ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.41
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.41.1
तस्मिंस्तु पुरुषव्याघ्रे निष्क्रामति कृताञ्जलौ।
आर्तशब्दो हि संजज्ञे स्त्रीणामन्तःपुरे महान् ॥ २.४१.१ ॥
ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର ସେ ଯୋଡ଼ହାତରେ ବାହାରିଲେ ଅନ୍ତଃପୁରର ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାକ୍ରନ୍ଦନ ଉଠିଲା।
2.41.2
अनाथस्य जनस्यास्य दुर्बलस्य तपस्विनः।
यो गतिः शरणं चासीत् स नाथः क्व नु गच्छति ॥ २.४१.२ ॥
ଏହି ଅନାଥ, ଦୁର୍ବଳ ଓ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ଯେ ଆଶ୍ରୟ ଓ ସହାୟ ଥିଲେ, ସେ ନାଥ କେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି?
2.41.3
न क्रुध्यत्यभिशस्तोऽपि क्रोधनीयानि वर्जयन्।
क्रुद्धान् प्रसादयन् सर्वान् समदुःखः क्व गच्छति ॥ २.४१.३ ॥
ନିନ୍ଦିତ ହେଲେ ବି ଯିଏ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କ୍ରୋଧର କାରଣ ଏଡ଼ାନ୍ତି, କ୍ରୁଦ୍ଧ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ସମଭାଗୀ, ସେ କେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି?
2.41.4
कौसल्यायां महातेजा यथा मातरि वर्तते।
तथा यो वर्ततेऽस्मासु महात्मा क्व नु गच्छति ॥ २.४१.४ ॥
ମହାତେଜସ୍ୱୀ ସେ ମାତା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ସହ ଯେପରି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ସେପରି ଆମ ସହିତ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି; ସେ ମହାତ୍ମା କେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି?
2.41.5
कैकेय्या क्लिश्यमानेन राज्ञा संचोदितो वनम्।
परित्राता जनस्यास्य जगतः क्व नु गच्छति ॥ २.४१.५ ॥
କୈକେୟୀ ଦ୍ୱାରା କ୍ଳେଶିତ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବନକୁ ପଠାଯାଇଥିବା, ଏହି ଜନତା ଓ ଜଗତର ରକ୍ଷକ ସେ କେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି?
2.41.6
अहो निश्चेतनो राजा जीवलोकस्य संक्षयम्।
धर्म्यं सत्यव्रतं रामं वनवासे प्रवत्स्यति ॥ २.४१.६ ॥
ହାୟ, ଅଚେତ ରାଜା ଜୀବଲୋକର ବିନାଶ ବୁଝୁ ନାହାନ୍ତି; ଧର୍ମିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବ୍ରତ ରାମଙ୍କୁ ସେ ବନବାସକୁ ପଠାଇବେ।
2.41.7
रुरुदुश्चैव दुःखार्ताः सस्वरं च विचुक्रुशुः ॥ २.४१.७ ॥
ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ସେମାନେ କାନ୍ଦିଲେ ଓ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ବିଳାପ କଲେ।
2.41.8
स तमन्तःपुरे घोरमार्तशब्दं महीपतिः।
पुत्रशोकाभिसंतप्तः श्रुत्वा चासीत् सुदुःखितः ॥ २.४१.८ ॥
ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଉଠିଥିବା ସେହି ଭୟଙ୍କର ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଶୁଣି, ପୁତ୍ରଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
2.41.9
नाग्निहोत्राण्यहूयन्त नापचन् गृहमेधिनः।
अकुर्वन् न प्रजाः कार्यं सूर्यश्चान्तरधीयत ॥ २.४१.९ ॥
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରର ଆହୁତି ଦିଆଗଲା ନାହିଁ; ଗୃହସ୍ଥମାନେ ରୋଷେଇ କଲେ ନାହିଁ; ପ୍ରଜାମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କଲେ ନାହିଁ; ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
2.41.10
व्यसृजन् कवलान् नागा गावो वत्सान् न पाययन्।
पुत्रां प्रथमजं लब्ध्वा जननी नाभ्यनन्दत ॥ २.४१.१० ॥
ହାତୀମାନେ ଗ୍ରାସ ଫୋପାଡ଼ିଦେଲେ; ଗାଈମାନେ ବାଛୁରୀକୁ ଦୁଗ୍ଧ ପିଆଇଲେ ନାହିଁ; ପ୍ରଥମଜାତ ପୁତ୍ର ପାଇ ମଧ୍ୟ ମାତା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ନାହିଁ।
2.41.11
त्रिशङ्कुर्लोहिताङ्गश्च बृहस्पतिबुधावपि।
दारुणाः सोममभ्येत्य ग्रहाः सर्वे व्यवस्थिताः ॥ २.४१.११ ॥
ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ଲୋହିତାଙ୍ଗ (ମଙ୍ଗଳ), ବୃହସ୍ପତି ଓ ବୁଧ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ହୋଇ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ସେଠାରେ ସ୍ଥିର ହେଲେ।
2.41.12
नक्षत्राणि गतार्चींषि ग्रहाश्च गततेजसः।
विशाखाश्च सधूमाश्च नभसि प्रचकाशिरे ॥ २.४१.१२ ॥
ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଦୀପ୍ତି ହରାଇଲେ; ଗ୍ରହମାନେ ତେଜହୀନ ହେଲେ; ଏବଂ ବିଶାଖା ଧୂଆଁ ସହିତ ଆକାଶରେ ଝଲସିଲା।
2.41.13
कालिकानिलवेगेन महोदधिरिवोत्थितः।
रामे वनं प्रव्रजिते नगरं प्रचचाल तत् ॥ २.४१.१३ ॥
କାଳିକା ପବନର ବେଗରେ ଉଠିଥିବା ମହାସାଗର ପରି, ରାମ ବନକୁ ପ୍ରବ୍ରଜିତ ହେଲେ ସେହି ନଗର କମ୍ପିତ ହେଲା।
2.41.14
दिशः पर्याकुलाः सर्वास्तिमिरेणेव संवृताः।
न ग्रहो नापि नक्षत्रं प्रचकाशे न किंचन ॥ २.४१.१४ ॥
ସମସ୍ତ ଦିଗ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ, ଯେମିତି ଅନ୍ଧକାରରେ ଘେରି ହୋଇଯାଇଛି; କୌଣସି ଗ୍ରହ ବା ନକ୍ଷତ୍ର ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା ନାହିଁ, କିଛି ହେଲେ ଆଲୋକିତ ହେଲା ନାହିଁ।
2.41.15
अकस्मान्नागरः सर्वो जनो दैन्यमुपागमत्।
आहारे वा विहारे वा न कश्चिदकरोन्मनः ॥ २.४१.१५ ॥
ହଠାତ୍ ନଗରର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦୈନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଖାଦ୍ୟରେ ବା ବିହାରରେ କାହାରି ମନ ବସିଲା ନାହିଁ।
2.41.16
शोकपर्यायसंतप्तः सततं दीर्घमुच्छ्वसन्।
अयोध्यायां जनः सर्वश्चुक्रोश जगतीपतिम् ॥ २.४१.१६ ॥
ଶୋକ ପରମ୍ପରାରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ, ନିରନ୍ତର ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଅଯୋଧ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଜଗତ୍ପତି (ରାଜା)ଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ।
2.41.17
बाष्पपर्याकुलमुखो राजमार्गगतो जनः।
न हृष्टो लभ्यते कश्चित् सर्वः शोकपरायणः ॥ २.४१.१७ ॥
ଲୁହରେ ବ୍ୟାକୁଳ ମୁଖ ନେଇ ରାଜପଥରେ ବାହାରିଥିବା ଲୋକେ; କେହି ହୃଷ୍ଟ ଦେଖାଗଲେ ନାହିଁ, ସମସ୍ତେ ଶୋକରେ ମଗ୍ନ ଥିଲେ।
2.41.18
न वाति पवनः शीतो न शशी सौम्यदर्शनः।
न सूर्यस्तपते लोकं सर्वं पर्याकुलं जगत् ॥ २.४१.१८ ॥
ଶୀତଳ ପବନ ବହିଲା ନାହିଁ, ସୌମ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଚନ୍ଦ୍ରମା ମଧ୍ୟ ଉଦିଲେ ନାହିଁ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଜଗତକୁ ତାପ ଦେଉ ନ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ବ୍ୟାକୁଳ ଥିଲା।
2.41.19
अनर्थिनः सुताः स्त्रीणां भर्तारो भ्रातरस्तथा।
सर्वे सर्वं परित्यज्य राममेवान्वचिन्तयन् ॥ २.४१.१९ ॥
ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ପୁତ୍ର, ସ୍ୱାମୀ ଓ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଭୁଲି, ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରି କେବଳ ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
2.41.20
ये तु रामस्य सुहृदः सर्वे ते मूढचेतसः।
शोकभारेण चाक्रान्ताः शयनं नैव भेजिरे ॥ २.४१.२० ॥
ଯେଉଁମାନେ ରାମଙ୍କର ସୁହୃଦ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମନରେ ବିମୂଢ଼ ହୋଇ, ଶୋକଭାରରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୟନ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହିଁଲେ ନାହିଁ।
2.41.21
ततस्त्वयोध्या रहिता महात्मना
पुरन्दरेणेव मही सपर्वता।
चचाल घोरं भयशोकदीपिता
सनागयोधाश्वगणा ननाद च ॥ २.४१.२१ ॥
ତା'ପରେ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ବିନା ଅଯୋଧ୍ୟା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିନା ପର୍ବତ ସହିତ ପୃଥିବୀ ପରି ଭୟଙ୍କର ରୂପେ କମ୍ପିତ ହେଲା; ଭୟ ଓ ଶୋକରେ ଜଳି, ହାତୀ, ଯୋଦ୍ଧା ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ସମୂହ ସହିତ ଗର୍ଜନ କଲା।