ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.41
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.41.1
तस्मिंस्तु पुरुषव्याघ्रे निष्क्रामति कृताञ्जलौ।
आर्तशब्दो हि संजज्ञे स्त्रीणामन्तःपुरे महान् ॥ २.४१.१ ॥
ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਘਰ ਵਰਗੇ ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿਕਲੇ ਤਾਂ ਅੰਤਃਪੁਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਿਲਾਪ ਉੱਠਿਆ।
2.41.2
अनाथस्य जनस्यास्य दुर्बलस्य तपस्विनः।
यो गतिः शरणं चासीत् स नाथः क्व नु गच्छति ॥ २.४१.२ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਨਾਥਾਂ, ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਜੋ ਸਹਾਰਾ ਤੇ ਆਸਰਾ ਸੀ, ਉਹ ਨਾਥ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?
2.41.3
न क्रुध्यत्यभिशस्तोऽपि क्रोधनीयानि वर्जयन्।
क्रुद्धान् प्रसादयन् सर्वान् समदुःखः क्व गच्छति ॥ २.४१.३ ॥
ਨਿੰਦਿਆ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ, ਕ੍ਰੋਧੀਆਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹਨ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ?
2.41.4
कौसल्यायां महातेजा यथा मातरि वर्तते।
तथा यो वर्ततेऽस्मासु महात्मा क्व नु गच्छति ॥ २.४१.४ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸ਼ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਮਾਤਾ ਕੌਸ਼ੱਲਿਆ ਨਾਲ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਵੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ?
2.41.5
कैकेय्या क्लिश्यमानेन राज्ञा संचोदितो वनम्।
परित्राता जनस्यास्य जगतः क्व नु गच्छति ॥ २.४१.५ ॥
ਕੈਕੇਯੀ ਦੁਆਰਾ ਦੁਖੀ ਕੀਤੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਬਨ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਗਏ, ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ?
2.41.6
अहो निश्चेतनो राजा जीवलोकस्य संक्षयम्।
धर्म्यं सत्यव्रतं रामं वनवासे प्रवत्स्यति ॥ २.४१.६ ॥
ਹਾਇ, ਬੇਹੋਸ਼ ਰਾਜਾ ਜੀਵ-ਲੋਕ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ; ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਸਤਿਵਰਤੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਬਨਵਾਸ ਭੇਜ ਦੇਵੇਗਾ।
2.41.7
रुरुदुश्चैव दुःखार्ताः सस्वरं च विचुक्रुशुः ॥ २.४१.७ ॥
ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹ ਰੋਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
2.41.8
स तमन्तःपुरे घोरमार्तशब्दं महीपतिः।
पुत्रशोकाभिसंतप्तः श्रुत्वा चासीत् सुदुःखितः ॥ २.४१.८ ॥
ਅੰਤਃਪੁਰ ਵਿੱਚ ਉੱਠੀ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਚੀਖ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ।
2.41.9
नाग्निहोत्राण्यहूयन्त नापचन् गृहमेधिनः।
अकुर्वन् न प्रजाः कार्यं सूर्यश्चान्तरधीयत ॥ २.४१.९ ॥
ਅਗਨੀਹੋਤਰ ਦੀਆਂ ਆਹੂਤੀਆਂ ਨਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ; ਗ੍ਰਹਿਸਥਾਂ ਨੇ ਭੋਜਨ ਨਾ ਪਕਾਇਆ; ਪਰਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਾ ਨਿਭਾਏ; ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵੀ ਲੁਕ ਗਿਆ।
2.41.10
व्यसृजन् कवलान् नागा गावो वत्सान् न पाययन्।
पुत्रां प्रथमजं लब्ध्वा जननी नाभ्यनन्दत ॥ २.४१.१० ॥
ਹਾਥੀਆਂ ਨੇ ਗਰਾਹੀ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ; ਗਾਵਾਂ ਨੇ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾ ਚੁੰਘਾਇਆ; ਪਹਿਲੌਠੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਮਾਤਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਨਾ ਹੋਈ।
2.41.11
त्रिशङ्कुर्लोहिताङ्गश्च बृहस्पतिबुधावपि।
दारुणाः सोममभ्येत्य ग्रहाः सर्वे व्यवस्थिताः ॥ २.४१.११ ॥
ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ, ਲੋਹਿਤਾਂਗ (ਮੰਗਲ), ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਕੇ ਚੰਦਰਮਾ ਕੋਲ ਆ ਗਏ; ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਉੱਥੇ ਟਿਕ ਗਏ।
