વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.36.1
ततः सुमन्त्रमैक्ष्वाकः पीडितोऽत्र प्रतिज्ञया।
सबाष्पमतिनिःश्वस्य जगादेदं पुनर्वचः ॥ २.३६.१ ॥
ત્યારે ઇક્ષ્વાકુ રાજા તે પ્રતિજ્ઞાથી પીડિત થઈ, આંસુ સાથે ઊંડો નિસાસો નાખી સુમંત્રને ફરી આ વચનો બોલ્યા.
2.36.2
सूत रत्नसुसम्पूर्णा चतुर्विधबला चमूः।
राघवस्यानुयात्रार्थं क्षिप्रं प्रतिविधीयताम् ॥ २.३६.२ ॥
હે સારથિ, રત્નોથી ભરેલું ચતુરંગી સૈન્ય રાઘવની પાછળ જવા માટે ઝડપથી તૈયાર કરો.
2.36.3
रूपाजीवाश्च वादिन्यो वणिजश्च महाधनाः।
शोभयन्तु कुमारस्य वाहिनीः सुप्रसारिताः ॥ २.३६.३ ॥
રૂપથી જીવિકા મેળવનારી સ્ત્રીઓ, વાજિંત્ર વગાડનારી સ્ત્રીઓ અને મહાધનિક વેપારીઓ ફેલાયેલી સેનાની પંક્તિઓથી કુમારની શોભા વધારે.
2.36.4
ये चैनमुपजीवन्ति रमते यैश्च वीर्यतः।
तेषां बहुविधं दत्त्वा तानप्यत्र नियोजय ॥ २.३६.४ ॥
જેઓ એમના પર આધારિત જીવે છે અને એમના પરાક્રમથી આનંદ પામે છે, તેમને અનેક રીતે આપીને અહીં નિયુક્ત કરો.
2.36.5
आयुधानि च मुख्यानि नागराः शकटानि च।
अनुगच्छन्तु काकुत्स्थं व्याधाश्चारण्यकोविदाः ॥ २.३६.५ ॥
મુખ્ય શસ્ત્રો, નગરજનો અને ગાડાં કાકુત્સ્થની પાછળ જાય; વનવિદ્યામાં નિપુણ શિકારીઓ પણ જાય.
2.36.6
निघ्नन् मृगान् कुञ्जरांश्च पिबंश्चारण्यकं मधु।
नदीश्च विविधाः पश्यन् न राज्यं संस्मरिष्यति ॥ २.३६.६ ॥
મૃગો અને હાથીઓને મારતા, વનનું મધ પીતા, વિવિધ નદીઓ જોતા — તે રાજ્યનું સ્મરણ નહીં કરે.
2.36.7
धान्यकोशश्च यः कश्चिद् धनकोशश्च मामकः।
तौ राममनुगच्छेतां वसन्तं निर्जने वने ॥ २.३६.७ ॥
મારા જે ધાન્યકોશ અને ધનકોશ છે, તે બંને નિર્જન વનમાં વસતા રામની પાછળ જાઓ.
2.36.8
यजन् पुण्येषु देशेषु विसृजंश्चाप्तदक्षिणाः।
ऋषिभिश्चापि संगम्य प्रवत्स्यति सुखं वने ॥ २.३६.८ ॥
પવિત્ર સ્થાનોમાં યજ્ઞ કરતા, યોગ્ય દક્ષિણા આપતા, અને ઋષિઓ સાથે મળીને તેઓ વનમાં સુખપૂર્વક વસશે.
2.36.9
भरतश्च महाबाहुरयोध्यां पालयिष्यति।
सर्वकामैः पुनः श्रीमान् रामः संसाध्यतामिति ॥ २.३६.९ ॥
મહાબાહુ ભરત અયોધ્યાનું પાલન કરશે. અને શ્રીમાન રામ પણ સર્વ કામનાઓથી તૃપ્ત થાઓ.
2.36.10
एवं ब्रुवति काकुत्स्थे कैकेय्या भयमागतम्।
मुखं चाप्यगमच्छोषं स्वरश्चापि व्यरुध्यत ॥ २.३६.१० ॥
કાકુત્સ્થ આમ બોલતા હતા ત્યારે કૈકેયીના મનમાં ભય જાગ્યો. તેનું મુખ સુકાઈ ગયું અને તેનો સ્વર પણ રૂંધાયો.
2.36.11
सा विषण्णा च संत्रस्ता मुखेन परिशुष्यता।
राजानमेवाभिमुखी कैकेयी वाक्यमब्रवीत् ॥ २.३६.११ ॥
વિષાદગ્રસ્ત અને ભયભીત કૈકેયી, સુકાયેલા મુખે રાજા સામે ફરીને આ વચન બોલી.
