే ఆక్రందన మారుమోగింది.