2.41.12
नक्षत्राणि गतार्चींषि ग्रहाश्च गततेजसः।
विशाखाश्च सधूमाश्च नभसि प्रचकाशिरे ॥ २.४१.१२ ॥
ਨਛੱਤਰਾਂ ਨੇ ਚਮਕ ਗਵਾ ਲਈ, ਗ੍ਰਹਿ ਤੇਜਹੀਨ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕੀ।
2.41.13
कालिकानिलवेगेन महोदधिरिवोत्थितः।
रामे वनं प्रव्रजिते नगरं प्रचचाल तत् ॥ २.४१.१३ ॥
ਕਾਲਿਕਾ ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉੱਠੇ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਾਂਗ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਬਨ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਹ ਨਗਰ ਹਿੱਲ ਗਿਆ।
2.41.14
दिशः पर्याकुलाः सर्वास्तिमिरेणेव संवृताः।
न ग्रहो नापि नक्षत्रं प्रचकाशे न किंचन ॥ २.४१.१४ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢਕੀਆਂ ਹੋਣ; ਨਾ ਕੋਈ ਗ੍ਰਹਿ ਚਮਕਿਆ, ਨਾ ਨਛੱਤਰ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਆ।
2.41.15
अकस्मान्नागरः सर्वो जनो दैन्यमुपागमत्।
आहारे वा विहारे वा न कश्चिदकरोन्मनः ॥ २.४१.१५ ॥
ਅਚਾਨਕ ਨਗਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੀਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ; ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੀ ਮਨ ਨਾ ਲੱਗਿਆ।
2.41.16
शोकपर्यायसंतप्तः सततं दीर्घमुच्छ्वसन्।
अयोध्यायां जनः सर्वश्चुक्रोश जगतीपतिम् ॥ २.४१.१६ ॥
ਸ਼ੋਕ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਲੜੀ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ, ਲਗਾਤਾਰ ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜਗਤਪਤੀ (ਰਾਜੇ) ਨੂੰ ਕੋਸਣ ਲੱਗੇ।
2.41.17
बाष्पपर्याकुलमुखो राजमार्गगतो जनः।
न हृष्टो लभ्यते कश्चित् सर्वः शोकपरायणः ॥ २.४१.१७ ॥
ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਰਾਜਮਾਰਗ ਤੇ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਲੋਕ; ਕੋਈ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ, ਸਾਰੇ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ।
2.41.18
न वाति पवनः शीतो न शशी सौम्यदर्शनः।
न सूर्यस्तपते लोकं सर्वं पर्याकुलं जगत् ॥ २.४१.१८ ॥
ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਨਾ ਵਗੀ, ਸੌਮ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵੀ ਨਾ ਚੜ੍ਹਿਆ; ਸੂਰਜ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਾ ਤਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਆਕੁਲ ਸੀ।
2.41.19
अनर्थिनः सुताः स्त्रीणां भर्तारो भ्रातरस्तथा।
सर्वे सर्वं परित्यज्य राममेवान्वचिन्तयन् ॥ २.४१.१९ ॥
ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਤੀ ਅਤੇ ਭਰਾ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸੁਆਰਥ ਭੁਲਾ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕੇਵਲ ਰਾਮ ਦਾ ਹੀ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
2.41.20
ये तु रामस्य सुहृदः सर्वे ते मूढचेतसः।
शोकभारेण चाक्रान्ताः शयनं नैव भेजिरे ॥ २.४१.२० ॥
ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਨੋਂ ਭਟਕ ਗਏ, ਸ਼ੋਕ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ ਅਤੇ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਲੇਟਣਾ ਵੀ ਨਾ ਚਾਹਿਆ।
2.41.21
ततस्त्वयोध्या रहिता महात्मना
पुरन्दरेणेव मही सपर्वता।
चचाल घोरं भयशोकदीपिता
सनागयोधाश्वगणा ननाद च ॥ २.४१.२१ ॥
ਤਦ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਯੋਧਿਆ, ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਰਬਤਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ, ਭੈ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਭੜਕਦੀ ਹੋਈ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਬ ਉੱਠੀ, ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਯੋਧਿਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਸਮੇਤ ਗੂੰਜ ਉੱਠੀ।