ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.42
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.42.1
यावत् तु निर्यतस्तस्य रजोरूपमदृश्यत।
नैवेक्ष्वाकुवरस्तावत् संजहारात्मचक्षुषी ॥ २.४२.१ ॥
ಅವನ ಧೂಳಿನ ರೂಪ ಕಾಣಿಸುವವರೆಗೂ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ಶ್ರೇಷ್ಠನು ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆಗೆಯಲಿಲ್ಲ.
2.42.2
यावद् राजा प्रियं पुत्रं पश्यत्यत्यन्तधार्मिकम्।
तावद् व्यवर्धतेवास्य धरण्यां पुत्रदर्शने ॥ २.४२.२ ॥
ರಾಜನು ಅತ್ಯಂತ ಧಾರ್ಮಿಕನಾದ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರನನ್ನು ನೋಡುವವರೆಗೂ, ಪುತ್ರದರ್ಶನದೊಂದಿಗೆ ಅವನ ದುಃಖ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು.
2.42.3
न पश्यति रजोऽप्यस्य यदा रामस्य भूमिपः।
तदार्तश्च निषण्णश्च पपात धरणीतले ॥ २.४२.३ ॥
ರಾಮನ ಧೂಳನ್ನೂ ರಾಜನು ನೋಡಲಾಗದಾಗ, ದುಃಖಿತನಾಗಿ ಕುಸಿದು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು.
2.42.4
तस्य दक्षिणमन्वागात् कौसल्या बाहुमङ्गना।
परं चास्यान्वगात् पार्श्वं कैकेयी सा सुमध्यमा ॥ २.४२.४ ॥
ಅವನ ಬಲಭಾಗಕ್ಕೆ ಸುಂದರ ಬಾಹುಗಳ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಬಂದಳು; ಇನ್ನೊಂದು ಪಾರ್ಶ್ವಕ್ಕೆ ಆ ಸಣ್ಣ ಸೊಂಟದ ಕೈಕೇಯಿ ಬಂದಳು.
2.42.5
तां नयेन च सम्पन्नो धर्मेण विनयेन च।
उवाच राजा कैकेयीं समीक्ष्य व्यथितेन्द्रियः ॥ २.४२.५ ॥
ನೀತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ವಿನಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ರಾಜನು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ನೊಂದಿರಲು ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.42.6
कैकेयि मामकाङ्गानि मा स्प्राक्षीः पापनिश्चये।
नहि त्वां द्रष्टुमिच्छामि न भार्या न च बान्धवी ॥ २.४२.६ ॥
ಕೈಕೇಯಿ! ನನ್ನ ಅಂಗಾಂಗಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಬೇಡ, ಪಾಪ ಸಂಕಲ್ಪದವಳೇ! ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ನಾನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ; ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಬಂಧುವಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲ.
2.42.7
ये च त्वामनुजीवन्ति नाहं तेषां न ते मम।
केवलार्थपरां हि त्वां त्यक्तधर्मां त्यजाम्यहम् ॥ २.४२.७ ॥
ನಿನ್ನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಬದುಕುವವರು ನನ್ನವರಲ್ಲ, ನಾನೂ ಅವರಿಗೆ ಸೇರಿದವನಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಸ್ವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಿರತಳಾಗಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೇನೆ.
2.42.8
अगृह्णां यच्च ते पाणिमग्निं पर्यणयं च यत्।
अनुजानामि तत् सर्वमस्मिंल्लोके परत्र च ॥ २.४२.८ ॥
ನಾನು ನಿನ್ನ ಕೈ ಹಿಡಿದದ್ದು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಿದ್ದು—ಅದೆಲ್ಲವನ್ನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ನಿನಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
2.42.9
भरतश्चेत् प्रतीतः स्याद् राज्यं प्राप्यैतदव्ययम्।
यन्मे स दद्यात् पित्रर्थं मा मां तद्दत्तमागमत् ॥ २.४२.९ ॥
ಭರತನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ, ಈ ಅಕ್ಷಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ತಂದೆಯ ಸಲುವಾಗಿ ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟರೂ, ಆ ದಾನ ನನ್ನನ್ನು ತಲುಪಬಾರದು.
