รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.42.1
यावत् तु निर्यतस्तस्य रजोरूपमदृश्यत।
नैवेक्ष्वाकुवरस्तावत् संजहारात्मचक्षुषी ॥ २.४२.१ ॥
ตราบใดที่รูปร่างของพระองค์อันคลุมด้วยฝุ่นยังปรากฏให้เห็น พระราชาผู้ประเสริฐที่สุดแห่งวงศ์อิกษวากุก็ยังไม่ละสายพระเนตรไป
2.42.2
यावद् राजा प्रियं पुत्रं पश्यत्यत्यन्तधार्मिकम्।
तावद् व्यवर्धतेवास्य धरण्यां पुत्रदर्शने ॥ २.४२.२ ॥
ตราบใดที่พระราชาทอดพระเนตรพระโอรสอันเป็นที่รัก ผู้ทรงธรรมยิ่งนัก ความโศกของพระองค์ก็ดูเหมือนจะเพิ่มพูนบนพื้นแผ่นดินเมื่อได้เห็นพระโอรส
2.42.3
न पश्यति रजोऽप्यस्य यदा रामस्य भूमिपः।
तदार्तश्च निषण्णश्च पपात धरणीतले ॥ २.४२.३ ॥
เมื่อพระราชาไม่อาจเห็นแม้แต่ฝุ่นของพระราม พระองค์ก็ทรงเศร้าโศกและอ่อนแรง ทรุดลงล้มกลิ้งไปบนพื้นดิน
2.42.4
तस्य दक्षिणमन्वागात् कौसल्या बाहुमङ्गना।
परं चास्यान्वगात् पार्श्वं कैकेयी सा सुमध्यमा ॥ २.४२.४ ॥
เคียงข้างพระองค์ด้านขวาเสด็จมาพระนางเการัลยา ผู้มีแขนงดงาม และด้านข้างอีกข้างหนึ่งเสด็จมาพระนางไกเกยี ผู้มีเอวบอบบาง
2.42.5
तां नयेन च सम्पन्नो धर्मेण विनयेन च।
उवाच राजा कैकेयीं समीक्ष्य व्यथितेन्द्रियः ॥ २.४२.५ ॥
พระราชาผู้ประกอบด้วยปัญญา ธรรม และความถ่อมตน มีพระอินทรีย์ระทมทุกข์ ทอดพระเนตรพระนางไกเกยีแล้วตรัสกับนางว่า
2.42.6
कैकेयि मामकाङ्गानि मा स्प्राक्षीः पापनिश्चये।
नहि त्वां द्रष्टुमिच्छामि न भार्या न च बान्धवी ॥ २.४२.६ ॥
ไกเกยีเอ๋ย อย่าแตะต้องอวัยวะของเรา เจ้าผู้มีความตั้งใจชั่วร้าย เราไม่ปรารถนาจะเห็นเจ้า ไม่ว่าในฐานะภรรยาหรือในฐานะญาติ
2.42.7
ये च त्वामनुजीवन्ति नाहं तेषां न ते मम।
केवलार्थपरां हि त्वां त्यक्तधर्मां त्यजाम्यहम् ॥ २.४२.७ ॥
บรรดาผู้ที่อาศัยเจ้าเป็นอยู่ ก็ไม่ใช่ของเรา และเราก็ไม่ใช่ของพวกเขา ส่วนเจ้านั้นมุ่งแต่ผลประโยชน์ ละทิ้งธรรมเสียแล้ว เราจึงขอละทิ้งเจ้า
2.42.8
अगृह्णां यच्च ते पाणिमग्निं पर्यणयं च यत्।
अनुजानामि तत् सर्वमस्मिंल्लोके परत्र च ॥ २.४२.८ ॥
สิ่งที่เราทำไว้ทั้งหมด คือการจับมือเจ้าและเดินวนรอบกองไฟ เราขอปลดปล่อยเจ้าจากสิ่งนั้น ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า
2.42.9
भरतश्चेत् प्रतीतः स्याद् राज्यं प्राप्यैतदव्ययम्।
