ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.34.1
ततः कमलपत्राक्षः श्यामो निरुपमो महान्।
उवाच रामस्तं सूतं पितुराख्याहि मामिति ॥ २.३४.१ ॥
ਤਦ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਾਂਵਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਪਿਤਾ ਦਾ ਹਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।"
2.34.2
स रामप्रेषितः क्षिप्रं संतापकलुषेन्द्रियम्।
प्रविश्य नृपतिं सूतो निःश्वसन्तं ददर्श ह ॥ २.३४.२ ॥
ਰਾਮ ਦਾ ਭੇਜਿਆ ਉਹ ਸਾਰਥੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੰਤਾਪ ਨਾਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਮੈਲੀਆਂ ਹੋਏ, ਹਾਉਕੇ ਭਰਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
2.34.3
उपरक्तमिवादित्यं भस्मच्छन्नमिवानलम्।
तटाकमिव निस्तोयमपश्यज्जगतीपतिम् ॥ २.३४.३ ॥
ਗ੍ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਸੁਆਹ ਨਾਲ ਢਕੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਰੋਵਰ ਵਾਂਗ ਉਸ ਧਰਤੀਪਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
2.34.4
आबोध्य च महाप्राज्ञः परमाकुलचेतनम्।
राममेवानुशोचन्तं सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥ २.३४.४ ॥
ਮਹਾਬੁੱਧੀਮਾਨ ਉਸ ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਕੇਵਲ ਰਾਮ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰ ਰਹੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ।
2.34.5
तं वर्धयित्वा राजानं पूर्वं सूतो जयाशिषा।
भयविक्लवया वाचा मन्दया श्लक्ष्णयाब्रवीत् ॥ २.३४.५ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ, ਨਰਮ ਅਤੇ ਧੀਮੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ।
2.34.6
अयं स पुरुषव्याघ्रो द्वारि तिष्ठति ते सुतः।
ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा सर्वं चैवोपजीविनाम् ॥ २.३४.६ ॥
"ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਇਹ ਰਾਮ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਿਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।"
2.34.7
स त्वां पश्यतु भद्रं ते रामः सत्यपराक्रमः।
सर्वान् सुहृद आपृच्छ्य त्वां हीदानीं दिदृक्षते ॥ २.३४.७ ॥
ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਰਾਮ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
2.34.8
गमिष्यति महारण्यं तं पश्य जगतीपते।
वृतं राजगुणैः सर्वैरादित्यमिव रश्मिभिः ॥ २.३४.८ ॥
ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਉਸਨੂੰ ਵੇਖੋ; ਉਹ ਮਹਾਂ ਬਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
2.34.9
स सत्यवाक्यो धर्मात्मा गाम्भीर्यात् सागरोपमः।
आकाश इव निष्पङ्को नरेन्द्रः प्रत्युवाच तम् ॥ २.३४.९ ॥
ਉਹ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਗੰਭੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸਾਗਰ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਸੀ; ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
2.34.10
सुमन्त्रानय मे दारान् ये केचिदिह मामकाः।
दारैः परिवृतः सर्वैर्द्रष्टुमिच्छामि राघवम् ॥ २.३४.१० ॥
ਹੇ ਸੁਮੰਤਰ, ਇੱਥੇ ਜਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਮੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ, ਸਭ ਨੂੰ ਲੈ ਆ; ਸਾਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
2.34.11
सोऽन्तःपुरमतीत्यैव स्त्रियस्ता वाक्यमब्रवीत्।
आर्यो ह्वयति वो राजा गम्यतां तत्र मा चिरम् ॥ २.३४.११ ॥
ਉਹ ਅੰਤਹਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ, “ਆਰਯ ਰਾਜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੁਲਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਓ।”
2.34.12
एवमुक्ताः स्त्रियः सर्वाः सुमन्त्रेण नृपाज्ञया।
प्रचक्रमुस्तद् भवनं भर्तुराज्ञाय शासनम् ॥ २.३४.१२ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸੁਮੰਤਰ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਭਵਨ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਈਆਂ।
2.34.13
अर्धसप्तशतास्तत्र प्रमदास्ताम्रलोचनाः।
कौसल्यां परिवार्याथ शनैर्जग्मुर्धृतव्रताः ॥ २.३४.१३ ॥
ਉੱਥੇ ਸਾਢੇ ਸੱਤ ਸੌ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤੁਰ ਪਈਆਂ।
2.34.14
आगतेषु च दारेषु समवेक्ष्य महीपतिः।
उवाच राजा तं सूतं सुमन्त्रानय मे सुतम् ॥ २.३४.१४ ॥
ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸੁਮੰਤਰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਆ।"
2.34.15
स सूतो राममादाय लक्ष्मणं मैथिलीं तथा।
जगामाभिमुखस्तूर्णं सकाशं जगतीपतेः ॥ २.३४.१५ ॥
ਉਹ ਸਾਰਥੀ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਜਗਤਪਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ।
2.34.16
स राजा पुत्रमायान्तं दृष्ट्वा चारात् कृताञ्जलिम्।
उत्पपातासनात् तूर्णमार्तः स्त्रीजनसंवृतः ॥ २.३४.१६ ॥
ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੁਰੰਤ ਆਸਣ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।
2.34.17
सोऽभिदुद्राव वेगेन रामं दृष्ट्वा विशाम्पतिः।
तमसम्प्राप्य दुःखार्तः पपात भुवि मूर्च्छितः ॥ २.३४.१७ ॥
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ; ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
2.34.18
तं रामोऽभ्यपतत् क्षिप्रं लक्ष्मणश्च महारथः।
विसंज्ञमिव दुःखेन सशोकं नृपतिं तथा ॥ २.३४.१८ ॥
ਰਾਮ ਅਤੇ ਮਹਾਰਥੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜੇ; ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਬੇਹੋਸ਼, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਵੱਲ।
2.34.19
स्त्रीसहस्रनिनादश्च संजज्ञे राजवेश्मनि।
हा हा रामेति सहसा भूषणध्वनिमिश्रितः ॥ २.३४.१९ ॥
ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਵਿਰਲਾਪ ਗੂੰਜ ਉੱਠਿਆ; "ਹਾ ਰਾਮ, ਹਾ ਰਾਮ" ਦਾ ਰੁਦਨ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਛਣਕਾਰ ਨਾਲ ਰਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
2.34.20
तं परिष्वज्य बाहुभ्यां तावुभौ रामलक्ष्मणौ।
पर्यङ्के सीतया सार्धं रुदन्तः समवेशयन् ॥ २.३४.२० ॥
ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਰੋਂਦਿਆਂ ਪਲੰਘ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ।
2.34.21
अथ रामो मुहूर्तस्य लब्धसंज्ञं महीपतिम्।
उवाच प्राञ्जलिर्बाष्पशोकार्णवपरिप्लुतम् ॥ २.३४.२१ ॥
ਫਿਰ ਇੱਕ ਪਲ ਬਾਅਦ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਅੱਥਰੂਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ।
2.34.22
आपृच्छे त्वां महाराज सर्वेषामीश्वरोऽसि नः।
प्रस्थितं दण्डकारण्यं पश्य त्वं कुशलेन माम् ॥ २.३४.२२ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਵਿਦਾਈ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਈਂ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ। ਦੰਡਕ ਬਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਮੈਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਕੁਸ਼ਲ ਨਾਲ ਵੇਖੋ।
2.34.23
लक्ष्मणं चानुजानीहि सीता चान्वेतु मां वनम्।
कारणैर्बहुभिस्तथ्यैर्वार्यमाणौ न चेच्छतः ॥ २.३४.२३ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ; ਸੀਤਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਅਨੇਕ ਸੱਚੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।
2.34.24
अनुजानीहि सर्वान् नः शोकमुत्सृज्य मानद।
लक्ष्मणं मां च सीतां च प्रजापतिरिवात्मजान् ॥ २.३४.२४ ॥
ਹੇ ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸੋਗ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ; ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
2.34.25
प्रतीक्षमाणमव्यग्रमनुज्ञां जगतीपतेः।
उवाच राजा सम्प्रेक्ष्य वनवासाय राघवम् ॥ २.३४.२५ ॥
ਬਨਵਾਸ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਖਿਆ।
2.34.26
अहं राघव कैकेय्या वरदानेन मोहितः।
अयोध्यायां त्वमेवाद्य भव राजा निगृह्य माम् ॥ २.३४.२६ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਣ।
2.34.27
एवमुक्तो नृपतिना रामो धर्मभृतां वरः।
प्रत्युवाचाञ्जलिं कृत्वा पितरं वाक्यकोविदः ॥ २.३४.२७ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਤੇ, ਧਰਮ ਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
2.34.28
भवान् वर्षसहस्राय पृथिव्या नृपते पतिः।
अहं त्वरण्ये वत्स्यामि न मे राज्यस्य कांक्षिता ॥ २.३४.२८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਰਹੋ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ; ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਕੋਈ ਚਾਹ ਨਹੀਂ।
2.34.29
नव पञ्च च वर्षाणि वनवासे विहृत्य ते।
पुनः पादौ ग्रहीष्यामि प्रतिज्ञान्ते नराधिप ॥ २.३४.२९ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਬਨਵਾਸ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਆਪ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜਾਂਗਾ।