2.36.12
राज्यं गतधनं साधो पीतमण्डां सुरामिव।
निरास्वाद्यतमं शून्यं भरतो नाभिपत्स्यते ॥ २.३६.१२ ॥
હે સાધુ, ધનરહિત રાજ્ય, તળિયું પીવાઈ ગયેલા દારૂ જેવું અત્યંત સ્વાદહીન અને ખાલી છે; ભરત તેની ઈચ્છા નહીં કરે.
2.36.13
कैकेय्यां मुक्तलज्जायां वदन्त्यामतिदारुणम्।
राजा दशरथो वाक्यमुवाचायतलोचनाम् ॥ २.३६.१३ ॥
લજ્જા છોડી દીધેલી કૈકેયી અતિ કઠોર વચનો બોલતી હતી ત્યારે રાજા દશરથે વિશાળ નેત્રોવાળી તેને આ કહ્યું.
2.36.14
वहन्तं किं तुदसि मां नियुज्य धुरि माहिते।
अनार्ये कृत्यमारब्धं किं न पूर्वमुपारुधः ॥ २.३६.१४ ॥
ધૂંસરીમાં જોડીને મને વહન કરાવનાર તું, હવે વહન કરતા મને કેમ પીડે છે? હે અનાર્યા, આરંભાયેલું કાર્ય પહેલાં કેમ ન રોક્યું?
2.36.15
तस्यैतत् क्रोधसंयुक्तमुक्तं श्रुत्वा वराङ्गना।
कैकेयी द्विगुणं क्रुद्धा राजानमिदमब्रवीत् ॥ २.३६.१५ ॥
રાજાના ક્રોધભર્યા આ વચનો સાંભળીને શ્રેષ્ઠ નારી કૈકેયી બમણા ક્રોધથી રાજાને બોલી.
2.36.16
तवैव वंशे सगरो ज्येष्ठपुत्रमुपारुधत्।
असमञ्ज इति ख्यातं तथायं गन्तुमर्हति ॥ २.३६.१६ ॥
તારા જ વંશમાં સગરે અસમંજ નામે પ્રખ્યાત પોતાના જ્યેષ્ઠ પુત્રને કાઢી મૂક્યો હતો; તેમ આ પણ જવું યોગ્ય છે.
2.36.17
एवमुक्तो धिगित्येव राजा दशरथोऽब्रवीत्।
व्रीडितश्च जनः सर्वः सा च तन्नावबुध्यत ॥ २.३६.१७ ॥
એમ કહેવાતાં રાજા દશરથે 'ધિક્!' કહ્યું. બધા લોકો શરમાયા; પણ તે એ સમજી શકી નહીં.
2.36.18
तत्र वृद्धो महामात्रः सिद्धार्थो नाम नामतः।
शुचिर्बहुमतो राज्ञः कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.३६.१८ ॥
ત્યાં રાજાના વૃદ્ધ મહામાત્ય સિદ્ધાર્થ નામના, પવિત્ર અને રાજાએ અત્યંત માનેલા હતા; તેમણે કૈકેયીને આ કહ્યું.
2.36.19
असमञ्जो गृहीत्वा तु क्रीडतः पथि दारकान्।
सरय्वां प्रक्षिपन्नप्सु रमते तेन दुर्मतिः ॥ २.३६.१९ ॥
અસમંજ રસ્તા પર રમતાં બાળકોને પકડીને સરયૂ નદીના પાણીમાં ફેંકી દેતો; દુષ્ટ બુદ્ધિવાળો તે એમાં આનંદ માણતો.
2.36.20
तं दृष्ट्वा नागराः सर्वे क्रुद्धा राजानमब्रुवन्।
असमञ्जं वृणीष्वैकमस्मान् वा राष्ट्रवर्धन ॥ २.३६.२० ॥
તે જોઈને બધા નગરજનો ક્રોધે ભરાઈને રાજાને બોલ્યા, 'હે રાષ્ટ્રવર્ધન, અસમંજને અથવા અમારામાંથી એકને પસંદ કરો.'
2.36.21
तानुवाच ततो राजा किंनिमित्तमिदं भयम्।
ताश्चापि राज्ञा सम्पृष्टा वाक्यं प्रकृतयोऽब्रुवन् ॥ २.३६.२१ ॥
ત્યારે રાજાએ તેમને પૂછ્યું, 'આ ભયનું કારણ શું છે?' રાજાએ પૂછ્યા પછી પ્રજાજનો આ શબ્દો બોલ્યા.
2.36.22
क्रीडतस्त्वेष नः पुत्रान् बालानुद्भ्रान्तचेतसः।
सरय्वां प्रक्षिपन्मौर्ख्यादतुलां प्रीतिमश्नुते ॥ २.३६.२२ ॥
આ આપણા પુત્રો, વિચલિત મનવાળાં બાળકોને રમતાં રમતાં સરયૂમાં ફેંકે છે; મૂર્ખાઈથી તે અતુલ આનંદ મેળવે છે.
