വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.42.1
यावत् तु निर्यतस्तस्य रजोरूपमदृश्यत।
नैवेक्ष्वाकुवरस्तावत् संजहारात्मचक्षुषी ॥ २.४२.१ ॥
അവന്റെ പൊടിപടലമണിഞ്ഞ രൂപം കാണുന്നിടത്തോളം ഇക്ഷ്വാകുശ്രേഷ്ഠൻ തന്റെ കണ്ണുകൾ പിൻവലിച്ചില്ല.
2.42.2
यावद् राजा प्रियं पुत्रं पश्यत्यत्यन्तधार्मिकम्।
तावद् व्यवर्धतेवास्य धरण्यां पुत्रदर्शने ॥ २.४२.२ ॥
രാജാവ് അത്യന്തം ധാർമ്മികനായ തന്റെ പ്രിയപുത്രനെ കാണുന്നിടത്തോളം, പുത്രദർശനത്തോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദുഃഖം ഭൂമിയിൽ വർധിച്ചതുപോലെയായി.
2.42.3
न पश्यति रजोऽप्यस्य यदा रामस्य भूमिपः।
तदार्तश्च निषण्णश्च पपात धरणीतले ॥ २.४२.३ ॥
രാമന്റെ പൊടിപോലും രാജാവിന് കാണാനാകാതെയായപ്പോൾ, ദുഃഖിതനായി തളർന്ന് അദ്ദേഹം നിലത്തുവീണു.
2.42.4
तस्य दक्षिणमन्वागात् कौसल्या बाहुमङ्गना।
परं चास्यान्वगात् पार्श्वं कैकेयी सा सुमध्यमा ॥ २.४२.४ ॥
അവന്റെ വലതുവശത്തേക്ക് മനോഹരബാഹുക്കളുള്ള കൗസല്യ എത്തി; മറുവശത്തേക്ക് ആ മെലിഞ്ഞ അരക്കെട്ടുള്ള കൈകേയി എത്തി.
2.42.5
तां नयेन च सम्पन्नो धर्मेण विनयेन च।
उवाच राजा कैकेयीं समीक्ष्य व्यथितेन्द्रियः ॥ २.४२.५ ॥
നീതിയും ധർമ്മവും വിനയവും ഉള്ള രാജാവ്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വ്യഥിതമായ നിലയിൽ കൈകേയിയെ നോക്കി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.42.6
कैकेयि मामकाङ्गानि मा स्प्राक्षीः पापनिश्चये।
नहि त्वां द्रष्टुमिच्छामि न भार्या न च बान्धवी ॥ २.४२.६ ॥
കൈകേയീ! എന്റെ അവയവങ്ങളെ തൊടരുത്, പാപചിന്തയുള്ളവളേ! നിന്നെ കാണാൻ പോലും ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; ഭാര്യയായിട്ടോ ബന്ധുവായിട്ടോ അല്ല.
2.42.7
ये च त्वामनुजीवन्ति नाहं तेषां न ते मम।
केवलार्थपरां हि त्वां त्यक्तधर्मां त्यजाम्यहम् ॥ २.४२.७ ॥
നിന്നെ ആശ്രയിച്ചു ജീവിക്കുന്നവർ എന്റേതല്ല; ഞാൻ അവരുടേതുമല്ല. കേവലം സ്വാർത്ഥത്തിൽ മുഴുകി ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച നിന്നെ ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
2.42.8
अगृह्णां यच्च ते पाणिमग्निं पर्यणयं च यत्।
अनुजानामि तत् सर्वमस्मिंल्लोके परत्र च ॥ २.४२.८ ॥
ഞാൻ നിന്റെ കൈ പിടിച്ചതും അഗ്നിയെ വലംവെച്ചതുമായ എല്ലാത്തിൽനിന്നും ഈ ലോകത്തിലും പരലോകത്തിലും ഞാൻ നിന്നെ വിമുക്തയാക്കുന്നു.
2.42.9
भरतश्चेत् प्रतीतः स्याद् राज्यं प्राप्यैतदव्ययम्।
यन्मे स दद्यात् पित्रर्थं मा मां तद्दत्तमागमत् ॥ २.४२.९ ॥
ഭരതൻ സന്തുഷ്ടനായി, ഈ അനശ്വരമായ രാജ്യം നേടിയ ശേഷം പിതാവിനുവേണ്ടി അത് എനിക്കു നൽകിയാലും, ആ ദാനം എന്നിൽ എത്തരുത്.