2.42.10
अथ रेणुसमुद्ध्वस्तं समुत्थाप्य नराधिपम्।
न्यवर्तत तदा देवी कौसल्या शोककर्शिता ॥ २.४२.१० ॥
ಆಗ ಧೂಳಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ನರಾಧಿಪನನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಶೋಕದಿಂದ ಕೃಶಳಾದ ದೇವಿ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಳು.
2.42.11
हत्वेव ब्राह्मणं कामात् स्पृष्ट्वाग्निमिव पाणिना।
अन्वतप्यत धर्मात्मा पुत्रं संचिन्त्य राघवम् ॥ २.४२.११ ॥
ಕಾಮದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಕೊಂದವನಂತೆ, ಕೈಯಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದವನಂತೆ, ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ರಾಜನು ಮಗ ರಾಘವನನ್ನು ನೆನೆದು ನಂತರ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಸಂಕಟಪಟ್ಟನು.
2.42.12
निवृत्यैव निवृत्यैव सीदतो रथवर्त्मसु।
राज्ञो नातिबभौ रूपं ग्रस्तस्यांशुमतो यथा ॥ २.४२.१२ ॥
ರಥದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಕುಸಿದು ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜನ ರೂಪ, ರಾಹುವಿನಿಂದ ಗ್ರಸಿತನಾದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಹೊಳೆಯಲಿಲ್ಲ.
2.42.13
विललाप स दुःखार्तः प्रियं पुत्रमनुस्मरन्।
नगरान्तमनुप्राप्तं बुद्ध्वा पुत्रमथाब्रवीत् ॥ २.४२.१३ ॥
ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಅವನು ಪ್ರಿಯ ಮಗನನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾ ಪ್ರಲಾಪಿಸಿದನು. ನಗರದ ಅಂಚಿಗೆ ತಲುಪಿದ ಮಗನನ್ನು ತಿಳಿದು ಅವನು ಆಗ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.42.14
वाहनानां च मुख्यानां वहतां तं ममात्मजम्।
पदानि पथि दृश्यन्ते स महात्मा न दृश्यते ॥ २.४२.१४ ॥
ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾಹನಗಳು ಹೊತ್ತೊಯ್ದ ನನ್ನ ಮಗನ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ; ಆದರೆ ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.
2.42.15
यः सुखेनोपधानेषु शेते चन्दनरूषितः।
वीज्यमानो महार्हाभिः स्त्रीभिर्मम सुतोत्तमः ॥ २.४२.१५ ॥
ಚಂದನ ಲೇಪಿತನಾಗಿ, ದಿಂಬುಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಖವಾಗಿ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದ ನನ್ನ ಉತ್ತಮ ಮಗ, ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಗಾಳಿ ಬೀಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವನು.
2.42.16
स नूनं क्वचिदेवाद्य वृक्षमूलमुपाश्रितः।
काष्ठं वा यदि वाश्मानमुपधाय शयिष्यते ॥ २.४२.१६ ॥
ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಇಂದು ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಮರದ ಬೇರನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಕಟ್ಟಿಗೆ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲನ್ನು ದಿಂಬಾಗಿಟ್ಟು ಮಲಗುವನು.
2.42.17
उत्थास्यति च मेदिन्याः कृपणः पांसुगुण्ठितः।
विनिःश्वसन् प्रस्रवणात् करेणूनामिवर्षभः ॥ २.४२.१७ ॥
ದೀನನಾಗಿ, ಧೂಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು, ದೀರ್ಘವಾಗಿ ನಿಟ್ಟುಸಿರುಬಿಡುತ್ತಾ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಏಳುವನು; ಝರಿಯ ಬಳಿ ಹೆಣ್ಣಾನೆಗಳ ನಡುವಿನ ಗೂಳಿಯಂತೆ.
