ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.36
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.36.1
ततः सुमन्त्रमैक्ष्वाकः पीडितोऽत्र प्रतिज्ञया।
सबाष्पमतिनिःश्वस्य जगादेदं पुनर्वचः ॥ २.३६.१ ॥
ତା'ପରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଜା ସେହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଲୁହ ସହିତ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ପୁଣି ଏହି କଥା କହିଲେ।
2.36.2
सूत रत्नसुसम्पूर्णा चतुर्विधबला चमूः।
राघवस्यानुयात्रार्थं क्षिप्रं प्रतिविधीयताम् ॥ २.३६.२ ॥
ହେ ସାରଥି, ରତ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣ ଚତୁରଙ୍ଗ ସେନାକୁ ରାଘବଙ୍କ ଅନୁଗମନ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।
2.36.3
रूपाजीवाश्च वादिन्यो वणिजश्च महाधनाः।
शोभयन्तु कुमारस्य वाहिनीः सुप्रसारिताः ॥ २.३६.३ ॥
ରୂପରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଥିବା ନାରୀ, ବାଦ୍ୟ ବଜାଉଥିବା ନାରୀ ଏବଂ ମହାଧନୀ ବଣିକମାନେ ବିସ୍ତୃତ ସେନାପଙ୍କ୍ତି ଦ୍ୱାରା କୁମାରଙ୍କ ଶୋଭା ବଢ଼ାଉନ୍ତୁ।
2.36.4
ये चैनमुपजीवन्ति रमते यैश्च वीर्यतः।
तेषां बहुविधं दत्त्वा तानप्यत्र नियोजय ॥ २.३६.४ ॥
ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଓ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ବୀର୍ଯ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି — ସେମାନଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ଦେଇ ଏଠାରେ ନିଯୁକ୍ତ କର।
2.36.5
आयुधानि च मुख्यानि नागराः शकटानि च।
अनुगच्छन्तु काकुत्स्थं व्याधाश्चारण्यकोविदाः ॥ २.३६.५ ॥
ପ୍ରଧାନ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର, ନଗରବାସୀ ଓ ଶକଟ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ; ବନବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ବ୍ୟାଧମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ।
2.36.6
निघ्नन् मृगान् कुञ्जरांश्च पिबंश्चारण्यकं मधु।
नदीश्च विविधाः पश्यन् न राज्यं संस्मरिष्यति ॥ २.३६.६ ॥
ମୃଗ ଓ ହସ୍ତୀମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି, ବନର ମଧୁ ପାନ କରି, ବିବିଧ ନଦୀ ଦେଖି — ସେ ରାଜ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରିବେ ନାହିଁ।
2.36.7
धान्यकोशश्च यः कश्चिद् धनकोशश्च मामकः।
तौ राममनुगच्छेतां वसन्तं निर्जने वने ॥ २.३६.७ ॥
ମୋର ଯେଉଁ ଧାନ୍ୟକୋଷ ଓ ଧନକୋଷ ଅଛି, ସେହି ଦୁଇଟି ନିର୍ଜନ ବନରେ ବାସ କରୁଥିବା ରାମଙ୍କ ଅନୁଗମନ କରନ୍ତୁ।
2.36.8
यजन् पुण्येषु देशेषु विसृजंश्चाप्तदक्षिणाः।
ऋषिभिश्चापि संगम्य प्रवत्स्यति सुखं वने ॥ २.३६.८ ॥
ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନସମୂହରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ଯଥୋଚିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ସେ ବନରେ ସୁଖରେ ବାସ କରିବେ।
2.36.9
भरतश्च महाबाहुरयोध्यां पालयिष्यति।
सर्वकामैः पुनः श्रीमान् रामः संसाध्यतामिति ॥ २.३६.९ ॥
