Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.42.1
यावत् तु निर्यतस्तस्य रजोरूपमदृश्यत।
नैवेक्ष्वाकुवरस्तावत् संजहारात्मचक्षुषी ॥ २.४२.१ ॥
Mientras se vio la figura cubierta de polvo de aquel que partía, el mejor de los Ikṣvākus no apartó sus ojos.
2.42.2
यावद् राजा प्रियं पुत्रं पश्यत्यत्यन्तधार्मिकम्।
तावद् व्यवर्धतेवास्य धरण्यां पुत्रदर्शने ॥ २.४२.२ ॥
Mientras el rey contemplaba a su amado hijo, sumamente justo, su aflicción parecía crecer sobre la tierra al verlo.
2.42.3
न पश्यति रजोऽप्यस्य यदा रामस्य भूमिपः।
तदार्तश्च निषण्णश्च पपात धरणीतले ॥ २.४२.३ ॥
Cuando el rey ya no pudo ver ni el polvo de Rāma, afligido y abatido, se hundió y cayó al suelo.
2.42.4
तस्य दक्षिणमन्वागात् कौसल्या बाहुमङ्गना।
परं चास्यान्वगात् पार्श्वं कैकेयी सा सुमध्यमा ॥ २.४२.४ ॥
A su lado derecho llegó Kausalyā, de hermosos brazos, y al otro costado llegó Kaikeyī, de esbelta cintura.
2.42.5
तां नयेन च सम्पन्नो धर्मेण विनयेन च।
उवाच राजा कैकेयीं समीक्ष्य व्यथितेन्द्रियः ॥ २.४२.५ ॥
El rey, dotado de prudencia, rectitud y humildad, con los sentidos afligidos, miró a Kaikeyī y le habló.
2.42.6
कैकेयि मामकाङ्गानि मा स्प्राक्षीः पापनिश्चये।
नहि त्वां द्रष्टुमिच्छामि न भार्या न च बान्धवी ॥ २.४२.६ ॥
¡Kaikeyī, no toques mis miembros, tú de intención perversa! No deseo verte, ni como esposa ni como pariente.
2.42.7
ये च त्वामनुजीवन्ति नाहं तेषां न ते मम।
केवलार्थपरां हि त्वां त्यक्तधर्मां त्यजाम्यहम् ॥ २.४२.७ ॥
Quienes viven dependiendo de ti no son míos, ni yo soy suyo. A ti, dedicada solo al interés propio y habiendo abandonado el dharma, te abandono.
2.42.8
अगृह्णां यच्च ते पाणिमग्निं पर्यणयं च यत्।
अनुजानामि तत् सर्वमस्मिंल्लोके परत्र च ॥ २.४२.८ ॥
Todo lo que hice —tomar tu mano y dar la vuelta al fuego— te lo libero, en este mundo y en el otro.
2.42.9
भरतश्चेत् प्रतीतः स्याद् राज्यं प्राप्यैतदव्ययम्।
यन्मे स दद्यात् पित्रर्थं मा मां तद्दत्तमागमत् ॥ २.४२.९ ॥
Si Bharata, complacido, tras obtener este reino imperecedero, me lo diera por respeto a nuestro padre, que esa dádiva no llegue hasta mí.
2.42.10
अथ रेणुसमुद्ध्वस्तं समुत्थाप्य नराधिपम्।
न्यवर्तत तदा देवी कौसल्या शोककर्शिता ॥ २.४२.१० ॥
Entonces la reina Kausalyā, consumida por el dolor, levantó al señor de los hombres caído en el polvo y regresó.
2.42.11
हत्वेव ब्राह्मणं कामात् स्पृष्ट्वाग्निमिव पाणिना।
अन्वतप्यत धर्मात्मा पुत्रं संचिन्त्य राघवम् ॥ २.४२.११ ॥
Como quien ha matado a un brahmán por deseo, o tocado el fuego con la mano, el rey de alma justa se atormentó después de remordimiento, pensando en su hijo Rāghava.
2.42.12
निवृत्यैव निवृत्यैव सीदतो रथवर्त्मसु।
राज्ञो नातिबभौ रूपं ग्रस्तस्यांशुमतो यथा ॥ २.४२.१२ ॥
La figura del rey, hundiéndose una y otra vez en el camino del carro, no resplandecía, como el sol atrapado por Rāhu.