2.34.30
रुदन्नार्तः प्रियं पुत्रं सत्यपाशेन संयुतः।
कैकेय्या चोद्यमानस्तु मिथो राजा तमब्रवीत् ॥ २.३४.३० ॥
ਸੱਚ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਬੱਝਾ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ ਰੋਂਦਾ, ਕੈਕੇਈ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਬੋਲਿਆ।
2.34.31
श्रेयसे वृद्धये तात पुनरागमनाय च।
गच्छस्वारिष्टमव्यग्रः पन्थानमकुतोभयम् ॥ २.३४.३१ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਭਲਾਈ, ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ, ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਹੋ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਉਸ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਸੁਖੀ ਜਾ।
2.34.32
न हि सत्यात्मनस्तात धर्माभिमनसस्तव।
संनिवर्तयितुं बुद्धिः शक्यते रघुनन्दन ॥ २.३४.३२ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਸੱਚ ਹੀ ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਤੇਰਾ ਇਰਾਦਾ ਮੋੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਰਘੁਨੰਦਨ।
2.34.33
अद्य त्विदानीं रजनीं पुत्र मा गच्छ सर्वथा।
एकाहं दर्शनेनापि साधु तावच्चराम्यहम् ॥ २.३४.३३ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਅੱਜ ਇਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਜਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਸੁਖੀ ਰਹਾਂ।
2.34.34
मातरं मां च सम्पश्यन् वसेमामद्य शर्वरीम्।
तर्पितः सर्वकामैस्त्वं श्वः काल्ये साधयिष्यसि ॥ २.३४.३४ ॥
ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਅੱਜ ਇਹ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰ। ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸਿੱਧ ਕਰੇਂਗਾ।
2.34.35
दुष्करं क्रियते पुत्र सर्वथा राघव प्रिय।
त्वया हि मत्प्रियार्थं तु वनमेवमुपाश्रितम् ॥ २.३४.३५ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਪਿਆਰੇ! ਸੱਚਮੁੱਚ ਔਖਾ ਕੰਮ ਤੂੰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਮੇਰੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਲਈ ਹੀ ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ।
2.34.36
न चैतन्मे प्रियं पुत्र शपे सत्येन राघव।
छन्नया चलितस्त्वस्मि स्त्रिया भस्माग्निकल्पया ॥ २.३४.३६ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਰਾਘਵ! ਸੱਚ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ। ਸੁਆਹ ਵਿੱਚ ਲੁਕੀ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਉਸ ਛਲੀ ਔਰਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਡੁਲਾਇਆ ਹੈ।
2.34.37
वञ्चना या तु लब्धा मे तां त्वं निस्तर्तुमिच्छसि।
अनया वृत्तसादिन्या कैकेय्याभिप्रचोदितः ॥ २.३४.३७ ॥
ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਠੱਗੀ ਤੋਂ ਹੁਣ ਬਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ; ਸਦਾਚਾਰ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਕੈਕੇਈ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ।
2.34.38
न चैतदाश्चर्यतमं यत् त्वं ज्येष्ठः सुतो मम।
अपानृतकथं पुत्र पितरं कर्तुमिच्छसि ॥ २.३४.३८ ॥
ਮੇਰਾ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਪੁੱਤਰ।
2.34.39
अथ रामस्तदा श्रुत्वा पितुरार्तस्य भाषितम्।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा दीनो वचनमब्रवीत् ॥ २.३४.३९ ॥
ਤਦ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੁਖੀ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
2.34.40
प्राप्स्यामि यानद्य गुणान् को मे श्वस्तान् प्रदास्यति।
अपक्रमणमेवातः सर्वकामैरहं वृणे ॥ २.३४.४० ॥
ਅੱਜ ਮੈਂ ਜੋ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਭਲਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਕੌਣ ਦੇਵੇਗਾ? ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਰਵਾਨਗੀ ਨੂੰ ਹੀ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ।
2.34.41
इयं सराष्ट्रा सजना धनधान्यसमाकुला।
मया विसृष्टा वसुधा भरताय प्रदीयताम् ॥ २.३४.४१ ॥
ਇਹ ਧਰਤੀ, ਆਪਣੇ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।
2.34.42
वनवासकृता बुद्धिर्न च मेऽद्य चलिष्यति।
यस्तु युद्धे वरो दत्तः कैकेय्यै वरद त्वया ॥ २.३४.४२ ॥
ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਸੰਕਲਪ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਡੋਲੇਗਾ। ਹੇ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਵਰ ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—।
2.34.43
दीयतां निखिलेनैव सत्यस्त्वं भव पार्थिव।
अहं निदेशं भवतो यथोक्तमनुपालयन् ॥ २.३४.४३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਸੱਚੇ ਰਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲਨ ਕਰਾਂਗਾ।
2.34.44
चतुर्दश समा वत्स्ये वने वनचरैः सह।
मा विमर्शो वसुमती भरताय प्रदीयताम् ॥ २.३४.४४ ॥
ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗਾ। ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰੋ; ਇਹ ਧਰਤੀ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।
2.34.45
नहि मे कांक्षितं राज्यं सुखमात्मनि वा प्रियम्।
यथानिदेशं कर्तुं वै तवैव रघुनन्दन ॥ २.३४.४५ ॥
ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ; ਆਪਣੇ ਲਈ ਸੁੱਖ ਜਾਂ ਪਿਆਰੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਵੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।
2.34.46
अपगच्छतु ते दुःखं मा भूर्बाष्पपरिप्लुतः।
नहि क्षुभ्यति दुर्धर्षः समुद्रः सरितां पतिः ॥ २.३४.४६ ॥
ਤੁਹਾਡਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋਵੇ; ਅੱਥਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਨਾ ਰਹੋ। ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਕਿਸੇ ਦੁਆਰਾ ਵਿਚਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
2.34.47
नैवाहं राज्यमिच्छामि न सुखं न च मेदिनीम्।
नैव सर्वानिमान् कामान् न स्वर्गं न च जीवितुम् ॥ २.३४.४७ ॥
ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਸੁੱਖ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਧਰਤੀ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਸਵਰਗ, ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
2.34.48
त्वामहं सत्यमिच्छामि नानृतं पुरुषर्षभ।
प्रत्यक्षं तव सत्येन सुकृतेन च ते शपे ॥ २.३४.४८ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਸੱਚ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਸੁਕਰਮ ਦੀ ਸੌਂਹ ਖਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
2.34.49
न च शक्यं मया तात स्थातुं क्षणमपि प्रभो।
स शोकं धारयस्वेमं नहि मेऽस्ति विपर्ययः ॥ २.३४.४९ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਧਾਰੋ; ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਹੀਂ ਬਦਲੇਗਾ।
2.34.50
अर्थितो ह्यस्मि कैकेय्या वनं गच्छेति राघव।
मया चोक्तं व्रजामीति तत्सत्यमनुपालये ॥ २.३४.५० ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਮੈਨੂੰ 'ਬਨ ਜਾਓ' ਕਹਿਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਮੈਂ ਵੀ 'ਜਾਵਾਂਗਾ' ਕਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਸੱਚ ਦੀ ਮੈਂ ਪਾਲਣਾ ਕਰਾਂਗਾ।
2.34.51
मा चोत्कण्ठां कृथा देव वने रंस्यामहे वयम्।
प्रशान्तहरिणाकीर्णे नानाशकुनिनादिते ॥ २.३४.५१ ॥
ਹੇ ਦੇਵ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਸ਼ਾਂਤ ਹਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਆਨੰਦ ਮਾਣਾਂਗੇ।
2.34.52
पिता हि दैवतं तात देवतानामपि स्मृतम्।
तस्माद् दैवतमित्येव करिष्यामि पितुर्वचः ॥ २.३४.५२ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਪਿਤਾ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ 'ਪਿਤਾ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ' ਇਹ ਮੰਨ ਕੇ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਾਂਗਾ।
2.34.53
चतुर्दशसु वर्षेषु गतेषु नृपसत्तम।
पुनर्द्रक्ष्यसि मां प्राप्तं संतापोऽयं विमुच्यताम् ॥ २.३४.५३ ॥
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਬੀਤਣ ਮਗਰੋਂ ਪਰਤਿਆ ਮੈਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਵੇਖੋਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਤਾਪ ਛੱਡ ਦਿਓ।
2.34.54
येन संस्तम्भनीयोऽयं सर्वो बाष्पकलो जनः।
स त्वं पुरुषशार्दूल किमर्थं विक्रियां गतः ॥ २.३४.५४ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜਿਸ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਧਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਕਿਉਂ ਏਨੇ ਵਿਚਲਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹੋ?
