ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.36.1
ततः सुमन्त्रमैक्ष्वाकः पीडितोऽत्र प्रतिज्ञया।
सबाष्पमतिनिःश्वस्य जगादेदं पुनर्वचः ॥ २.३६.१ ॥
ਫਿਰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਰਾਜਾ ਉਸ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਭਰ ਕੇ ਸੁਮੰਤਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
2.36.2
सूत रत्नसुसम्पूर्णा चतुर्विधबला चमूः।
राघवस्यानुयात्रार्थं क्षिप्रं प्रतिविधीयताम् ॥ २.३६.२ ॥
ਹੇ ਸਾਰਥੀ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਚਤੁਰੰਗਣੀ ਸੈਨਾ ਰਾਘਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ ਲਈ ਛੇਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰੋ।
2.36.3
रूपाजीवाश्च वादिन्यो वणिजश्च महाधनाः।
शोभयन्तु कुमारस्य वाहिनीः सुप्रसारिताः ॥ २.३६.३ ॥
ਰੂਪ ਨਾਲ ਜੀਵਿਕਾ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਵਾਜੇ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਧਨੀ ਵਪਾਰੀ, ਫੈਲੀਆਂ ਸੈਨਾ-ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਣ।
2.36.4
ये चैनमुपजीवन्ति रमते यैश्च वीर्यतः।
तेषां बहुविधं दत्त्वा तानप्यत्र नियोजय ॥ २.३६.४ ॥
ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ ਹਨ — ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇ ਕੇ ਇੱਥੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ।
2.36.5
आयुधानि च मुख्यानि नागराः शकटानि च।
अनुगच्छन्तु काकुत्स्थं व्याधाश्चारण्यकोविदाः ॥ २.३६.५ ॥
ਮੁੱਖ ਹਥਿਆਰ, ਨਗਰ-ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਗੱਡੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ; ਜੰਗਲੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵੀ ਜਾਣ।
2.36.6
निघ्नन् मृगान् कुञ्जरांश्च पिबंश्चारण्यकं मधु।
नदीश्च विविधाः पश्यन् न राज्यं संस्मरिष्यति ॥ २.३६.६ ॥
ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ, ਜੰਗਲ ਦਾ ਸ਼ਹਿਦ ਪੀਂਦਾ, ਅਨੇਕ ਨਦੀਆਂ ਵੇਖਦਾ — ਉਹ ਰਾਜ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।
2.36.7
धान्यकोशश्च यः कश्चिद् धनकोशश्च मामकः।
तौ राममनुगच्छेतां वसन्तं निर्जने वने ॥ २.३६.७ ॥
ਮੇਰੇ ਜੋ ਵੀ ਅੰਨ-ਭੰਡਾਰ ਅਤੇ ਧਨ-ਭੰਡਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸੁੰਨਸਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ।
2.36.8
यजन् पुण्येषु देशेषु विसृजंश्चाप्तदक्षिणाः।
ऋषिभिश्चापि संगम्य प्रवत्स्यति सुखं वने ॥ २.३६.८ ॥
ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਯੱਗ ਕਰਦੇ, ਉਚਿਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵੱਸਣਗੇ।
2.36.9
भरतश्च महाबाहुरयोध्यां पालयिष्यति।
सर्वकामैः पुनः श्रीमान् रामः संसाध्यतामिति ॥ २.३६.९ ॥
ਮਹਾਬਾਹੂ ਭਰਤ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ। ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਰਾਮ ਵੀ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਣ।
2.36.10
एवं ब्रुवति काकुत्स्थे कैकेय्या भयमागतम्।
मुखं चाप्यगमच्छोषं स्वरश्चापि व्यरुध्यत ॥ २.३६.१० ॥
ਕਾਕੁਤਸਥ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦਿਆਂ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਰੁਕ ਗਈ।
2.36.11
सा विषण्णा च संत्रस्ता मुखेन परिशुष्यता।
राजानमेवाभिमुखी कैकेयी वाक्यमब्रवीत् ॥ २.३६.११ ॥
ਉਦਾਸ ਅਤੇ ਡਰੀ ਹੋਈ ਕੈਕੇਈ ਸੁੱਕੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਇਹ ਬੋਲੀ।
2.36.12
राज्यं गतधनं साधो पीतमण्डां सुरामिव।
निरास्वाद्यतमं शून्यं भरतो नाभिपत्स्यते ॥ २.३६.१२ ॥
ਹੇ ਸਾਧੂ, ਧਨਹੀਣ ਰਾਜ ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਤਲਛਟ ਪੀ ਲਈ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਬਹੁਤ ਬੇਸਵਾਦ ਅਤੇ ਖਾਲੀ; ਭਰਤ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।
2.36.13
कैकेय्यां मुक्तलज्जायां वदन्त्यामतिदारुणम्।
राजा दशरथो वाक्यमुवाचायतलोचनाम् ॥ २.३६.१३ ॥
ਲਾਜ ਛੱਡ ਚੁੱਕੀ ਕੈਕੇਈ ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
2.36.14
वहन्तं किं तुदसि मां नियुज्य धुरि माहिते।
अनार्ये कृत्यमारब्धं किं न पूर्वमुपारुधः ॥ २.३६.१४ ॥
ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਢੁਆਉਣ ਵਾਲੀ ਤੂੰ, ਹੁਣ ਢੋਂਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈਂ? ਹੇ ਅਨਾਰੀਏ, ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਕੰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਰੋਕਿਆ?