2.42.10
अथ रेणुसमुद्ध्वस्तं समुत्थाप्य नराधिपम्।
न्यवर्तत तदा देवी कौसल्या शोककर्शिता ॥ २.४२.१० ॥
അപ്പോൾ പൊടിയിൽ വീണുകിടന്ന നരാധിപനെ എഴുന്നേല്പിച്ച്, ശോകത്താൽ ക്ഷീണിച്ച ദേവി കൗസല്യ മടങ്ങി.
2.42.11
हत्वेव ब्राह्मणं कामात् स्पृष्ट्वाग्निमिव पाणिना।
अन्वतप्यत धर्मात्मा पुत्रं संचिन्त्य राघवम् ॥ २.४२.११ ॥
കാമത്താൽ ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ കൊന്നവനെപ്പോലെയും കൈകൊണ്ട് അഗ്നിയെ തൊട്ടവനെപ്പോലെയും, ധർമ്മാത്മാവായ രാജാവ് പുത്രനായ രാഘവനെ ഓർത്ത് പിന്നീട് അനുതപിച്ചു.
2.42.12
निवृत्यैव निवृत्यैव सीदतो रथवर्त्मसु।
राज्ञो नातिबभौ रूपं ग्रस्तस्यांशुमतो यथा ॥ २.४२.१२ ॥
രഥവഴിയിൽ തിരിഞ്ഞുതിരിഞ്ഞ് തളർന്നുവീഴുന്ന രാജാവിന്റെ രൂപം, രാഹു ഗ്രസിച്ച സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചില്ല.
2.42.13
विललाप स दुःखार्तः प्रियं पुत्रमनुस्मरन्।
नगरान्तमनुप्राप्तं बुद्ध्वा पुत्रमथाब्रवीत् ॥ २.४२.१३ ॥
ദുഃഖത്താൽ പീഡിതനായ അദ്ദേഹം പ്രിയപുത്രനെ ഓർത്ത് വിലപിച്ചു. നഗരാന്തത്തിൽ എത്തിയ പുത്രനെ അറിഞ്ഞ് അദ്ദേഹം അപ്പോൾ പറഞ്ഞു.
2.42.14
वाहनानां च मुख्यानां वहतां तं ममात्मजम्।
पदानि पथि दृश्यन्ते स महात्मा न दृश्यते ॥ २.४२.१४ ॥
ശ്രേഷ്ഠമായ വാഹനങ്ങളിൽ കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്ന എന്റെ പുത്രന്റെ കാൽപ്പാടുകൾ വഴിയിൽ കാണുന്നു; എന്നാൽ ആ മഹാത്മാവ് കാണുന്നില്ല.
2.42.15
यः सुखेनोपधानेषु शेते चन्दनरूषितः।
वीज्यमानो महार्हाभिः स्त्रीभिर्मम सुतोत्तमः ॥ २.४२.१५ ॥
ചന്ദനം പൂശി, തലയണകളിൽ സുഖമായി ഉറങ്ങിയിരുന്ന എന്റെ ഉത്തമപുത്രൻ, വിലയേറിയ സ്ത്രീകളാൽ വീശപ്പെട്ടവൻ.
2.42.16
स नूनं क्वचिदेवाद्य वृक्षमूलमुपाश्रितः।
काष्ठं वा यदि वाश्मानमुपधाय शयिष्यते ॥ २.४२.१६ ॥
അവൻ ഇന്ന് തീർച്ചയായും എവിടെയെങ്കിലും ഒരു മരത്തിന്റെ വേരിനെ ആശ്രയിച്ച്, മരക്കഷണമോ കല്ലോ തലയണയാക്കി കിടക്കും.
2.42.17
उत्थास्यति च मेदिन्याः कृपणः पांसुगुण्ठितः।
विनिःश्वसन् प्रस्रवणात् करेणूनामिवर्षभः ॥ २.४२.१७ ॥
ദീനനായി, പൊടിയിൽ മൂടി, ദീർഘമായി നെടുവീർപ്പിട്ടുകൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേൽക്കും; അരുവിക്കരികെ പിടിയാനകളുടെ നടുവിലെ കാളയെപ്പോലെ.