2.42.18
द्रक्ष्यन्ति नूनं पुरुषा दीर्घबाहुं वनेचराः।
राममुत्थाय गच्छन्तं लोकनाथमनाथवत् ॥ २.४२.१८ ॥
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ದೀರ್ಘಬಾಹುವಾದ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡುವರು; ಲೋಕನಾಥನು ಅನಾಥನಂತೆ ಎದ್ದು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
2.42.19
सा नूनं जनकस्येष्टा सुता सुखसदोचिता।
कण्टकाक्रमणक्लान्ता वनमद्य गमिष्यति ॥ २.४२.१९ ॥
ಅವಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಜನಕನ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರಿ, ಸುಖಾಸನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯಳು; ಇಂದು ಮುಳ್ಳುಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆದು ದಣಿದು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುವಳು.
2.42.20
अनभिज्ञा वनानां सा नूनं भयमुपैष्यति।
श्वपदानर्दितं श्रुत्वा गम्भीरं रोमहर्षणम् ॥ २.४२.२० ॥
ಕಾಡುಗಳ ಪರಿಚಯವಿಲ್ಲದ ಆಕೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಭಯಗೊಳ್ಳುವಳು; ನರಿಗಳ ಗಂಭೀರ, ರೋಮಾಂಚನಕಾರಿ ಕೂಗನ್ನು ಕೇಳಿ.
2.42.21
सकामा भव कैकेयि विधवा राज्यमावस।
नहि तं पुरुषव्याघ्रं विना जीवितुमुत्सहे ॥ २.४२.२१ ॥
ಕೈಕೇಯಿ, ನಿನ್ನ ಇಷ್ಟ ಈಡೇರಿ ಸಂತೋಷಿಸು; ವಿಧವೆಯಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸು. ಆ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕಲು ನನಗೆ ಧೈರ್ಯವಿಲ್ಲ.
2.42.22
इत्येवं विलपन् राजा जनौघेनाभिसंवृतः।
अपस्नात इवारिष्टं प्रविवेश गृहोत्तमम् ॥ २.४२.२२ ॥
ಹೀಗೆ ಶೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜನು, ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಮಂಗಳ ತೈಲ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡವನಂತೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭವನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
2.42.23
शून्यचत्वरवेश्मान्तां संवृतापणवेदिकाम्।
क्लान्तदुर्बलदुःखार्तां नात्याकीर्णमहापथाम् ॥ २.४२.२३ ॥
ಖಾಲಿ ಚೌಕಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಯೊಳಗುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಗಳು ಮುಚ್ಚಿದ್ದ, ದಣಿದು ದುರ್ಬಲವಾಗಿ ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತವಾದ, ವಿಶಾಲ ಬೀದಿಗಳು ಅತಿ ಜನಸಂದಣಿಯಿಲ್ಲದ ನಗರ.
2.42.24
तामवेक्ष्य पुरीं सर्वां राममेवानुचिन्तयन्।
विलपन् प्राविशद् राजा गृहं सूर्य इवाम्बुदम् ॥ २.४२.२४ ॥
ಆ ಇಡೀ ನಗರವನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಮನನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಶೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜನು, ಮೋಡವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಭವನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
2.42.25
महाह्रदमिवाक्षोभ्यं सुपर्णेन हृतोरगम्।
रामेण रहितं वेश्म वैदेह्या लक्ष्मणेन च ॥ २.४२.२५ ॥
ರಾಮ, ವೈದೇಹಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣರಿಲ್ಲದ ಆ ಮನೆಯು, ಗರುಡನು ಹಾವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ ನಿಶ್ಚಲ ಮಹಾಸರೋವರದಂತಿತ್ತು.