यन्मे स दद्यात् पित्रर्थं मा मां तद्दत्तमागमत् ॥ २.४२.९ ॥
หากภรตพอพระทัย ได้ครองราชย์อันไม่เสื่อมสลายนี้ แล้วพระองค์จะประทานราชสมบัติให้เราเพื่อประโยชน์แก่บิดา ขอให้ของพระราชทานนั้นอย่ามาถึงเราเลย
2.42.10
अथ रेणुसमुद्ध्वस्तं समुत्थाप्य नराधिपम्।
न्यवर्तत तदा देवी कौसल्या शोककर्शिता ॥ २.४२.१० ॥
จากนั้น พระนางเการัลยาผู้เป็นพระมเหสี ซูบผอมด้วยความโศก ทรงพยุงพระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ที่ล้มอยู่ในฝุ่น แล้วเสด็จกลับ
2.42.11
हत्वेव ब्राह्मणं कामात् स्पृष्ट्वाग्निमिव पाणिना।
अन्वतप्यत धर्मात्मा पुत्रं संचिन्त्य राघवम् ॥ २.४२.११ ॥
ดุจผู้ที่ฆ่าพราหมณ์เพราะตัณหา หรือสัมผัสไฟด้วยมือ พระราชาผู้ทรงธรรมก็ทรงเดือดร้อนใจภายหลัง เมื่อทรงระลึกถึงพระโอรสราฆพ
2.42.12
निवृत्यैव निवृत्यैव सीदतो रथवर्त्मसु।
राज्ञो नातिबभौ रूपं ग्रस्तस्यांशुमतो यथा ॥ २.४२.१२ ॥
พระรูปของพระราชาที่ทรุดลงแล้วทรุดลงอีกบนถนนรถศึก ไม่ปรากฏเรืองรองดังดวงอาทิตย์ที่ราหูจับไว้
2.42.13
विललाप स दुःखार्तः प्रियं पुत्रमनुस्मरन्।
नगरान्तमनुप्राप्तं बुद्ध्वा पुत्रमथाब्रवीत् ॥ २.४२.१३ ॥
ทรงเศร้าโศกด้วยความทุกข์ ทรงคร่ำครวญระลึกถึงพระโอรสอันเป็นที่รัก เมื่อทรงทราบว่าพระโอรสมาถึงชายเมืองแล้ว จึงตรัสต่อไป
2.42.14
वाहनानां च मुख्यानां वहतां तं ममात्मजम्।
पदानि पथि दृश्यन्ते स महात्मा न दृश्यते ॥ २.४२.१४ ॥
รอยเท้าของบุตรของเราผู้ถูกพาไปด้วยยานพาหนะอันประเสริฐ ปรากฏให้เห็นบนหนทาง แต่ผู้มีใจยิ่งใหญ่นั้นไม่ปรากฏให้เห็น
2.42.15
यः सुखेनोपधानेषु शेते चन्दनरूषितः।
वीज्यमानो महार्हाभिः स्त्रीभिर्मम सुतोत्तमः ॥ २.४२.१५ ॥
บุตรผู้ประเสริฐที่สุดของเรา ผู้เคยนอนอย่างสุขสบายบนหมอนอิง ทาด้วยจันทน์ มีสตรีผู้มีค่าสูงคอยพัดให้
2.42.16
स नूनं क्वचिदेवाद्य वृक्षमूलमुपाश्रितः।
काष्ठं वा यदि वाश्मानमुपधाय शयिष्यते ॥ २.४२.१६ ॥
แน่นอนว่าวันนี้เขาคงนอนลงที่โคนต้นไม้แห่งใดแห่งหนึ่ง โดยใช้ท่อนไม้หรือก้อนหินเป็นหมอน
2.42.17
उत्थास्यति च मेदिन्याः कृपणः पांसुगुण्ठितः।
विनिःश्वसन् प्रस्रवणात् करेणूनामिवर्षभः ॥ २.४२.१७ ॥
ผู้น่าสงสาร เปรอะเปื้อนด้วยฝุ่น จะลุกขึ้นจากพื้นดิน ถอนใจยาว ดุจวัวผู้ท่ามกลางฝูงช้างพังที่ริมน้ำพุ
2.42.18
द्रक्ष्यन्ति नूनं पुरुषा दीर्घबाहुं वनेचराः।