ମହାବାହୁ ଭରତ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ପାଳନ କରିବେ। ଏବଂ ଶ୍ରୀମାନ ରାମ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ କାମନାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ।
2.36.10
एवं ब्रुवति काकुत्स्थे कैकेय्या भयमागतम्।
मुखं चाप्यगमच्छोषं स्वरश्चापि व्यरुध्यत ॥ २.३६.१० ॥
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଏପରି କହିବା ସମୟରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଉପୁଜିଲା। ତାଙ୍କ ମୁଖ ଶୁଷ୍କ ହେଲା ଏବଂ ସ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଅବରୁଦ୍ଧ ହେଲା।
2.36.11
सा विषण्णा च संत्रस्ता मुखेन परिशुष्यता।
राजानमेवाभिमुखी कैकेयी वाक्यमब्रवीत् ॥ २.३६.११ ॥
ବିଷଣ୍ଣା ଓ ଭୀତା କୈକେୟୀ ଶୁଷ୍କ ମୁଖରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ମୁହାଁ ହୋଇ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.36.12
राज्यं गतधनं साधो पीतमण्डां सुरामिव।
निरास्वाद्यतमं शून्यं भरतो नाभिपत्स्यते ॥ २.३६.१२ ॥
ହେ ସାଧୁ, ଧନହୀନ ରାଜ୍ୟ ତଳଭାଗ ପିଇଦିଆଯାଇଥିବା ସୁରା ପରି ଅତି ସ୍ୱାଦହୀନ ଓ ଶୂନ୍ୟ; ଭରତ ତାହାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବେ ନାହିଁ।
2.36.13
कैकेय्यां मुक्तलज्जायां वदन्त्यामतिदारुणम्।
राजा दशरथो वाक्यमुवाचायतलोचनाम् ॥ २.३६.१३ ॥
ଲଜ୍ଜା ତ୍ୟାଗ କରି କୈକେୟୀ ଅତି କଠୋର ବାକ୍ୟ କହୁଥିବା ବେଳେ, ରାଜା ଦଶରଥ ବିଶାଳ ନୟନା ତାଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
2.36.14
वहन्तं किं तुदसि मां नियुज्य धुरि माहिते।
अनार्ये कृत्यमारब्धं किं न पूर्वमुपारुधः ॥ २.३६.१४ ॥
ଜୁଆରେ ବାନ୍ଧି ମୋତେ ବହାଇଥିଲ, ଏବେ ବହୁଥିବା ମୋତେ କାହିଁକି ଖୋଚୁଛ? ହେ ଅନାର୍ଯ୍ୟେ, ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ କାହିଁକି ରୋକିଲ ନାହିଁ?
2.36.15
तस्यैतत् क्रोधसंयुक्तमुक्तं श्रुत्वा वराङ्गना।
कैकेयी द्विगुणं क्रुद्धा राजानमिदमब्रवीत् ॥ २.३६.१५ ॥
ରାଜାଙ୍କର କ୍ରୋଧପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ କୈକେୟୀ ଦ୍ୱିଗୁଣ କ୍ରୋଧିତା ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
2.36.16
तवैव वंशे सगरो ज्येष्ठपुत्रमुपारुधत्।
असमञ्ज इति ख्यातं तथायं गन्तुमर्हति ॥ २.३६.१६ ॥
ତୁମ ବଂଶରେ ହିଁ ସଗର ଅସମଞ୍ଜ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ନିଜ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରକୁ ବାହାର କରିଦେଇଥିଲେ; ସେହିପରି ଏ ମଧ୍ୟ ଯିବା ଉଚିତ।
2.36.17
एवमुक्तो धिगित्येव राजा दशरथोऽब्रवीत्।
व्रीडितश्च जनः सर्वः सा च तन्नावबुध्यत ॥ २.३६.१७ ॥
ଏମିତି କୁହାଯିବାରୁ ରାଜା ଦଶରଥ 'ଧିକ୍!' କହିଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ତାହା ବୁଝିଲେ ନାହିଁ।
2.36.18
तत्र वृद्धो महामात्रः सिद्धार्थो नाम नामतः।
शुचिर्बहुमतो राज्ञः कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.३६.१८ ॥