2.42.13
विललाप स दुःखार्तः प्रियं पुत्रमनुस्मरन्।
नगरान्तमनुप्राप्तं बुद्ध्वा पुत्रमथाब्रवीत् ॥ २.४२.१३ ॥
Afligido por el dolor, se lamentó recordando a su amado hijo. Sabiendo que su hijo había llegado a las afueras de la ciudad, entonces habló.
2.42.14
वाहनानां च मुख्यानां वहतां तं ममात्मजम्।
पदानि पथि दृश्यन्ते स महात्मा न दृश्यते ॥ २.४२.१४ ॥
Las huellas de mi hijo, llevado en los mejores vehículos, se ven en el camino, pero aquel magnánimo no se ve.
2.42.15
यः सुखेनोपधानेषु शेते चन्दनरूषितः।
वीज्यमानो महार्हाभिः स्त्रीभिर्मम सुतोत्तमः ॥ २.४२.१५ ॥
Mi mejor de los hijos, que dormía cómodamente sobre almohadas, ungido con pasta de sándalo, abanicado por mujeres de gran valor.
2.42.16
स नूनं क्वचिदेवाद्य वृक्षमूलमुपाश्रितः।
काष्ठं वा यदि वाश्मानमुपधाय शयिष्यते ॥ २.४२.१६ ॥
Seguramente hoy, en algún lugar, se recostará al pie de un árbol, usando un tronco o una piedra como almohada.
2.42.17
उत्थास्यति च मेदिन्याः कृपणः पांसुगुण्ठितः।
विनिःश्वसन् प्रस्रवणात् करेणूनामिवर्षभः ॥ २.४२.१७ ॥
Desdichado, cubierto de polvo, suspirando hondo, se levantará de la tierra, como un toro entre las hembras de elefante junto al manantial.
2.42.18
द्रक्ष्यन्ति नूनं पुरुषा दीर्घबाहुं वनेचराः।
राममुत्थाय गच्छन्तं लोकनाथमनाथवत् ॥ २.४२.१८ ॥
Los habitantes del bosque sin duda verán a Rāma de largos brazos alejarse, el señor del mundo, como si no tuviera protector.
2.42.19
सा नूनं जनकस्येष्टा सुता सुखसदोचिता।
कण्टकाक्रमणक्लान्ता वनमद्य गमिष्यति ॥ २.४२.१९ ॥
Sin duda ella, la amada hija de Janaka, digna de asientos cómodos, agotada por pisar espinas, irá hoy al bosque.
2.42.20
अनभिज्ञा वनानां सा नूनं भयमुपैष्यति।
श्वपदानर्दितं श्रुत्वा गम्भीरं रोमहर्षणम् ॥ २.४२.२० ॥
Desconocedora de los bosques, sin duda sentirá miedo al oír el aullido profundo y espeluznante de los chacales.
2.42.21
सकामा भव कैकेयि विधवा राज्यमावस।
नहि तं पुरुषव्याघ्रं विना जीवितुमुत्सहे ॥ २.४२.२१ ॥
Sé feliz en tu deseo, Kaikeyī; disfruta del reino como viuda, pues no tengo fuerzas para vivir sin aquel mejor de los hombres.
2.42.22
इत्येवं विलपन् राजा जनौघेनाभिसंवृतः।
अपस्नात इवारिष्टं प्रविवेश गृहोत्तमम् ॥ २.४२.२२ ॥
Así lamentándose, el rey, rodeado por una multitud de gente, entró en el palacio excelso como quien se ha bañado y ungido con aceite de buen augurio.
2.42.23
शून्यचत्वरवेश्मान्तां संवृतापणवेदिकाम्।
क्लान्तदुर्बलदुःखार्तां नात्याकीर्णमहापथाम् ॥ २.४२.२३ ॥
Sus plazas y el interior de sus casas estaban vacíos, sus tiendas y estrados cerrados, cansada, débil y afligida por la pena, sus grandes calles no estaban atestadas.