राममुत्थाय गच्छन्तं लोकनाथमनाथवत् ॥ २.४२.१८ ॥
ชนพเนจรในป่าคงได้เห็นพระรามแขนยาว ผู้เป็นเจ้าแห่งโลก กำลังเดินจากไป ราวกับไม่มีผู้คุ้มครอง
2.42.19
सा नूनं जनकस्येष्टा सुता सुखसदोचिता।
कण्टकाक्रमणक्लान्ता वनमद्य गमिष्यति ॥ २.४२.१९ ॥
แน่นอนว่านางสีดา พระธิดาอันเป็นที่รักของพระชนก ผู้คู่ควรแก่การประทับนั่งอย่างสุขสบาย วันนี้คงจะไปสู่ป่า ด้วยความอ่อนล้าจากการย่ำไปบนหนามทั้งหลาย
2.42.20
अनभिज्ञा वनानां सा नूनं भयमुपैष्यति।
श्वपदानर्दितं श्रुत्वा गम्भीरं रोमहर्षणम् ॥ २.४२.२० ॥
นางผู้ไม่คุ้นเคยกับป่าไม้ แน่นอนว่าจะเกิดความหวาดกลัว เมื่อได้ยินเสียงหอนของหมาจิ้งจอกอันลึกและน่าขนลุก
2.42.21
सकामा भव कैकेयि विधवा राज्यमावस।
नहि तं पुरुषव्याघ्रं विना जीवितुमुत्सहे ॥ २.४२.२१ ॥
กไกยี จงพอใจในความปรารถนาของเจ้าเถิด จงครองแผ่นดินเป็นหญิงม่ายเถิด เพราะข้าไม่อาจมีชีวิตอยู่ได้หากขาดบุรุษผู้ประเสริฐเช่นนั้น
2.42.22
इत्येवं विलपन् राजा जनौघेनाभिसंवृतः।
अपस्नात इवारिष्टं प्रविवेश गृहोत्तमम् ॥ २.४२.२२ ॥
พระราชาทรงรำพันเช่นนี้ ถูกฝูงชนห้อมล้อม แล้วเสด็จเข้าไปในคฤหาสน์อันประเสริฐ ดุจผู้ที่อาบน้ำและทาด้วยน้ำมันมงคลแล้ว
2.42.23
शून्यचत्वरवेश्मान्तां संवृतापणवेदिकाम्।
क्लान्तदुर्बलदुःखार्तां नात्याकीर्णमहापथाम् ॥ २.४२.२३ ॥
ลานและห้องภายในบ้านว่างเปล่า ร้านค้าและแท่นต่าง ๆ ถูกปิด ทุกสิ่งอ่อนล้า อ่อนแรง และทุกข์ระทม ถนนใหญ่ไม่มีผู้คนคับคั่ง
2.42.24
तामवेक्ष्य पुरीं सर्वां राममेवानुचिन्तयन्।
विलपन् प्राविशद् राजा गृहं सूर्य इवाम्बुदम् ॥ २.४२.२४ ॥
ทรงมองดูนครทั้งสิ้นนั้น และทรงคิดถึงแต่พระราม พระราชาผู้ทรงรำพันเสด็จเข้าไปในพระราชวัง ดุจพระอาทิตย์เข้าไปในหมู่เมฆ
2.42.25
महाह्रदमिवाक्षोभ्यं सुपर्णेन हृतोरगम्।
रामेण रहितं वेश्म वैदेह्या लक्ष्मणेन च ॥ २.४२.२५ ॥
วังนั้นเมื่อขาดพระราม ไวเทหี และพระลักษมณ์ ก็ดุจทะเลสาบใหญ่ที่นิ่งสงบไม่กระเพื่อม ซึ่งงูถูกครุฑคาบไปแล้ว
2.42.26
अथ गद्गदशब्दस्तु विलपन् वसुधाधिपः।
उवाच मृदु मन्दार्थं वचनं दीनमस्वरम् ॥ २.४२.२६ ॥
ครั้นแล้ว พระราชาผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดิน ทรงรำพันด้วยพระสุรเสียงสะอื้น ตรัสถ้อยคำอ่อนโยน มีความหมายเลือนราง น่าสงสาร และเสียงแหบแห้ง
2.42.27
कौसल्याया गृहं शीघ्रं राममातुर्नयन्तु माम्।
नह्यन्यत्र ममाश्वासो हृदयस्य भविष्यति ॥ २.४२.२७ ॥
ขอให้รีบนำข้าไปยังเรือนของเกาศัลยา มารดาของพระราม เพราะใจของข้าจะไม่พบความสงบที่ใดอื่นเลย
2.42.28
कौसल्याया गृहं तत्र न्यवेस्यत विनीतवत् ॥ २.४२.२८ ॥
ที่นั่นในเรือนของเกาศัลยา ควรให้เขาประทับอย่างนอบน้อม ดุจผู้ที่ถูกพามาด้วยความถ่อมตน
2.42.29
ततस्तत्र प्रविष्टस्य कौसल्याया निवेशनम्।
अधिरुह्यापि शयनं बभूव लुलितं मनः ॥ २.४२.२९ ॥
ครั้นเสด็จเข้าไปในเรือนของเกาศัลยาแล้ว และได้ขึ้นประทับบนที่นอน พระทัยของพระองค์ก็ยังคงปั่นป่วนอยู่
2.42.30
पुत्रद्वयविहीनं च स्नुषया च विवर्जितम्।
अपश्यद् भवनं राजा नष्टचन्द्रमिवाम्बरम् ॥ २.४२.३० ॥
พระราชาทรงเห็นเรือนนั้นว่างเปล่าจากโอรสทั้งสอง และถูกพระสุณิสาละทิ้งไป ดุจท้องฟ้าที่ดวงจันทร์หายไปแล้ว
2.42.31
तच्च दृष्ट्वा महाराजो भुजमुद्यम्य वीर्यवान्।
उच्चैःस्वरेण प्राक्रोशद्धा राम विजहासि नौ ॥ २.४२.३१ ॥
ครั้นทอดพระเนตรเห็นดังนั้น มหาราชผู้ทรงพลัง ยกพระพาหาขึ้นแล้วร้องเสียงดังว่า "ว่าอย่างไร พระราม เจ้าได้ทอดทิ้งเราทั้งสองแล้วหรือ"
2.42.32
सुखिता बत तं कालं जीविष्यन्ति नरोत्तमाः।
परिष्वजन्तो ये रामं द्रक्ष्यन्ति पुनरागतम् ॥ २.४२.३२ ॥
ผู้ประเสริฐทั้งหลายผู้ได้มีชีวิตอยู่ในยุคนั้น จะเป็นผู้มีความสุขแน่แท้ ผู้ที่จะได้เห็นพระรามเสด็จกลับมา และได้กอดรัดพระองค์
2.42.33
अथ रात्र्यां प्रपन्नायां कालरात्र्यामिवात्मनः।
अर्धरात्रे दशरथः कौसल्यामिदमब्रवीत् ॥ २.४२.३३ ॥
ครั้นเมื่อราตรีมาถึง เป็นราตรีดุจราตรีแห่งความตายสำหรับพระองค์ ในกลางดึก ท้าวทศรถตรัสถ้อยคำเหล่านี้แก่เกาศัลยา
2.42.34
न त्वां पश्यामि कौसल्ये साधु मां पाणिना स्पृश।
रामं मेऽनुगता दृष्टिरद्यापि न निवर्तते ॥ २.४२.३४ ॥
เกาศัลยาเอ๋ย ข้าไม่เห็นเจ้าเลย เอาเถิด จงสัมผัสข้าด้วยมือของเจ้า สายตาของข้าที่ติดตามพระรามไปนั้น ยังไม่หันกลับมาจนถึงบัดนี้
2.42.35
तं राममेवानुविचिन्तयन्तं
समीक्ष्य देवी शयने नरेन्द्रम्।
उपोपविश्याधिकमार्तरूपा
विनिश्वसन्तं विललाप कृच्छ्रम् ॥ २.४२.३५ ॥
พระเทวีทอดพระเนตรเห็นพระราชาบรรทมอยู่บนที่นอน ยังคงคิดถึงแต่พระราม ด้วยความทุกข์ระทมยิ่งนัก จึงประทับลงข้างพระองค์ แล้วถอนพระทัยใหญ่ คร่ำครวญด้วยความยากลำบาก