2.34.55
पुरं च राष्ट्रं च मही च केवला
मया विसृष्टा भरताय दीयताम्।
अहं निदेशं भवतोऽनुपालयन्
वनं गमिष्यामि चिराय सेवितुम् ॥ २.३४.५५ ॥
ਨਗਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਤੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀ ਗਈ ਹੈ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਹਿਣ ਵਾਸਤੇ ਬਨ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ।
2.34.56
मया विसृष्टां भरतो महीमिमां
सशैलखण्डां सपुरोपकाननाम्।
शिवासु सीमास्वनुशास्तु केवलं
त्वया यदुक्तं नृपते तथास्तु तत् ॥ २.३४.५६ ॥
ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ — ਪਰਬਤ-ਖੰਡਾਂ, ਨਗਰਾਂ ਤੇ ਉਪਵਨਾਂ ਸਮੇਤ — ਭਰਤ ਸ਼ੁਭ ਸੀਮਾਵਾਂ ਅੰਦਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਕਰੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ ਉਹ ਉਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।
2.34.57
न मे तथा पार्थिव धीयते मनो
महत्सु कामेषु न चात्मनः प्रिये।
यथा निदेशे तव शिष्टसम्मते
व्यपैतु दुःखं तव मत्कृतेऽनघ ॥ २.३४.५७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵੱਡੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਓਨਾ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ, ਜਿੰਨਾ ਸਿਆਣਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋਵੇ।
2.34.58
तदद्य नैवानघ राज्यमव्ययं
न सर्वकामान् वसुधां न मैथिलीम्।
न चिन्तितं त्वामनृतेन योजयन्
वृणीय सत्यं व्रतमस्तु ते तथा ॥ २.३४.५८ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਅੱਜ ਮੈਂ ਨਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰਾਜ, ਨਾ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਨਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਾ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਨਾ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਝੂਠ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਸੋਚਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਸੱਚ ਨੂੰ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡਾ ਵਰਤ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ।
2.34.59
फलानि मूलानि च भक्षयन् वने
गिरींश्च पश्यन् सरितः सरांसि च।
वनं प्रविश्यैव विचित्रपादपं
सुखी भविष्यामि तवास्तु निर्वृतिः ॥ २.३४.५९ ॥
ਬਨ ਵਿੱਚ ਫਲ ਤੇ ਮੂਲ ਖਾਂਦਿਆਂ, ਪਰਬਤਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਵਿਭਿੰਨ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਸੁਖੀ ਰਹਾਂਗਾ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇ।
2.34.60
एवं स राजा व्यसनाभिपन्न-
स्तापेन दुःखेन च पीड्यमानः।
आलिङ्ग्य पुत्रं सुविनष्टसंज्ञो
भूमिं गतो नैव चिचेष्ट किंचित् ॥ २.३४.६० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ, ਤਾਪ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਚੇਤਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਆ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਉਹ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਨਾ ਹਿੱਲਿਆ।
2.34.61
देव्यः समस्ता रुरुदुः समेता-
स्तां वर्जयित्वा नरदेवपत्नीम्।
रुदन् सुमन्त्रोऽपि जगाम मूर्च्छां
हाहाकृतं तत्र बभूव सर्वम् ॥ २.३४.६१ ॥
ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ, ਉਸ ਰਾਜਪਤਨੀ (ਕੌਸ਼ਲਿਆ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਰੋਣ ਲੱਗੀਆਂ; ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸੁਮੰਤਰ ਵੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ 'ਹਾਏ ਹਾਏ' ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਉੱਠੀ।