ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.42.1
यावत् तु निर्यतस्तस्य रजोरूपमदृश्यत।
नैवेक्ष्वाकुवरस्तावत् संजहारात्मचक्षुषी ॥ २.४२.१ ॥
ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦਾ ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰੂਪ ਦਿਸਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਹਟਾਈਆਂ।
2.42.2
यावद् राजा प्रियं पुत्रं पश्यत्यत्यन्तधार्मिकम्।
तावद् व्यवर्धतेवास्य धरण्यां पुत्रदर्शने ॥ २.४२.२ ॥
ਜਦ ਤੱਕ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਅਤਿ ਧਰਮੀ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਪੁੱਤਰ-ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਦੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਧਦਾ ਗਿਆ।
2.42.3
न पश्यति रजोऽप्यस्य यदा रामस्य भूमिपः।
तदार्तश्च निषण्णश्च पपात धरणीतले ॥ २.४२.३ ॥
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੀ ਧੂੜ ਵੀ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਿਆ, ਤਦ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
2.42.4
तस्य दक्षिणमन्वागात् कौसल्या बाहुमङ्गना।
परं चास्यान्वगात् पार्श्वं कैकेयी सा सुमध्यमा ॥ २.४२.४ ॥
ਉਸਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੀ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਆਈ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਕੈਕੇਈ ਆਈ।
2.42.5
तां नयेन च सम्पन्नो धर्मेण विनयेन च।
उवाच राजा कैकेयीं समीक्ष्य व्यथितेन्द्रियः ॥ २.४२.५ ॥
ਨੀਤੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਾਜੇ ਨੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੈਕੇਈ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ।
2.42.6
कैकेयि मामकाङ्गानि मा स्प्राक्षीः पापनिश्चये।
नहि त्वां द्रष्टुमिच्छामि न भार्या न च बान्धवी ॥ २.४२.६ ॥
ਕੈਕੇਈ! ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹ, ਹੇ ਪਾਪੀ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੀ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਬੰਧੀ ਵਜੋਂ।
2.42.7
ये च त्वामनुजीवन्ति नाहं तेषां न ते मम।
केवलार्थपरां हि त्वां त्यक्तधर्मां त्यजाम्यहम् ॥ २.४२.७ ॥
ਜੋ ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਜੀਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਕੇਵਲ ਸੁਆਰਥ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਛੱਡ ਚੁੱਕੀ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਤਿਆਗਦਾ ਹਾਂ।
2.42.8
अगृह्णां यच्च ते पाणिमग्निं पर्यणयं च यत्।
अनुजानामि तत् सर्वमस्मिंल्लोके परत्र च ॥ २.४२.८ ॥
ਮੈਂ ਜੋ ਤੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਫੇਰੇ ਲਏ—ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਮੈਂ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
2.42.9
भरतश्चेत् प्रतीतः स्याद् राज्यं प्राप्यैतदव्ययम्।
यन्मे स दद्यात् पित्रर्थं मा मां तद्दत्तमागमत् ॥ २.४२.९ ॥
ਜੇ ਭਰਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰਾਜ ਪਾ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਿਮਿਤ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵੇ ਵੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਾਨ ਮੇਰੇ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚੇ।
2.42.10
अथ रेणुसमुद्ध्वस्तं समुत्थाप्य नराधिपम्।
न्यवर्तत तदा देवी कौसल्या शोककर्शिता ॥ २.४२.१० ॥
ਫਿਰ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਨਰਾਧਿਪ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਸੋਗ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ ਦੇਵੀ ਕੌਸਲਿਆ ਮੁੜ ਗਈ।
2.42.11
हत्वेव ब्राह्मणं कामात् स्पृष्ट्वाग्निमिव पाणिना।
अन्वतप्यत धर्मात्मा पुत्रं संचिन्त्य राघवम् ॥ २.४२.११ ॥
ਕਾਮ ਵੱਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਅੱਗ ਛੂਹਣ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਪਿੱਛੋਂ ਪਛਤਾਵੇ ਵਿੱਚ ਤਪਣ ਲੱਗਾ।
2.42.12
निवृत्यैव निवृत्यैव सीदतो रथवर्त्मसु।
राज्ञो नातिबभौ रूपं ग्रस्तस्यांशुमतो यथा ॥ २.४२.१२ ॥