2.42.18
द्रक्ष्यन्ति नूनं पुरुषा दीर्घबाहुं वनेचराः।
राममुत्थाय गच्छन्तं लोकनाथमनाथवत् ॥ २.४२.१८ ॥
കാട്ടിൽ വസിക്കുന്ന മനുഷ്യർ തീർച്ചയായും നീണ്ട ബാഹുക്കളുള്ള രാമനെ കാണും; ലോകനാഥൻ അനാഥനെപ്പോലെ എഴുന്നേറ്റു പോകുന്നു.
2.42.19
सा नूनं जनकस्येष्टा सुता सुखसदोचिता।
कण्टकाक्रमणक्लान्ता वनमद्य गमिष्यति ॥ २.४२.१९ ॥
അവൾ തീർച്ചയായും ജനകന്റെ പ്രിയപുത്രിയാണ്, സുഖാസനങ്ങൾക്ക് യോഗ്യയാണ്; ഇന്ന് മുള്ളുകളിൽ നടന്ന് തളർന്ന് അവൾ വനത്തിലേക്ക് പോകും.
2.42.20
अनभिज्ञा वनानां सा नूनं भयमुपैष्यति।
श्वपदानर्दितं श्रुत्वा गम्भीरं रोमहर्षणम् ॥ २.४२.२० ॥
കാടുകൾ പരിചയമില്ലാത്ത അവൾ തീർച്ചയായും ഭയപ്പെടും; കുറുനരികളുടെ ഗംഭീരവും രോമാഞ്ചജനകവുമായ ഓരിയിടൽ കേട്ടിട്ട്.
2.42.21
सकामा भव कैकेयि विधवा राज्यमावस।
नहि तं पुरुषव्याघ्रं विना जीवितुमुत्सहे ॥ २.४२.२१ ॥
കൈകേയി, നിന്റെ ആഗ്രഹം സഫലമായി സന്തോഷിക്കുക; വിധവയായി രാജ്യം ഭരിക്കുക. ആ പുരുഷവ്യാഘ്രമില്ലാതെ ജീവിക്കാൻ എനിക്ക് ഉത്സാഹമില്ല.
2.42.22
इत्येवं विलपन् राजा जनौघेनाभिसंवृतः।
अपस्नात इवारिष्टं प्रविवेश गृहोत्तमम् ॥ २.४२.२२ ॥
ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചുകൊണ്ട് രാജാവ് ജനക്കൂട്ടത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, കുളിച്ച് മംഗളതൈലം പൂശിയവനെപ്പോലെ ഉത്തമഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
2.42.23
शून्यचत्वरवेश्मान्तां संवृतापणवेदिकाम्।
क्लान्तदुर्बलदुःखार्तां नात्याकीर्णमहापथाम् ॥ २.४२.२३ ॥
ശൂന്യമായ ചത്വരങ്ങളും വീടിന്റെ ഉൾഭാഗങ്ങളുമുള്ളത്, കടകളും വേദികളും അടഞ്ഞതായത്, ക്ഷീണിച്ചും ദുർബലമായും ദുഃഖത്താൽ പീഡിതമായത്, വലിയ വീഥികൾ അധികം തിരക്കില്ലാത്തത്.
2.42.24
तामवेक्ष्य पुरीं सर्वां राममेवानुचिन्तयन्।
विलपन् प्राविशद् राजा गृहं सूर्य इवाम्बुदम् ॥ २.४२.२४ ॥
ആ നഗരമാകെ കണ്ട്, രാമനെമാത്രം ചിന്തിച്ച് വിലപിച്ച രാജാവ്, മേഘത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ ഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
2.42.25
महाह्रदमिवाक्षोभ्यं सुपर्णेन हृतोरगम्।
रामेण रहितं वेश्म वैदेह्या लक्ष्मणेन च ॥ २.४२.२५ ॥
രാമനും വൈദേഹിയും ലക്ഷ്മണനും ഇല്ലാത്ത ആ ഭവനം, ഗരുഡൻ സർപ്പത്തെ കവർന്ന നിശ്ചലമായ മഹാ തടാകം പോലെ ആയിരുന്നു.
2.42.26
अथ गद्गदशब्दस्तु विलपन् वसुधाधिपः।
उवाच मृदु मन्दार्थं वचनं दीनमस्वरम् ॥ २.४२.२६ ॥
അപ്പോൾ ഇടറിയ ശബ്ദത്തിൽ വിലപിച്ചുകൊണ്ട് ഭൂപതി മൃദുവായും അർത്ഥം ക്ഷീണിച്ചും ദീനമായും ശബ്ദം ഇടറിയും വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.42.27
कौसल्याया गृहं शीघ्रं राममातुर्नयन्तु माम्।
नह्यन्यत्र ममाश्वासो हृदयस्य भविष्यति ॥ २.४२.२७ ॥
രാമന്റെ മാതാവായ കൗസല്യയുടെ ഭവനത്തിലേക്ക് എന്നെ വേഗം കൊണ്ടുപോകൂ; മറ്റൊരിടത്തും എന്റെ ഹൃദയത്തിന് ആശ്വാസം ലഭിക്കില്ല.