ସେଠାରେ ରାଜାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧ ମହାମାତ୍ୟ ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ନାମକ, ଶୁଚି ଓ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତି ସମ୍ମାନିତ ଥିଲେ; ସେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
2.36.19
असमञ्जो गृहीत्वा तु क्रीडतः पथि दारकान्।
सरय्वां प्रक्षिपन्नप्सु रमते तेन दुर्मतिः ॥ २.३६.१९ ॥
ଅସମଞ୍ଜ ରାସ୍ତାରେ ଖେଳୁଥିବା ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଧରି ସରଯୂ ନଦୀର ପାଣିରେ ପକାଉଥିଲେ; ଦୁର୍ମତି ସେ ଏଥିରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲା।
2.36.20
तं दृष्ट्वा नागराः सर्वे क्रुद्धा राजानमब्रुवन्।
असमञ्जं वृणीष्वैकमस्मान् वा राष्ट्रवर्धन ॥ २.३६.२० ॥
ତାହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ରାଷ୍ଟ୍ରବର୍ଧନ, ଅସମଞ୍ଜ କିମ୍ବା ଆମ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣକୁ ବାଛନ୍ତୁ।'
2.36.21
तानुवाच ततो राजा किंनिमित्तमिदं भयम्।
ताश्चापि राज्ञा सम्पृष्टा वाक्यं प्रकृतयोऽब्रुवन् ॥ २.३६.२१ ॥
ତା'ପରେ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏ ଭୟର କାରଣ କ'ଣ?' ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
2.36.22
क्रीडतस्त्वेष नः पुत्रान् बालानुद्भ्रान्तचेतसः।
सरय्वां प्रक्षिपन्मौर्ख्यादतुलां प्रीतिमश्नुते ॥ २.३६.२२ ॥
ସେ ଆମ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ, ବିଚଳିତ ମନ ଥିବା ପିଲାମାନଙ୍କୁ, ଖେଳିବା ସମୟରେ ସରଯୂରେ ପକାଏ; ମୂର୍ଖତାବଶତଃ ସେ ଅତୁଳନୀୟ ଆନନ୍ଦ ପାଏ।
2.36.23
स तासां वचनं श्रुत्वा प्रकृतीनां नराधिपः।
तं तत्याजाहितं पुत्रं तासां प्रियचिकीर्षया ॥ २.३६.२३ ॥
ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ସେ କଥା ଶୁଣି ସେହି ନରାଧିପ, ସେମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାର ଇଚ୍ଛାରେ, ସେହି ଅହିତକାରୀ ପୁତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
2.36.24
तं यानं शीघ्रमारोप्य सभार्यं सपरिच्छदम्।
यावज्जीवं विवास्योऽयमिति तानन्वशात् पिता ॥ २.३६.२४ ॥
ତାକୁ ପତ୍ନୀ ଓ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ରଥରେ ବସାଇ, 'ଏ ଜୀବନସାରା ନିର୍ବାସିତ ହେବା ଉଚିତ' ବୋଲି ପିତା ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
2.36.25
स फालपिटकं गृह्य गिरिदुर्गाण्यलोकयत्।
दिशः सर्वास्त्वनुचरन् स यथा पापकर्मकृत् ॥ २.३६.२५ ॥
ସେ ଫାଳପିଟକ ନେଇ ପର୍ବତୀୟ ଦୁର୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୂରି ବୁଲି ସେ ପାପକର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକ ପରି ଲାଗିଲେ।
2.36.26
इत्येनमत्यजद् राजा सगरो वै सुधार्मिकः।
रामः किमकरोत् पापं येनैवमुपरुध्यते ॥ २.३६.२६ ॥
ଏହିପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧାର୍ମିକ ରାଜା ସଗର ତାଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ। ରାମ କି ପାପ କଲେ ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏପରି ଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଉଛି?