2.36.15
तस्यैतत् क्रोधसंयुक्तमुक्तं श्रुत्वा वराङ्गना।
कैकेयी द्विगुणं क्रुद्धा राजानमिदमब्रवीत् ॥ २.३६.१५ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਭਰੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰੀ ਕੈਕੇਈ ਦੂਣੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੋਲੀ।
2.36.16
तवैव वंशे सगरो ज्येष्ठपुत्रमुपारुधत्।
असमञ्ज इति ख्यातं तथायं गन्तुमर्हति ॥ २.३६.१६ ॥
ਤੇਰੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਗਰ ਨੇ ਅਸਮੰਜ ਨਾਮ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੇਠੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2.36.17
एवमुक्तो धिगित्येव राजा दशरथोऽब्रवीत्।
व्रीडितश्च जनः सर्वः सा च तन्नावबुध्यत ॥ २.३६.१७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ 'ਧਿੱਕ!' ਕਿਹਾ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸ਼ਰਮਿੰਦੇ ਹੋਏ; ਪਰ ਉਹ ਇਹ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੀ।
2.36.18
तत्र वृद्धो महामात्रः सिद्धार्थो नाम नामतः।
शुचिर्बहुमतो राज्ञः कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.३६.१८ ॥
ਉੱਥੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਹਾਮਾਤ ਸਿੱਧਾਰਥ ਨਾਮ ਦਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਆਦਰਯੋਗ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
2.36.19
असमञ्जो गृहीत्वा तु क्रीडतः पथि दारकान्।
सरय्वां प्रक्षिपन्नप्सु रमते तेन दुर्मतिः ॥ २.३६.१९ ॥
ਅਸਮੰਜ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਸਰਯੂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਸੀ; ਦੁਸ਼ਟ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਉਹ ਇਸੇ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
2.36.20
तं दृष्ट्वा नागराः सर्वे क्रुद्धा राजानमब्रुवन्।
असमञ्जं वृणीष्वैकमस्मान् वा राष्ट्रवर्धन ॥ २.३६.२० ॥
ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਨਗਰਵਾਸੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, 'ਹੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਅਸਮੰਜ ਨੂੰ ਜਾਂ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਚੁਣੋ।'
2.36.21
तानुवाच ततो राजा किंनिमित्तमिदं भयम्।
ताश्चापि राज्ञा सम्पृष्टा वाक्यं प्रकृतयोऽब्रुवन् ॥ २.३६.२१ ॥
ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਇਸ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?' ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਪਰਜਾ ਇਹ ਬੋਲੀ।
2.36.22
क्रीडतस्त्वेष नः पुत्रान् बालानुद्भ्रान्तचेतसः।
सरय्वां प्रक्षिपन्मौर्ख्यादतुलां प्रीतिमश्नुते ॥ २.३६.२२ ॥
ਇਹ ਸਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਭਟਕੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਖੇਡਦਿਆਂ ਸਰਯੂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਮੂਰਖਤਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਅਨੁਪਮ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
2.36.23
स तासां वचनं श्रुत्वा प्रकृतीनां नराधिपः।
तं तत्याजाहितं पुत्रं तासां प्रियचिकीर्षया ॥ २.३६.२३ ॥
ਪਰਜਾ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨਰਾਧਿਪ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਅਹਿਤਕਾਰੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।
2.36.24
तं यानं शीघ्रमारोप्य सभार्यं सपरिच्छदम्।
