વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.41
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.41.1
तस्मिंस्तु पुरुषव्याघ्रे निष्क्रामति कृताञ्जलौ।
आर्तशब्दो हि संजज्ञे स्त्रीणामन्तःपुरे महान् ॥ २.४१.१ ॥
પુરુષવ્યાઘ્ર સમાન તેઓ હાથ જોડીને નીકળ્યા ત્યારે અંતઃપુરની સ્ત્રીઓમાં મોટો આર્તનાદ ઊઠ્યો.
2.41.2
अनाथस्य जनस्यास्य दुर्बलस्य तपस्विनः।
यो गतिः शरणं चासीत् स नाथः क्व नु गच्छति ॥ २.४१.२ ॥
આ અનાથ, દુર્બળ અને તપસ્વી જનોનો જે આશ્રય અને સહારો હતો, તે નાથ ક્યાં જાય છે?
2.41.3
न क्रुध्यत्यभिशस्तोऽपि क्रोधनीयानि वर्जयन्।
क्रुद्धान् प्रसादयन् सर्वान् समदुःखः क्व गच्छति ॥ २.४१.३ ॥
નિંદા થવા છતાં જે ક્રોધ કરતા નથી, ક્રોધનાં કારણો ટાળે છે, ક્રોધિત સૌને શાંત કરે છે અને સૌના દુઃખમાં સમભાગી છે, તે રામ ક્યાં જાય છે?
2.41.4
कौसल्यायां महातेजा यथा मातरि वर्तते।
तथा यो वर्ततेऽस्मासु महात्मा क्व नु गच्छति ॥ २.४१.४ ॥
મહાતેજસ્વી જેવો વ્યવહાર તેઓ માતા કૌસલ્યા સાથે કરે છે, તેવો જ અમારી સાથે કરે છે; તે મહાત્મા ક્યાં જાય છે?
2.41.5
कैकेय्या क्लिश्यमानेन राज्ञा संचोदितो वनम्।
परित्राता जनस्यास्य जगतः क्व नु गच्छति ॥ २.४१.५ ॥
કૈકેયીથી પીડાતા રાજાની પ્રેરણાથી વનમાં મોકલાયેલા, આ જનતા અને જગતના રક્ષક ક્યાં જાય છે?
2.41.6
अहो निश्चेतनो राजा जीवलोकस्य संक्षयम्।
धर्म्यं सत्यव्रतं रामं वनवासे प्रवत्स्यति ॥ २.४१.६ ॥
અરે, અચેત રાજા જીવલોકના વિનાશને સમજતા નથી; ધર્મિષ્ઠ, સત્યવ્રતી રામને તેઓ વનવાસમાં મોકલશે.
2.41.7
रुरुदुश्चैव दुःखार्ताः सस्वरं च विचुक्रुशुः ॥ २.४१.७ ॥
દુઃખથી પીડાયેલા તેઓ રડવા લાગ્યા અને મોટા અવાજે વિલાપ કરવા લાગ્યા.
2.41.8
स तमन्तःपुरे घोरमार्तशब्दं महीपतिः।
पुत्रशोकाभिसंतप्तः श्रुत्वा चासीत् सुदुःखितः ॥ २.४१.८ ॥
અંતઃપુરમાં ઊઠેલો એ ભયંકર આર્તનાદ સાંભળીને, પુત્રશોકથી તપેલો રાજા અત્યંત દુઃખી થયો.
2.41.9
नाग्निहोत्राण्यहूयन्त नापचन् गृहमेधिनः।
अकुर्वन् न प्रजाः कार्यं सूर्यश्चान्तरधीयत ॥ २.४१.९ ॥
અગ્નિહોત્રની આહુતિઓ અપાઈ નહીં; ગૃહસ્થોએ રસોઈ બનાવી નહીં; પ્રજાએ પોતાના કર્તવ્યો કર્યા નહીં; અને સૂર્ય પણ અદૃશ્ય થઈ ગયો.
2.41.10
व्यसृजन् कवलान् नागा गावो वत्सान् न पाययन्।
पुत्रां प्रथमजं लब्ध्वा जननी नाभ्यनन्दत ॥ २.४१.१० ॥
હાથીઓએ કોળિયા ફેંકી દીધા; ગાયોએ વાછરડાંને દૂધ પીવડાવ્યું નહીં; પહેલો પુત્ર પામીને પણ માતા આનંદ પામી નહીં.
2.41.11
त्रिशङ्कुर्लोहिताङ्गश्च बृहस्पतिबुधावपि।
दारुणाः सोममभ्येत्य ग्रहाः सर्वे व्यवस्थिताः ॥ २.४१.११ ॥
ત્રિશંકુ, લોહિતાંગ (મંગળ), બૃહસ્પતિ અને બુધ પણ ભયંકર બનીને ચંદ્ર પાસે આવ્યા; બધા ગ્રહો ત્યાં સ્થિત થયા.