ਰੱਥ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਕੇ ਥੱਕ ਕੇ ਡਿੱਗਦੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਰੂਪ, ਰਾਹੂ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਸੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਚਮਕਿਆ।
2.42.13
विललाप स दुःखार्तः प्रियं पुत्रमनुस्मरन्।
नगरान्तमनुप्राप्तं बुद्ध्वा पुत्रमथाब्रवीत् ॥ २.४२.१३ ॥
ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਨਗਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਬੋਲੇ।
2.42.14
वाहनानां च मुख्यानां वहतां तं ममात्मजम्।
पदानि पथि दृश्यन्ते स महात्मा न दृश्यते ॥ २.४२.१४ ॥
ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
2.42.15
यः सुखेनोपधानेषु शेते चन्दनरूषितः।
वीज्यमानो महार्हाभिः स्त्रीभिर्मम सुतोत्तमः ॥ २.४२.१५ ॥
ਚੰਦਨ ਲਾ ਕੇ ਸਿਰਹਾਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੌਣ ਵਾਲਾ ਮੇਰਾ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ, ਕੀਮਤੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੱਖਾ ਝੱਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ।
2.42.16
स नूनं क्वचिदेवाद्य वृक्षमूलमुपाश्रितः।
काष्ठं वा यदि वाश्मानमुपधाय शयिष्यते ॥ २.४२.१६ ॥
ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਅੱਜ ਕਿਤੇ ਕਿਸੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਸਿਰਹਾਣਾ ਬਣਾ ਕੇ ਸੌਂਏਗਾ।
2.42.17
उत्थास्यति च मेदिन्याः कृपणः पांसुगुण्ठितः।
विनिःश्वसन् प्रस्रवणात् करेणूनामिवर्षभः ॥ २.४२.१७ ॥
ਦੀਨ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਿਬੜਿਆ, ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਠੇਗਾ, ਝਰਨੇ ਕੋਲ ਹਥਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦ ਵਾਂਗ।
2.42.18
द्रक्ष्यन्ति नूनं पुरुषा दीर्घबाहुं वनेचराः।
राममुत्थाय गच्छन्तं लोकनाथमनाथवत् ॥ २.४२.१८ ॥
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮਨੁੱਖ ਜ਼ਰੂਰ ਦੀਰਘਬਾਹੂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣਗੇ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਨਾਥ ਵਾਂਗ ਉੱਠ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
2.42.19
सा नूनं जनकस्येष्टा सुता सुखसदोचिता।
कण्टकाक्रमणक्लान्ता वनमद्य गमिष्यति ॥ २.४२.१९ ॥
ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਜਨਕ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਧੀ ਹੈ, ਸੁੱਖ ਦੇ ਆਸਣਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ; ਅੱਜ ਕੰਡਿਆਂ ਤੇ ਤੁਰ ਕੇ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਉਹ ਬਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇਗੀ।
2.42.20
अनभिज्ञा वनानां सा नूनं भयमुपैष्यति।
श्वपदानर्दितं श्रुत्वा गम्भीरं रोमहर्षणम् ॥ २.४२.२० ॥
ਬਨਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਡਰ ਜਾਵੇਗੀ, ਗਿੱਦੜਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ, ਰੋਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੀਕ ਸੁਣ ਕੇ।
2.42.21
सकामा भव कैकेयि विधवा राज्यमावस।
नहि तं पुरुषव्याघ्रं विना जीवितुमुत्सहे ॥ २.४२.२१ ॥
ਹੇ ਕੈਕੇਈ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ; ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ ਭੋਗੋ। ਉਸ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਬਿਨਾਂ ਜੀਣ ਦਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ।
2.42.22
इत्येवं विलपन् राजा जनौघेनाभिसंवृतः।
अपस्नात इवारिष्टं प्रविवेश गृहोत्तमम् ॥ २.४२.२२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਭ ਤੇਲ ਮਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਂਗ ਉੱਤਮ ਮਹੱਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
2.42.23
शून्यचत्वरवेश्मान्तां संवृतापणवेदिकाम्।
क्लान्तदुर्बलदुःखार्तां नात्याकीर्णमहापथाम् ॥ २.४२.२३ ॥
ਸੁੰਨੇ ਚੌਕਾਂ ਤੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਦੁਕਾਨਾਂ ਤੇ ਚਬੂਤਰੇ ਬੰਦ ਵਾਲੀ, ਥੱਕੀ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਵੱਡੇ ਰਾਹ ਬਹੁਤੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਨਾ ਭਰੇ ਹੋਏ।
2.42.24
तामवेक्ष्य पुरीं सर्वां राममेवानुचिन्तयन्।
