వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.36.1
ततः सुमन्त्रमैक्ष्वाकः पीडितोऽत्र प्रतिज्ञया।
सबाष्पमतिनिःश्वस्य जगादेदं पुनर्वचः ॥ २.३६.१ ॥
అప్పుడు ఇక్ష్వాకు రాజు, తన ప్రతిజ్ఞతో పీడితుడై, కన్నీళ్లతో దీర్ఘంగా నిట్టూర్చి సుమంత్రునితో మళ్ళీ ఈ మాటలు పలికాడు.
2.36.2
सूत रत्नसुसम्पूर्णा चतुर्विधबला चमूः।
राघवस्यानुयात्रार्थं क्षिप्रं प्रतिविधीयताम् ॥ २.३६.२ ॥
సారథీ, రత్నాలతో నిండిన చతురంగ బలాన్ని రాఘవుని వెంట వెళ్ళడానికి వెంటనే సిద్ధం చేయి.
2.36.3
रूपाजीवाश्च वादिन्यो वणिजश्च महाधनाः।
शोभयन्तु कुमारस्य वाहिनीः सुप्रसारिताः ॥ २.३६.३ ॥
రూపంతో జీవించే స్త్రీలు, వాద్యగత్తెలు, గొప్ప ధనవంతులైన వర్తకులు — విస్తరించిన సేనా పంక్తులతో కుమారుని శోభింపజేయాలి.
2.36.4
ये चैनमुपजीवन्ति रमते यैश्च वीर्यतः।
तेषां बहुविधं दत्त्वा तानप्यत्र नियोजय ॥ २.३६.४ ॥
ఇతనిపై ఆధారపడి జీవించేవారు, ఇతని పరాక్రమంతో ఆనందించేవారు — వారికి అనేక విధాలుగా ఇచ్చి వారినీ ఇక్కడ నియమించు.
2.36.5
आयुधानि च मुख्यानि नागराः शकटानि च।
अनुगच्छन्तु काकुत्स्थं व्याधाश्चारण्यकोविदाः ॥ २.३६.५ ॥
ప్రధాన ఆయుధాలు, నగరవాసులు, బండ్లు కాకుత్స్థుని వెంట వెళ్ళాలి; అరణ్య విద్యలో నేర్పరులైన వేటగాళ్లూ వెళ్ళాలి.
2.36.6
निघ्नन् मृगान् कुञ्जरांश्च पिबंश्चारण्यकं मधु।
नदीश्च विविधाः पश्यन् न राज्यं संस्मरिष्यति ॥ २.३६.६ ॥
మృగాలను, ఏనుగులను వేటాడుతూ, అరణ్య మధువును త్రాగుతూ, వివిధ నదులను చూస్తూ — అతడు రాజ్యాన్ని స్మరించడు.
2.36.7
धान्यकोशश्च यः कश्चिद् धनकोशश्च मामकः।
तौ राममनुगच्छेतां वसन्तं निर्जने वने ॥ २.३६.७ ॥
నా ధాన్యకోశమూ ధనకోశమూ ఏవైతే ఉన్నాయో, ఆ రెండూ నిర్జనమైన అరణ్యంలో నివసించే రాముని అనుసరించాలి.
2.36.8
यजन् पुण्येषु देशेषु विसृजंश्चाप्तदक्षिणाः।
ऋषिभिश्चापि संगम्य प्रवत्स्यति सुखं वने ॥ २.३६.८ ॥
పవిత్ర ప్రదేశాలలో యజ్ఞం చేస్తూ, తగిన దక్షిణలు ఇస్తూ, ఋషులతో కలిసి ఆయన అరణ్యంలో సుఖంగా నివసిస్తారు.
2.36.9
भरतश्च महाबाहुरयोध्यां पालयिष्यति।
सर्वकामैः पुनः श्रीमान् रामः संसाध्यतामिति ॥ २.३६.९ ॥
మహాబాహువు భరతుడు అయోధ్యను పాలిస్తాడు. అలాగే శ్రీమంతుడైన రాముడు కూడా అన్ని కోరికలూ నెరవేరి సంతృప్తి చెందాలి.
2.36.10
एवं ब्रुवति काकुत्स्थे कैकेय्या भयमागतम्।
मुखं चाप्यगमच्छोषं स्वरश्चापि व्यरुध्यत ॥ २.३६.१० ॥
కాకుత్స్థుడు ఇలా పలుకుతుండగా కైకేయికి భయం కలిగింది. ఆమె ముఖం ఎండిపోయింది, స్వరం కూడా అడ్డుపడింది.
2.36.11
सा विषण्णा च संत्रस्ता मुखेन परिशुष्यता।
राजानमेवाभिमुखी कैकेयी वाक्यमब्रवीत् ॥ २.३६.११ ॥
విషాదంతో, భయంతో ఉన్న కైకేయి, ఎండిన ముఖంతో, రాజువైపు తిరిగి ఈ మాటలు పలికింది.
2.36.12
राज्यं गतधनं साधो पीतमण्डां सुरामिव।
निरास्वाद्यतमं शून्यं भरतो नाभिपत्स्यते ॥ २.३६.१२ ॥
ఓ సాధువా, ధనం లేని రాజ్యం, అడుగు ఇంకిపోయిన సురలా, మిక్కిలి రుచిలేనిది, శూన్యమైనది; భరతుడు దానిని కోరడు.
2.36.13
कैकेय्यां मुक्तलज्जायां वदन्त्यामतिदारुणम्।
राजा दशरथो वाक्यमुवाचायतलोचनाम् ॥ २.३६.१३ ॥
సిగ్గు విడిచిన కైకేయి అతి కఠినమైన మాటలు పలుకుతుండగా, రాజు దశరథుడు విశాల నేత్రాలుగల ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.
2.36.14
वहन्तं किं तुदसि मां नियुज्य धुरि माहिते।
अनार्ये कृत्यमारब्धं किं न पूर्वमुपारुधः ॥ २.३६.१४ ॥
కాడిలో కట్టి నన్ను మోయించిన నీవు, ఇప్పుడు మోస్తున్న నన్ను ఎందుకు బాధిస్తున్నావు? ఓ అనార్యా, మొదలైన పనిని ముందే ఎందుకు ఆపలేదు?
2.36.15
तस्यैतत् क्रोधसंयुक्तमुक्तं श्रुत्वा वराङ्गना।
कैकेयी द्विगुणं क्रुद्धा राजानमिदमब्रवीत् ॥ २.३६.१५ ॥
రాజు కోపంతో పలికిన ఈ మాటలు విన్న ఉత్తమ స్త్రీ కైకేయి రెట్టింపు కోపంతో రాజుతో ఇలా అన్నది.
2.36.16
तवैव वंशे सगरो ज्येष्ठपुत्रमुपारुधत्।
असमञ्ज इति ख्यातं तथायं गन्तुमर्हति ॥ २.३६.१६ ॥
నీ వంశంలోనే సగరుడు అసమంజుడనే పేరుగల తన జ్యేష్ఠ పుత్రుడిని వెళ్లగొట్టాడు; అలాగే ఇతడు కూడా వెళ్లడం తగినదే.
2.36.17
एवमुक्तो धिगित्येव राजा दशरथोऽब्रवीत्।
व्रीडितश्च जनः सर्वः सा च तन्नावबुध्यत ॥ २.३६.१७ ॥
ఇలా అనగా రాజు దశరథుడు 'ధిక్!' అన్నాడు. అందరూ సిగ్గుపడ్డారు; కానీ ఆమె దాన్ని గ్రహించలేదు.
2.36.18
तत्र वृद्धो महामात्रः सिद्धार्थो नाम नामतः।
शुचिर्बहुमतो राज्ञः कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.३६.१८ ॥
అక్కడ రాజు యొక్క వృద్ధుడైన ప్రధానమంత్రి సిద్ధార్థుడనే పవిత్రుడు, రాజు చేత అత్యంత గౌరవింపబడినవాడు, కైకేయితో ఇలా అన్నాడు.
2.36.19
असमञ्जो गृहीत्वा तु क्रीडतः पथि दारकान्।
सरय्वां प्रक्षिपन्नप्सु रमते तेन दुर्मतिः ॥ २.३६.१९ ॥
అసమంజుడు దారిలో ఆడుకుంటున్న పిల్లలను పట్టుకొని సరయూ నదిలోని నీటిలో పడవేశాడు; దుర్బుద్ధి గలవాడు దానితో ఆనందించాడు.
2.36.20
तं दृष्ट्वा नागराः सर्वे क्रुद्धा राजानमब्रुवन्।
असमञ्जं वृणीष्वैकमस्मान् वा राष्ट्रवर्धन ॥ २.३६.२० ॥
అది చూసి నగరవాసులందరూ కోపించి రాజుతో ఇలా అన్నారు: 'రాజ్యాన్ని వృద్ధి చేసేవాడా, అసమంజుడిని లేదా మాలో ఒకరిని ఎంచుకోండి.'
2.36.21
तानुवाच ततो राजा किंनिमित्तमिदं भयम्।
ताश्चापि राज्ञा सम्पृष्टा वाक्यं प्रकृतयोऽब्रुवन् ॥ २.३६.२१ ॥
అప్పుడు రాజు వారిని అడిగాడు, 'ఈ భయానికి కారణమేమిటి?' రాజు అడిగినప్పుడు ప్రజలు ఈ మాటలు చెప్పారు.
2.36.22
क्रीडतस्त्वेष नः पुत्रान् बालानुद्भ्रान्तचेतसः।
सरय्वां प्रक्षिपन्मौर्ख्यादतुलां प्रीतिमश्नुते ॥ २.३६.२२ ॥
ఇతడు మా కుమారులను, చంచల మనస్కులైన బాలురను, ఆడుకుంటుండగా సరయూ నదిలో పడవేస్తాడు; మూర్ఖత్వం వల్ల అతడు అతులితమైన ఆనందాన్ని పొందుతాడు.