2.42.26
अथ गद्गदशब्दस्तु विलपन् वसुधाधिपः।
उवाच मृदु मन्दार्थं वचनं दीनमस्वरम् ॥ २.४२.२६ ॥
ಆಗ ಗದ್ಗದ ಸ್ವರದಿಂದ ಪ್ರಲಾಪಿಸುತ್ತಾ ಭೂಪತಿಯು ಮೃದುವಾಗಿ, ಅರ್ಥ ಕ್ಷೀಣವಾಗಿ, ದೀನವಾಗಿ, ಗಂಟಲು ಕಟ್ಟಿದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
2.42.27
कौसल्याया गृहं शीघ्रं राममातुर्नयन्तु माम्।
नह्यन्यत्र ममाश्वासो हृदयस्य भविष्यति ॥ २.४२.२७ ॥
ರಾಮನ ತಾಯಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಮನೆಗೆ ಬೇಗನೆ ನನ್ನನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯಿರಿ; ನನ್ನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಬೇರೆಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾಧಾನ ಸಿಗದು.
2.42.28
कौसल्याया गृहं तत्र न्यवेस्यत विनीतवत् ॥ २.४२.२८ ॥
ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ವಿನಯದಿಂದ ಇರಿಸಬೇಕು.
2.42.29
ततस्तत्र प्रविष्टस्य कौसल्याया निवेशनम्।
अधिरुह्यापि शयनं बभूव लुलितं मनः ॥ २.४२.२९ ॥
ಆಗ ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನೇರಿದರೂ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಕಲಕಿಯೇ ಇತ್ತು.
2.42.30
पुत्रद्वयविहीनं च स्नुषया च विवर्जितम्।
अपश्यद् भवनं राजा नष्टचन्द्रमिवाम्बरम् ॥ २.४२.३० ॥
ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ, ಸೊಸೆಯೂ ಇಲ್ಲದ ಆ ಭವನವನ್ನು ರಾಜನು ನೋಡಿದನು; ಚಂದ್ರನು ಕಾಣದ ಆಕಾಶದಂತೆ.
2.42.31
तच्च दृष्ट्वा महाराजो भुजमुद्यम्य वीर्यवान्।
उच्चैःस्वरेण प्राक्रोशद्धा राम विजहासि नौ ॥ २.४२.३१ ॥
ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಮಹಾರಾಜನು ತೋಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗಿದನು, "ಹಾ ರಾಮಾ! ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ತೊರೆದೆಯಲ್ಲಾ!"
2.42.32
सुखिता बत तं कालं जीविष्यन्ति नरोत्तमाः।
परिष्वजन्तो ये रामं द्रक्ष्यन्ति पुनरागतम् ॥ २.४२.३२ ॥
ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿದ್ದು, ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬಂದ ರಾಮನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ನೋಡುವ ನರೋತ್ತಮರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸುಖದಿಂದ ಬಾಳುವರು.
2.42.33
अथ रात्र्यां प्रपन्नायां कालरात्र्यामिवात्मनः।
अर्धरात्रे दशरथः कौसल्यामिदमब्रवीत् ॥ २.४२.३३ ॥
ನಂತರ ರಾತ್ರಿ ಬಂದಾಗ, ತನ್ನ ಮರಣರಾತ್ರಿಯಂತಿದ್ದ ಆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ದಶರಥನು ಕೌಸಲ್ಯೆಯೊಡನೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.42.34
न त्वां पश्यामि कौसल्ये साधु मां पाणिना स्पृश।
रामं मेऽनुगता दृष्टिरद्यापि न निवर्तते ॥ २.४२.३४ ॥
ಕೌಸಲ್ಯೆ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ; ಒಳ್ಳೆಯದು, ನಿನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಮುಟ್ಟು. ರಾಮನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದ ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿ ಇಂದಿಗೂ ಹಿಂದಿರುಗಿಲ್ಲ.
2.42.35
तं राममेवानुविचिन्तयन्तं
समीक्ष्य देवी शयने नरेन्द्रम्।
उपोपविश्याधिकमार्तरूपा
विनिश्वसन्तं विललाप कृच्छ्रम् ॥ २.४२.३५ ॥
ರಾಮನನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ನರೇಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಿ, ದೇವಿಯು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದಿಂದ ಹತ್ತಿರ ಕುಳಿತು, ದೀರ್ಘ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಪ್ರಲಾಪಿಸಿದಳು.