2.36.27
नहि कंचन पश्यामो राघवस्यागुणं वयम्।
दुर्लभो ह्यस्य निरयः शशाङ्कस्येव कल्मषम् ॥ २.३६.२७ ॥
ଆମେ ରାଘବ (ରାମ)ଙ୍କଠାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖୁ ନାହୁଁ। ଚନ୍ଦ୍ରରେ କଳଙ୍କ ଖୋଜିବା ଯେପରି ଦୁର୍ଲଭ, ସେପରି ତାଙ୍କଠାରେ ଦୋଷ ମିଳିବା ଦୁର୍ଲଭ।
2.36.28
अथवा देवि त्वं कंचिद् दोषं पश्यसि राघवे।
तमद्य ब्रूहि तत्त्वेन तदा रामो विवास्यते ॥ २.३६.२८ ॥
ଅଥବା ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ କ'ଣ ରାଘବଙ୍କଠାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖୁଛ? ଏବେ ତାହା ସତ୍ୟରେ କୁହ; ତେବେ ରାମଙ୍କୁ ନିର୍ବାସନ ଦିଆଯିବ।
2.36.29
अदुष्टस्य हि संत्यागः सत्पथे निरतस्य च।
निर्दहेदपि शक्रस्य द्युतिं धर्मविरोधवान् ॥ २.३६.२९ ॥
ଦୁଷ୍ଟତାରହିତ, ସତ୍ପଥରେ ନିରତ ଲୋକଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ; ତାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତେଜକୁ ମଧ୍ୟ ଦଗ୍ଧ କରିପାରେ।
2.36.30
तदलं देवि रामस्य श्रिया विहतया त्वया।
लोकतोऽपि हि ते रक्ष्यः परिवादः शुभानने ॥ २.३६.३० ॥
ଅତଏବ ହେ ଦେବୀ, ରାମଙ୍କ ନଷ୍ଟ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏତିକି ଯଥେଷ୍ଟ। ହେ ଶୁଭାନନେ, ଲୋକମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଉପରେ ଆସୁଥିବା ନିନ୍ଦାରୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା ପାଇବା ଉଚିତ।
2.36.31
श्रुत्वा तु सिद्धार्थवचो राजा श्रान्ततरस्वरः।
शोकोपहतया वाचा कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.३६.३१ ॥
ସିଦ୍ଧାର୍ଥଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, କ୍ଳାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ, ଶୋକରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଥିବା ବାଣୀରେ ରାଜା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
2.36.32
एतद्वचो नेच्छसि पापरूपे
हितं न जानासि ममात्मनोऽथवा।
आस्थाय मार्गं कृपणं कुचेष्टा
चेष्टा हि ते साधुपथादपेता ॥ २.३६.३२ ॥
ହେ ପାପରୂପିଣୀ, ତୁମେ ଏହି ବଚନ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହଁ; କିମ୍ବା ମୋ ନିଜ ହିତ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଜାଣୁନାହଁ। ଦୀନ ପଥ ଗ୍ରହଣ କରି ତୁମର ଆଚରଣ ଖରାପ; ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧୁ ପଥରୁ ଦୂରେ।
2.36.33
अनुव्रजिष्याम्यहमद्य रामं
राज्यं परित्यज्य सुखं धनं च।
सर्वे च राज्ञा भरतेन च त्वं
यथासुखं भुङ्क्ष्व चिराय राज्यम् ॥ २.३६.३३ ॥
ଆଜି ମୁଁ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ଧନ ତ୍ୟାଗ କରି ରାମଙ୍କ ପଛେ ଯିବି। ତୁମେ ରାଜା ଭରତ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ, ଯେମିତି ସୁଖ ଲାଗେ ସେମିତି, ଦୀର୍ଘକାଳ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କର।