विलपन् प्राविशद् राजा गृहं सूर्य इवाम्बुदम् ॥ २.४२.२४ ॥
ਉਸ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਰਾਮ ਦਾ ਹੀ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦਾ ਰਾਜਾ, ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਵੜਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਮਹੱਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
2.42.25
महाह्रदमिवाक्षोभ्यं सुपर्णेन हृतोरगम्।
रामेण रहितं वेश्म वैदेह्या लक्ष्मणेन च ॥ २.४२.२५ ॥
ਰਾਮ, ਵੈਦੇਹੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਮਹਿਲ, ਗਰੁੜ ਦੁਆਰਾ ਸੱਪ ਚੁਰਾਏ ਗਏ ਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂ ਸਰੋਵਰ ਵਰਗਾ ਸੀ।
2.42.26
अथ गद्गदशब्दस्तु विलपन् वसुधाधिपः।
उवाच मृदु मन्दार्थं वचनं दीनमस्वरम् ॥ २.४२.२६ ॥
ਫਿਰ ਰੁੰਧੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕੋਮਲ, ਮੱਧਮ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੀਨ ਅਤੇ ਟੁੱਟੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਕਹੇ।
2.42.27
कौसल्याया गृहं शीघ्रं राममातुर्नयन्तु माम्।
नह्यन्यत्र ममाश्वासो हृदयस्य भविष्यति ॥ २.४२.२७ ॥
ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਛੇਤੀ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਚੱਲੋ; ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਧੀਰਜ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ।
2.42.28
कौसल्याया गृहं तत्र न्यवेस्यत विनीतवत् ॥ २.४२.२८ ॥
ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਵੇ।
2.42.29
ततस्तत्र प्रविष्टस्य कौसल्याया निवेशनम्।
अधिरुह्यापि शयनं बभूव लुलितं मनः ॥ २.४२.२९ ॥
ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਪਲੰਘ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਵਿਆਕੁਲ ਹੀ ਰਿਹਾ।
2.42.30
पुत्रद्वयविहीनं च स्नुषया च विवर्जितम्।
अपश्यद् भवनं राजा नष्टचन्द्रमिवाम्बरम् ॥ २.४२.३० ॥
ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਨੂੰਹ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਉਸ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੇਖਿਆ; ਚੰਦ ਗੁਆਚੇ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ।
2.42.31
तच्च दृष्ट्वा महाराजो भुजमुद्यम्य वीर्यवान्।
उच्चैःस्वरेण प्राक्रोशद्धा राम विजहासि नौ ॥ २.४२.३१ ॥
ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਪਰਾਕਰਮੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਬਾਂਹ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁਕਾਰਿਆ, "ਹਾਏ ਰਾਮ! ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ!"
2.42.32
सुखिता बत तं कालं जीविष्यन्ति नरोत्तमाः।
परिष्वजन्तो ये रामं द्रक्ष्यन्ति पुनरागतम् ॥ २.४२.३२ ॥
ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਆਏ ਰਾਮ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਉਂਦੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨਰੋਤਮ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਖੀ ਹੋਣਗੇ।
2.42.33
अथ रात्र्यां प्रपन्नायां कालरात्र्यामिवात्मनः।
अर्धरात्रे दशरथः कौसल्यामिदमब्रवीत् ॥ २.४२.३३ ॥
ਫਿਰ ਰਾਤ ਆਉਣ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੀ ਰਾਤ ਹੋਵੇ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
2.42.34
न त्वां पश्यामि कौसल्ये साधु मां पाणिना स्पृश।
रामं मेऽनुगता दृष्टिरद्यापि न निवर्तते ॥ २.४२.३४ ॥
ਕੌਸਲਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ; ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਛੂਹ। ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਈ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਅੱਜ ਵੀ ਮੁੜੀ ਨਹੀਂ।
2.42.35
तं राममेवानुविचिन्तयन्तं
समीक्ष्य देवी शयने नरेन्द्रम्।
उपोपविश्याधिकमार्तरूपा
विनिश्वसन्तं विललाप कृच्छ्रम् ॥ २.४२.३५ ॥
ਰਾਮ ਦਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਪਏ ਨਰੇਂਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਈ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਭਰਦੀ ਬੜੇ ਕਸ਼ਟ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।