यावज्जीवं विवास्योऽयमिति तानन्वशात् पिता ॥ २.३६.२४ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਤੇ ਸਮਾਨ ਸਮੇਤ ਛੇਤੀ ਰਥ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, 'ਇਹ ਉਮਰ ਭਰ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਹੋਵੇ' ਇਹ ਹੁਕਮ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।
2.36.25
स फालपिटकं गृह्य गिरिदुर्गाण्यलोकयत्।
दिशः सर्वास्त्वनुचरन् स यथा पापकर्मकृत् ॥ २.३६.२५ ॥
ਉਸ ਨੇ ਫਾਲਪਿਟਕ ਲੈ ਕੇ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਉਹ ਪਾਪ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਰਗਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ।
2.36.26
इत्येनमत्यजद् राजा सगरो वै सुधार्मिकः।
रामः किमकरोत् पापं येनैवमुपरुध्यते ॥ २.३६.२६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤਿ ਧਾਰਮਿਕ ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ?
2.36.27
नहि कंचन पश्यामो राघवस्यागुणं वयम्।
दुर्लभो ह्यस्य निरयः शशाङ्कस्येव कल्मषम् ॥ २.३६.२७ ॥
ਅਸੀਂ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਰਮਾ ਵਿੱਚ ਦਾਗ਼ ਲੱਭਣਾ ਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਮਿਲਣਾ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।
2.36.28
अथवा देवि त्वं कंचिद् दोषं पश्यसि राघवे।
तमद्य ब्रूहि तत्त्वेन तदा रामो विवास्यते ॥ २.३६.२८ ॥
ਜਾਂ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕੀ ਤੂੰ ਰਾਘਵ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਵੇਖਿਆ ਹੈ? ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਸੱਚੋ-ਸੱਚ ਦੱਸ; ਤਦ ਹੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬਨਵਾਸ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
2.36.29
अदुष्टस्य हि संत्यागः सत्पथे निरतस्य च।
निर्दहेदपि शक्रस्य द्युतिं धर्मविरोधवान् ॥ २.३६.२९ ॥
ਜੋ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸਤਪਥ ਉੱਤੇ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਤਿਆਗ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ।
2.36.30
तदलं देवि रामस्य श्रिया विहतया त्वया।
लोकतोऽपि हि ते रक्ष्यः परिवादः शुभानने ॥ २.३६.३० ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ ਸੰਪਤੀ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ੁਭਾਨਨਾ, ਲੋਕ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2.36.31
श्रुत्वा तु सिद्धार्थवचो राजा श्रान्ततरस्वरः।
शोकोपहतया वाचा कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.३६.३१ ॥
ਸਿੱਧਾਰਥ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਥੱਕੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਸੋਗ ਨਾਲ ਟੁੱਟੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
2.36.32
एतद्वचो नेच्छसि पापरूपे
हितं न जानासि ममात्मनोऽथवा।
आस्थाय मार्गं कृपणं कुचेष्टा
चेष्टा हि ते साधुपथादपेता ॥ २.३६.३२ ॥
ਹੇ ਪਾਪ-ਰੂਪ ਵਾਲੀਏ, ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ; ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਭਲਾ ਵੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ। ਦੀਨ ਰਾਹ ਫੜ ਕੇ ਤੇਰਾ ਆਚਰਣ ਬੁਰਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਸਜਣਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਗਏ ਹਨ।
2.36.33
अनुव्रजिष्याम्यहमद्य रामं
राज्यं परित्यज्य सुखं धनं च।
सर्वे च राज्ञा भरतेन च त्वं
यथासुखं भुङ्क्ष्व चिराय राज्यम् ॥ २.३६.३३ ॥
ਅੱਜ ਮੈਂ ਰਾਜ, ਸੁੱਖ ਅਤੇ ਧਨ ਤਿਆਗ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਭਰਤ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਖ ਲੱਗੇ ਤਿਵੇਂ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਭੋਗ।