ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.65.1
अथ रात्र्याम् व्यतीतायाम् प्रातर् एव अपरे अहनि ।
वन्दिनः पर्युपातिष्ठम्स् तत् पार्थिव निवेशनम् ॥ २.६५.१ ॥
ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದ ನಂತರ, ಮರುದಿನ ಬೆಳಗಿನಲ್ಲೇ ಆ ರಾಜಭವನದಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಪಾಠಕರು ಸೇರಿದರು.
2.65.2
सूताः परमसम्स्काराः मङ्गलाश्चोत्तमश्रुताः ।
गायकाः स्तुतिशीलाश्च निगदन्तः पृथक् पृथक् ॥ २.६५.२ ॥
ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಕಾರವುಳ್ಳ, ಮಂಗಳಕರರಾದ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿದ್ಯೆಯುಳ್ಳ ಸೂತರು, ಗಾಯಕರು ಮತ್ತು ಸ್ತುತಿಪ್ರಿಯರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಘೋಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
2.65.3
राजानम् स्तुताम् तेषामुदात्ताभिहिताशिषाम् ।
प्रासादाभोगविस्तीर्णः स्तुतिशब्दो ह्यवर्तत ॥ २.६५.३ ॥
ಉನ್ನತ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಆಶೀರ್ವಾದ ಹೇಳಿದ ಅವರ ರಾಜಸ್ತುತಿಯ ಶಬ್ದ, ಅರಮನೆಯ ವಿಶಾಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿತು.
2.65.4
ततस्तु स्तुवताम् तेषाम् सूतानाम् पाणिवादकाः ।
अवदानान्युदाहृत्य पाणिवादा नवादयन् ॥ २.६५.४ ॥
ನಂತರ ಸ್ತುತಿಸುವ ಸೂತರೊಂದಿಗೆ ಕೈವಾದ್ಯದವರು ಅವರ ಪರಾಕ್ರಮ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ವಾದ್ಯ ನುಡಿಸಿದರು.
2.65.5
तेन शब्देन विहगाः प्रतिबुद्धा विसस्वनुः ।
शाखास्थाः पञ्जरस्थाश्च ये राजकुलगोचराः ॥ २.६५.५ ॥
ಆ ಶಬ್ದದಿಂದ ಎಚ್ಚೆತ್ತ ಪಕ್ಷಿಗಳು—ಕೊಂಬೆಗಳ ಮೇಲಿದ್ದವು, ಪಂಜರದಲ್ಲಿದ್ದವು, ರಾಜಕುಲದಲ್ಲಿದ್ದವು—ಕೂಗಲಾರಂಭಿಸಿದವು.
2.65.6
व्याहृताः पुण्य्शब्दाश्च वीणानाम् चापि निस्स्वनाः ।
आशीर्गेयम् च गाथानाम् पूरयामास वेश्म तत ॥ २.६५.६ ॥
ಮಂಗಳ ಶಬ್ದಗಳು, ವೀಣೆಗಳ ನಾದ, ಆಶೀರ್ವಾದ ಗೀತೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಥೆಗಳ ಸ್ವರಗಳು ಆ ಭವನವನ್ನು ತುಂಬಿದವು.
2.65.7
ततः शुचि समाचाराः पर्युपस्थान कोविदः ।
स्त्री वर्ष वर भूयिष्ठा उपतस्थुर् यथा पुरम् ॥ २.६५.७ ॥
ಆಗ ಶುಚಿಯಾದ ನಡತೆಯ, ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ, ಬಹುತೇಕ ಹಿರಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮೊದಲಿನಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಾದರು.
2.65.8
हरि चन्दन सम्पृक्तम् उदकम् कान्चनैः घटैः ।
आनिन्युः स्नान शिक्षा आज्ञा यथा कालम् यथा विधि ॥ २.६५.८ ॥
ಹಳದಿ ಗಂಧ ಬೆರೆಸಿದ ನೀರನ್ನು ಚಿನ್ನದ ಕೊಡಗಳಲ್ಲಿ ತಂದರು; ಸ್ನಾನದ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ, ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ವಿಧಿಯಂತೆ.
2.65.9
मन्गल आलम्भनीयानि प्राशनीयान् उपस्करान् ।
उपनिन्युस् तथा अपि अन्याः कुमारी बहुलाः स्त्रियः ॥ २.६५.९ ॥
ಮಂಗಲ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬೇಕಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ, ತಿನ್ನಬೇಕಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನೂ ತಂದರು; ಹಾಗೆಯೇ ಇತರ ಅನೇಕ ಕನ್ಯೆಯರೂ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ತಂದರು.
2.65.10
सर्वलक्षणसम्पन्नम् सर्वम् विधिवदर्चितम् ।
सर्वम् सुगुणलक्स्मीवत्तद्भभूवाभिहारिकम् ॥ २.६५.१० ॥
ಎಲ್ಲ ಮಂಗಲ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಎಲ್ಲವೂ ವಿಧಿಯಂತೆ ಪೂಜಿತವಾಗಿ, ಸದ್ಗುಣಗಳ ಕಾಂತಿಯಂತೆ ಆ ಅಭಿಷೇಕ ಸಾಮಗ್ರಿಯೆಲ್ಲವೂ ಆಯಿತು.
2.65.11
ततः सूर्योदयम् यावत्सर्वम् परिसमुत्सुकम् ।
तस्थावनुपसम्प्राप्तम् किम् स्विदित्युपश् ॥ २.६५.११ ॥
ನಂತರ ಸೂರ್ಯೋದಯದವರೆಗೂ ಎಲ್ಲರೂ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಸುಕರಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರು; 'ಅವರು ಇನ್ನೂ ಏಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ?' ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ.
2.65.12
अथ याः कोसल इन्द्रस्य शयनम् प्रत्यनन्तराः ।
ताः स्त्रियः तु समागम्य भर्तारम् प्रत्यबोधयन् ॥ २.६५.१२ ॥
ನಂತರ ಕೋಸಲ ರಾಜನ ಶಯನ ಕೋಣೆಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬಂದು ತಮ್ಮ ಒಡೆಯನನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಿದರು.
2.65.13
तथाप्युचितवृत्तास्ता विनयेन नयेन च ।
न ह्यस्य शयनम् स्पृष्ट्वा किम् चिदप्युपलेभिरे ॥ २.६५.१३ ॥
ಆದರೂ, ಯೋಗ್ಯ ನಡತೆಯ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರು ವಿನಯ ಮತ್ತು ನೀತಿಯಿಂದ, ಅವನ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿಯೂ ಏನನ್ನೂ ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ.
2.65.14
ताः स्त्रीयः स्वप्नशीलज्ञास्चेष्टासम्चलनादिषु ।
ता वेपथु परीताः च राज्ञः प्राणेषु शन्किताः ॥ २.६५.१४ ॥
ರಾಜನ ನಿದ್ರಾಭ್ಯಾಸ ತಿಳಿದಿದ್ದ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಅವನ ಚಲನವಲನಗಳಲ್ಲಿ ನಡುಗುತ್ತಾ, ರಾಜನ ಪ್ರಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಭಯಗೊಂಡರು.
2.65.15
प्रतिस्रोतः तृण अग्राणाम् सदृशम् सम्चकम्पिरे ।
अथ सम्वेपमनानाम् स्त्रीणाम् दृष्ट्वा च पार्थिवम् ॥ २.६५.१५ ॥
ನದಿಯ ಹರಿವಿಗೆ ಎದುರಾಗಿ ಹುಲ್ಲಿನ ತುದಿಗಳಂತೆ ಅವರು ನಡುಗಿದರು. ನಂತರ ರಾಜನನ್ನು ಕಂಡು ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರು...