2.42.24
तामवेक्ष्य पुरीं सर्वां राममेवानुचिन्तयन्।
विलपन् प्राविशद् राजा गृहं सूर्य इवाम्बुदम् ॥ २.४२.२४ ॥
Contemplando toda aquella ciudad y pensando solo en Rāma, el rey, lamentándose, entró en el palacio como el sol entra en una nube.
2.42.25
महाह्रदमिवाक्षोभ्यं सुपर्णेन हृतोरगम्।
रामेण रहितं वेश्म वैदेह्या लक्ष्मणेन च ॥ २.४२.२५ ॥
Aquella morada, privada de Rāma, Vaidehī y Lakṣmaṇa, era como un gran lago inmóvil, cuya serpiente había sido arrebatada por Garuḍa.
2.42.26
अथ गद्गदशब्दस्तु विलपन् वसुधाधिपः।
उवाच मृदु मन्दार्थं वचनं दीनमस्वरम् ॥ २.४२.२६ ॥
Entonces, lamentándose con voz entrecortada por los sollozos, el señor de la tierra habló palabras suaves, de sentido débil, miserables y con voz quebrada.
2.42.27
कौसल्याया गृहं शीघ्रं राममातुर्नयन्तु माम्।
नह्यन्यत्र ममाश्वासो हृदयस्य भविष्यति ॥ २.४२.२७ ॥
Llevadme pronto a la casa de Kausalyā, la madre de Rāma, pues mi corazón no hallará consuelo en ningún otro lugar.
2.42.28
कौसल्याया गृहं तत्र न्यवेस्यत विनीतवत् ॥ २.४२.२८ ॥
En la casa de Kausalyā, allí, debe ser instalado con deferencia, como quien es conducido con humildad.
2.42.29
ततस्तत्र प्रविष्टस्य कौसल्याया निवेशनम्।
अधिरुह्यापि शयनं बभूव लुलितं मनः ॥ २.४२.२९ ॥
Tras entrar allí en la morada de Kausalyā y subir al lecho, su mente seguía agitada.
2.42.30
पुत्रद्वयविहीनं च स्नुषया च विवर्जितम्।
अपश्यद् भवनं राजा नष्टचन्द्रमिवाम्बरम् ॥ २.४२.३० ॥
El rey contempló aquella morada privada de sus dos hijos y abandonada por su nuera, como el cielo con la luna perdida.
2.42.31
तच्च दृष्ट्वा महाराजो भुजमुद्यम्य वीर्यवान्।
उच्चैःस्वरेण प्राक्रोशद्धा राम विजहासि नौ ॥ २.४२.३१ ॥
Al verlo, el poderoso gran rey alzó el brazo y clamó en voz alta: "¡Ay, Rāma! ¡Nos has abandonado a los dos!"
2.42.32
सुखिता बत तं कालं जीविष्यन्ति नरोत्तमाः।
परिष्वजन्तो ये रामं द्रक्ष्यन्ति पुनरागतम् ॥ २.४२.३२ ॥
Verdaderamente felices serán aquellos mejores de los hombres que vivan en aquel tiempo y vean a Rāma regresado, abrazándolo.
2.42.33
अथ रात्र्यां प्रपन्नायां कालरात्र्यामिवात्मनः।
अर्धरात्रे दशरथः कौसल्यामिदमब्रवीत् ॥ २.४२.३३ ॥
Entonces, cuando llegó la noche, una noche como la noche de su propia muerte, a medianoche Daśaratha dijo estas palabras a Kausalyā.
2.42.34
न त्वां पश्यामि कौसल्ये साधु मां पाणिना स्पृश।
रामं मेऽनुगता दृष्टिरद्यापि न निवर्तते ॥ २.४२.३४ ॥
No te veo, Kausalyā. Bien, tócame con tu mano. Mi mirada, que siguió a Rāma, aún no ha regresado, ni siquiera hoy.
2.42.35
तं राममेवानुविचिन्तयन्तं
समीक्ष्य देवी शयने नरेन्द्रम्।
उपोपविश्याधिकमार्तरूपा
विनिश्वसन्तं विललाप कृच्छ्रम् ॥ २.४२.३५ ॥
Al ver al rey tendido en el lecho, pensando solo en Rāma, la reina, con gran angustia, se sentó a su lado y, suspirando hondo, se lamentó con gran aflicción.