2.36.23
स तासां वचनं श्रुत्वा प्रकृतीनां नराधिपः।
तं तत्याजाहितं पुत्रं तासां प्रियचिकीर्षया ॥ २.३६.२३ ॥
પ્રજાજનોના એ શબ્દો સાંભળીને તે નરાધિપે, તેમને પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાથી, તે અહિતકારી પુત્રને ત્યજી દીધો.
2.36.24
तं यानं शीघ्रमारोप्य सभार्यं सपरिच्छदम्।
यावज्जीवं विवास्योऽयमिति तानन्वशात् पिता ॥ २.३६.२४ ॥
તેને પત્ની અને સામાન સાથે તરત જ રથમાં બેસાડીને, 'આ જીવનભર દેશનિકાલ થવો જોઈએ' એવો આદેશ પિતાએ તેમને આપ્યો.
2.36.25
स फालपिटकं गृह्य गिरिदुर्गाण्यलोकयत्।
दिशः सर्वास्त्वनुचरन् स यथा पापकर्मकृत् ॥ २.३६.२५ ॥
તેણે ફાલપિટક લઈને પર્વતદુર્ગો જોયા; બધી દિશાઓમાં ફરતો તે પાપકર્મ કરનારની જેમ લાગતો હતો.
2.36.26
इत्येनमत्यजद् राजा सगरो वै सुधार्मिकः।
रामः किमकरोत् पापं येनैवमुपरुध्यते ॥ २.३६.२६ ॥
આ રીતે અત્યંત ધાર્મિક સગર રાજાએ તેનો ત્યાગ કર્યો. રામે કયું પાપ કર્યું કે જેથી આ રીતે તેને શિક્ષા થાય છે?
2.36.27
नहि कंचन पश्यामो राघवस्यागुणं वयम्।
दुर्लभो ह्यस्य निरयः शशाङ्कस्येव कल्मषम् ॥ २.३६.२७ ॥
રાઘવ (રામ)માં અમે કોઈ દોષ જોતા નથી. ચંદ્રમાં કલંક શોધવું દુર્લભ છે, તેમ તેમનામાં દોષ મળવો દુર્લભ છે.
2.36.28
अथवा देवि त्वं कंचिद् दोषं पश्यसि राघवे।
तमद्य ब्रूहि तत्त्वेन तदा रामो विवास्यते ॥ २.३६.२८ ॥
અથવા હે દેવી, તું રાઘવમાં કોઈ દોષ જુએ છે? હવે તે સત્યપણે કહે; ત્યારે જ રામને દેશનિકાલ કરાય છે.
2.36.29
अदुष्टस्य हि संत्यागः सत्पथे निरतस्य च।
निर्दहेदपि शक्रस्य द्युतिं धर्मविरोधवान् ॥ २.३६.२९ ॥
જે દુષ્ટતાથી રહિત અને સત્પથ પર સ્થિર છે, તેનો ત્યાગ ધર્મવિરુદ્ધ છે; તે ઇન્દ્રના તેજને પણ બાળી નાખે.
2.36.30
तदलं देवि रामस्य श्रिया विहतया त्वया।
लोकतोऽपि हि ते रक्ष्यः परिवादः शुभानने ॥ २.३६.३० ॥
તેથી હે દેવી, રામની નષ્ટ થયેલી સમૃદ્ધિ માટે આટલું પૂરતું છે. હે શુભાનના, લોકમાંથી પણ તારા પર આવતા અપવાદથી તારે બચવું જોઈએ.
2.36.31
श्रुत्वा तु सिद्धार्थवचो राजा श्रान्ततरस्वरः।
शोकोपहतया वाचा कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.३६.३१ ॥
સિદ્ધાર્થના વચનો સાંભળીને, થાકેલા સ્વરે, શોકથી તૂટેલી વાણીમાં રાજાએ કૈકેયીને આ કહ્યું.
2.36.32
एतद्वचो नेच्छसि पापरूपे
हितं न जानासि ममात्मनोऽथवा।
आस्थाय मार्गं कृपणं कुचेष्टा
चेष्टा हि ते साधुपथादपेता ॥ २.३६.३२ ॥
હે પાપરૂપિણી, તું આ વચન ઇચ્છતી નથી; અથવા મારું પોતાનું હિત પણ તું જાણતી નથી. દીન માર્ગ અપનાવીને તારું આચરણ ખોટું છે; તારી ચેષ્ટાઓ સજ્જનોના માર્ગથી દૂર છે.
2.36.33
अनुव्रजिष्याम्यहमद्य रामं
राज्यं परित्यज्य सुखं धनं च।
सर्वे च राज्ञा भरतेन च त्वं
यथासुखं भुङ्क्ष्व चिराय राज्यम् ॥ २.३६.३३ ॥
આજે હું રાજ્ય, સુખ અને ધનનો ત્યાગ કરીને રામની પાછળ જઈશ. તું રાજા ભરત અને સૌની સાથે, જેમ સુખ લાગે તેમ, લાંબા સમય સુધી રાજ્યનો ઉપભોગ કર.