2.65.16
यत् तत् आशन्कितम् पापम् तस्य जज्ञे विनिश्चयः ।
कौसल्या च सुमित्रा च पुत्रशोकपराजिते ॥ २.६५.१६ ॥
ಅವರು ಶಂಕಿಸಿದ್ದ ಆ ಪಾಪವು ಅವನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಯಿತು. ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಸೋತ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸುಮಿತ್ರೆ (ಕೂಡ)...
2.65.17
प्रसुप्ते न प्रबुध्येते यथा कालसमन्विते ।
निष्प्रभा च विवर्णा च सन्ना शोकेन सन्नता ॥ २.६५.१७ ॥
ಮಲಗಿದ್ದ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ; ಕಾಂತಿಯಿಲ್ಲದೆ, ಬಣ್ಣಗೆಟ್ಟು, ಶೋಕದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿ, ಬಾಗಿದವರಾಗಿದ್ದರು.
2.65.18
न व्यराजत कौसल्या तारेव तिमिरावृता ।
कौसल्यानन्तरम् राज्ञः सुमित्रा तदन्तनरम् ॥ २.६५.१८ ॥
ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಹೊಳೆಯಲಿಲ್ಲ. ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ನಂತರ ರಾಜನ (ಪತ್ನಿ) ಸುಮಿತ್ರೆ, ಅದರ ನಂತರ...
2.65.19
न स्म विभ्राजते देवी शोकाश्रुलुलितानना ।
ते च दृष्ट्वा तथा सुप्ते शुभे देव्यौ च तम् नृपम् ॥ २.६५.१९ ॥
ಶೋಕದ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಕಲಕಲ್ಪಟ್ಟ ಮುಖದ ದೇವಿ (ಕೌಸಲ್ಯೆ) ಈಗ ಹೊಳೆಯಲಿಲ್ಲ. ಆ ಇಬ್ಬರು ಶುಭ ರಾಣಿಯರೂ ರಾಜನು ಹಾಗೆ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು.
2.65.20
सुप्तमे वोद्गतप्राणमन्तः पुरमन्यत ।
ततः प्रचुक्रुशुर् दीनाः सस्वरम् ता वर अन्गनाः ॥ २.६५.२० ॥
ಅಂತಃಪುರದವರು ಅವರ ಪ್ರಾಣ ಹೋಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಆಗ ದುಃಖಿತರಾದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಜೋರಾಗಿ ಅಳತೊಡಗಿದರು.
2.65.21
करेणवैव अरण्ये स्थान प्रच्युत यूथपाः ।
तासाम् आक्रन्द शब्देन सहसा उद्गत चेतने ॥ २.६५.२१ ॥
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಾನೆಗಳ ಹಿಂಡಿನ ನಾಯಕರು ತಮ್ಮ ನೆಲೆಯಿಂದ ಚ್ಯುತರಾಗುವಂತೆ, ಅವರ ಆಕ್ರಂದನ ಶಬ್ದದಿಂದ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ (ರಾಜನ) ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮರಳಿತು.
2.65.22
कौसल्या च सुमित्राच त्यक्त निद्रे बभूवतुः ।
कौसल्या च सुमित्रा च दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा च पार्थिवम् ॥ २.६५.२२ ॥
ಕೌಸಲ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸುಮಿತ್ರೆ ನಿದ್ರೆ ತೊರೆದು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡರು. ಕೌಸಲ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸುಮಿತ್ರೆ ರಾಜನನ್ನು ನೋಡಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರು.
2.65.23
हा नाथ इति परिक्रुश्य पेततुर् धरणी तले ।
सा कोसल इन्द्र दुहिता वेष्टमाना मही तले ॥ २.६५.२३ ॥
"ಅಯ್ಯೋ ನಾಥ!" ಎಂದು ಜೋರಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ (ಅವರಿಬ್ಬರೂ) ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದರು. ಕೋಸಲ ರಾಜನ ಮಗಳು (ಕೌಸಲ್ಯೆ) ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹೊರಳಾಡಿದಳು.
2.65.24
न बभ्राज रजो ध्वस्ता तारा इव गगन च्युता ।
नृपे शान्तगुणे जाते कौसल्याम् पतिताम् भुवि ॥ २.६५.२४ ॥
ಧೂಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಆಕೆ (ಕೌಸಲ್ಯೆ) ಆಕಾಶದಿಂದ ಬಿದ್ದ ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ ಹೊಳೆಯಲಿಲ್ಲ. ರಾಜನ ಗುಣಗಳು ಶಾಂತವಾದ ಮೇಲೆ, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಕೌಸಲ್ಯೆ (ಹಾಗಿದ್ದಳು).
2.65.25
आपश्यम्स्ताः स्त्रियः सर्वा हताम् नागवधूमिव ।
ततः सर्वा नरेन्द्रस्य कैकेयीप्रमुखाः स्त्रियः ॥ २.६५.२५ ॥
ಆಗ ರಾಜನ ಸ್ತ್ರೀಯರೆಲ್ಲರನ್ನು, ಕೈಕೇಯಿ ಪ್ರಮುಖರನ್ನು, ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ಆನೆ ಹೆಣ್ಣುಗಳಂತೆ ನಾನು ಕಂಡೆ.
2.65.26
रुदन्त्यः शोकसन्तप्ता निपेतुर्गतचेतनाः ।
ताभिः स बलवान्नादः क्रोशन्तीभिरनुद्रुतः ॥ २.६५.२६ ॥
ಶೋಕದಿಂದ ಸಂತಪ್ತರಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ ಅವರು ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿ ಬಿದ್ದರು. ಅವರ ಕೂಗಿನಿಂದ ಆ ಪ್ರಬಲ ಶಬ್ದ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿತು.
2.65.27
येन स्फीतीकृतो भूयस्तद्गृहम् समनादयत् ।
तत् समुत्त्रस्त सम्भ्रान्तम् पर्युत्सुक जन आकुलम् ॥ २.६५.२७ ॥
ಅದರಿಂದ ಆ ಶಬ್ದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿ ಆ ಭವನವನ್ನು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು. ಆಗ ಅದು ಭಯದಿಂದ ಕಂಪಿಸಿದ, ಗಾಬರಿಗೊಂಡ, ಚಿಂತಿತ ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿತು.
2.65.28
सर्वतः तुमुल आक्रन्दम् परिताप आर्त बान्धवम् ।
सद्यो निपतित आनन्दम् दीन विक्लव दर्शनम् ॥ २.६५.२८ ॥
ಎಲ್ಲೆಡೆ ಭೀಕರ ಆಕ್ರಂದನ, ದುಃಖದಿಂದ ನೊಂದ ಬಂಧುಗಳು. ಆನಂದ ತಕ್ಷಣ ಮಾಯವಾಯಿತು; ದೃಶ್ಯ ದೀನವೂ ವಿಕಲವೂ ಆಯಿತು.
2.65.29
बभूव नर देवस्य सद्म दिष्ट अन्तम् ईयुषः ।
अतीतम् आज्ञाय तु पार्थिव ऋषभम् ।
यशस्विनम् सम्परिवार्य पत्नयः ।
भृशम् रुदन्त्यः करुणम् सुदुह्खिताः ।
प्रगृह्य बाहू व्यलपन्न् अनाथवत् ॥ २.६५.२९ ॥
ರಾಜನ ಭವನದಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಧಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದರು. ಅದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಆ ಯಶಸ್ವಿ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ಪತ್ನಿಯರು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತರಾಗಿ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಅತ್ತು, ಎರಡು ಕೈಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಅನಾಥರಂತೆ ಪ್ರಲಾಪಿಸಿದರು.