2.42.28
कौसल्याया गृहं तत्र न्यवेस्यत विनीतवत् ॥ २.४२.२८ ॥
കൗസല്യയുടെ ഭവനത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ അവിടെ വിനയപൂർവ്വം പാർപ്പിക്കണം.
2.42.29
ततस्तत्र प्रविष्टस्य कौसल्याया निवेशनम्।
अधिरुह्यापि शयनं बभूव लुलितं मनः ॥ २.४२.२९ ॥
അപ്പോൾ കൗസല്യയുടെ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ശയ്യയിൽ കയറിയിട്ടും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സ് ഇളകിമറിഞ്ഞിരുന്നു.
2.42.30
पुत्रद्वयविहीनं च स्नुषया च विवर्जितम्।
अपश्यद् भवनं राजा नष्टचन्द्रमिवाम्बरम् ॥ २.४२.३० ॥
രണ്ടു പുത്രന്മാരില്ലാത്തതും മരുമകൾ ഇല്ലാത്തതുമായ ആ ഭവനം രാജാവ് കണ്ടു; ചന്ദ്രൻ നഷ്ടപ്പെട്ട ആകാശം പോലെ.
2.42.31
तच्च दृष्ट्वा महाराजो भुजमुद्यम्य वीर्यवान्।
उच्चैःस्वरेण प्राक्रोशद्धा राम विजहासि नौ ॥ २.४२.३१ ॥
അത് കണ്ട് വീര്യവാനായ മഹാരാജാവ് കൈ ഉയർത്തി ഉച്ചത്തിൽ നിലവിളിച്ചു, "ഹാ രാമാ! നീ ഞങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ചുവല്ലോ!"
2.42.32
सुखिता बत तं कालं जीविष्यन्ति नरोत्तमाः।
परिष्वजन्तो ये रामं द्रक्ष्यन्ति पुनरागतम् ॥ २.४२.३२ ॥
ആ കാലത്ത് ജീവിച്ചിരുന്ന്, തിരിച്ചെത്തിയ രാമനെ ആലിംഗനം ചെയ്തുകൊണ്ട് കാണുന്ന നരോത്തമന്മാർ തീർച്ചയായും സുഖത്തോടെ ജീവിക്കും.
2.42.33
अथ रात्र्यां प्रपन्नायां कालरात्र्यामिवात्मनः।
अर्धरात्रे दशरथः कौसल्यामिदमब्रवीत् ॥ २.४२.३३ ॥
പിന്നീട് രാത്രി വന്നപ്പോൾ, സ്വന്തം മരണരാത്രിപോലെയുള്ള ആ രാത്രിയിൽ, അർധരാത്രിയിൽ ദശരഥൻ കൗസല്യയോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.42.34
न त्वां पश्यामि कौसल्ये साधु मां पाणिना स्पृश।
रामं मेऽनुगता दृष्टिरद्यापि न निवर्तते ॥ २.४२.३४ ॥
കൗസല്യേ, ഞാൻ നിന്നെ കാണുന്നില്ല; നല്ലത്, നിന്റെ കൈകൊണ്ട് എന്നെ തൊടൂ. രാമനെ പിന്തുടർന്ന എന്റെ ദൃഷ്ടി ഇന്നും തിരിച്ചുവന്നിട്ടില്ല.
2.42.35
तं राममेवानुविचिन्तयन्तं
समीक्ष्य देवी शयने नरेन्द्रम्।
उपोपविश्याधिकमार्तरूपा
विनिश्वसन्तं विललाप कृच्छ्रम् ॥ २.४२.३५ ॥
രാമനെത്തന്നെ ഓർത്തുകൊണ്ട് ശയ്യയിൽ കിടന്ന നരേന്ദ്രനെ കണ്ട ദേവി, അതിദുഃഖത്തോടെ അടുത്തിരുന്ന്, നെടുവീർപ്പിട്ടുകൊണ്ട് കഠിനമായി വിലപിച്ചു.