2.41.12
नक्षत्राणि गतार्चींषि ग्रहाश्च गततेजसः।
विशाखाश्च सधूमाश्च नभसि प्रचकाशिरे ॥ २.४१.१२ ॥
નક્ષત્રોએ પ્રકાશ ગુમાવ્યો, ગ્રહો તેજહીન થયા; અને વિશાખા ધુમાડા સાથે આકાશમાં ચમકી.
2.41.13
कालिकानिलवेगेन महोदधिरिवोत्थितः।
रामे वनं प्रव्रजिते नगरं प्रचचाल तत् ॥ २.४१.१३ ॥
કાલિકા વાયુના વેગથી ઊછળેલા મહાસાગરની જેમ, રામ વનમાં પ્રવાસે ગયા ત્યારે તે નગર ડગમગી ઊઠ્યું.
2.41.14
दिशः पर्याकुलाः सर्वास्तिमिरेणेव संवृताः।
न ग्रहो नापि नक्षत्रं प्रचकाशे न किंचन ॥ २.४१.१४ ॥
બધી દિશાઓ વ્યાકુળ થઈ, જાણે અંધકારથી ઢંકાઈ ગઈ હોય; કોઈ ગ્રહ નહીં, નક્ષત્ર નહીં, કંઈ પણ પ્રકાશ્યું નહીં.
2.41.15
अकस्मान्नागरः सर्वो जनो दैन्यमुपागमत्।
आहारे वा विहारे वा न कश्चिदकरोन्मनः ॥ २.४१.१५ ॥
અચાનક નગરના સર્વ લોકો દીનતાને પામ્યા; ભોજનમાં કે વિહારમાં કોઈનું મન લાગ્યું નહીં.
2.41.16
शोकपर्यायसंतप्तः सततं दीर्घमुच्छ्वसन्।
अयोध्यायां जनः सर्वश्चुक्रोश जगतीपतिम् ॥ २.४१.१६ ॥
શોકની પરંપરાથી સંતપ્ત થઈને, સતત લાંબા નિસાસા નાખતા, અયોધ્યાના સર્વ લોકો જગત્પતિ (રાજા)ની નિંદા કરવા લાગ્યા.
2.41.17
बाष्पपर्याकुलमुखो राजमार्गगतो जनः।
न हृष्टो लभ्यते कश्चित् सर्वः शोकपरायणः ॥ २.४१.१७ ॥
આંસુથી વ્યાકુળ મુખવાળા, રાજમાર્ગ પર નીકળેલા લોકો; કોઈ હર્ષિત દેખાયું નહીં, સૌ શોકમાં ડૂબેલા હતા.
2.41.18
न वाति पवनः शीतो न शशी सौम्यदर्शनः।
न सूर्यस्तपते लोकं सर्वं पर्याकुलं जगत् ॥ २.४१.१८ ॥
શીતળ પવન વાયો નહીં, સૌમ્ય દર્શનવાળો ચંદ્ર પણ ઊગ્યો નહીં; સૂર્ય પણ જગતને તપાવતો ન હતો, સમગ્ર જગત વ્યાકુળ હતું.
2.41.19
अनर्थिनः सुताः स्त्रीणां भर्तारो भ्रातरस्तथा।
सर्वे सर्वं परित्यज्य राममेवान्वचिन्तयन् ॥ २.४१.१९ ॥
સ્ત્રીઓના પુત્રો, પતિઓ અને ભાઈઓ પણ સ્વાર્થ છોડીને, બધું ત્યજીને કેવળ રામનું જ ચિંતન કરવા લાગ્યા.
2.41.20
ये तु रामस्य सुहृदः सर्वे ते मूढचेतसः।
शोकभारेण चाक्रान्ताः शयनं नैव भेजिरे ॥ २.४१.२० ॥
રામના જે મિત્રો હતા તે સર્વે મનથી મૂંઝાઈ ગયા, શોકના ભારથી ઘેરાઈ ગયા અને શય્યાનો આશ્રય પણ ન લીધો.
2.41.21
ततस्त्वयोध्या रहिता महात्मना
पुरन्दरेणेव मही सपर्वता।
चचाल घोरं भयशोकदीपिता
सनागयोधाश्वगणा ननाद च ॥ २.४१.२१ ॥
ત્યારે મહાત્મા રામ વિનાની અયોધ્યા, ઇન્દ્ર વિનાની પર્વતો સહિતની પૃથ્વીની જેમ ભયંકર રીતે કંપી ઊઠી; ભય અને શોકથી સળગીને હાથી, યોદ્ધા અને ઘોડાઓના સમૂહો સહિત ગર્જી ઊઠી.