2.36.23
स तासां वचनं श्रुत्वा प्रकृतीनां नराधिपः।
तं तत्याजाहितं पुत्रं तासां प्रियचिकीर्षया ॥ २.३६.२३ ॥
ప్రజల ఆ మాటలు విని ఆ నరాధిపతి, వారిని సంతోషపెట్టాలనే కోరికతో, ఆ అహితుడైన కుమారుని విడిచిపెట్టాడు.
2.36.24
तं यानं शीघ्रमारोप्य सभार्यं सपरिच्छदम्।
यावज्जीवं विवास्योऽयमिति तानन्वशात् पिता ॥ २.३६.२४ ॥
అతనిని భార్య, సామగ్రితో కూడా త్వరగా బండిపై ఎక్కించి, 'ఇతడు జీవితాంతం బహిష్కరించబడాలి' అని తండ్రి వారికి ఆదేశించాడు.
2.36.25
स फालपिटकं गृह्य गिरिदुर्गाण्यलोकयत्।
दिशः सर्वास्त्वनुचरन् स यथा पापकर्मकृत् ॥ २.३६.२५ ॥
అతడు ఫాలపిటకాన్ని తీసుకుని పర్వత దుర్గాలను చూశాడు; అన్ని దిక్కులలో తిరుగుతూ అతడు పాపకర్మ చేసినవానివలె కనిపించాడు.
2.36.26
इत्येनमत्यजद् राजा सगरो वै सुधार्मिकः।
रामः किमकरोत् पापं येनैवमुपरुध्यते ॥ २.३६.२६ ॥
ఈ విధంగా అతి ధార్మికుడైన సగర రాజు అతన్ని విడిచిపెట్టాడు. రాముడు ఏ పాపం చేశాడు, దానివల్ల ఇలా బాధింపబడుతున్నాడు?
2.36.27
नहि कंचन पश्यामो राघवस्यागुणं वयम्।
दुर्लभो ह्यस्य निरयः शशाङ्कस्येव कल्मषम् ॥ २.३६.२७ ॥
రాఘవుడైన రాముడిలో మేము ఏ దోషాన్నీ చూడలేదు. చంద్రునిలో కళంకం కనిపించడం అరుదైనట్లు, ఇతనిలో దోషం కనిపించడం అరుదు.
2.36.28
अथवा देवि त्वं कंचिद् दोषं पश्यसि राघवे।
तमद्य ब्रूहि तत्त्वेन तदा रामो विवास्यते ॥ २.३६.२८ ॥
లేదా దేవీ, రాఘవునిలో నీవు ఏదైనా దోషాన్ని చూస్తున్నావా? అయితే ఇప్పుడే యథార్థంగా చెప్పు; అప్పుడు రాముడు బహిష్కరింపబడతాడు.
2.36.29
अदुष्टस्य हि संत्यागः सत्पथे निरतस्य च।
निर्दहेदपि शक्रस्य द्युतिं धर्मविरोधवान् ॥ २.३६.२९ ॥
దుష్టత్వం లేని, సత్పథంలో నిలిచినవానిని విడిచిపెట్టడం ధర్మవిరుద్ధం; అది ఇంద్రుని తేజస్సునైనా దహించివేయగలదు.
2.36.30
तदलं देवि रामस्य श्रिया विहतया त्वया।
लोकतोऽपि हि ते रक्ष्यः परिवादः शुभानने ॥ २.३६.३० ॥
కాబట్టి దేవీ, రాముని నశించిన సంపదకు ఇది చాలు. శుభాననా, లోకం నుండి కూడా నీపై వచ్చే నిందను నీవు నివారించుకోవాలి.
2.36.31
श्रुत्वा तु सिद्धार्थवचो राजा श्रान्ततरस्वरः।
शोकोपहतया वाचा कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.३६.३१ ॥
సిద్ధార్థుని మాటలు విని, అలసిన స్వరంతో, శోకంతో కుంగిన మాటలతో రాజు కైకేయితో ఇలా అన్నాడు.
2.36.32
एतद्वचो नेच्छसि पापरूपे
हितं न जानासि ममात्मनोऽथवा।
आस्थाय मार्गं कृपणं कुचेष्टा
चेष्टा हि ते साधुपथादपेता ॥ २.३६.३२ ॥
పాపరూపిణీ, ఈ మాటను నువ్వు కోరవు; లేదా నా స్వంత హితాన్ని కూడా నువ్వు తెలుసుకోవు. దీనమైన మార్గాన్ని పట్టుకున్నావు; నీ ప్రవర్తన చెడ్డది; నీ చేష్టలు సజ్జనుల మార్గం నుండి తప్పినవి.
2.36.33
अनुव्रजिष्याम्यहमद्य रामं
राज्यं परित्यज्य सुखं धनं च।
सर्वे च राज्ञा भरतेन च त्वं
यथासुखं भुङ्क्ष्व चिराय राज्यम् ॥ २.३६.३३ ॥
ఈ రోజు నేను రాజ్యాన్ని, సుఖాన్ని, ధనాన్ని విడిచిపెట్టి రాముని వెంట వెళ్తాను. నువ్వు రాజు భరతునితో, అందరితోపాటు, నీకు సుఖమైన రీతిలో, చిరకాలం రాజ్యాన్ని అనుభవించు.