รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.65.1
अथ रात्र्याम् व्यतीतायाम् प्रातर् एव अपरे अहनि ।
वन्दिनः पर्युपातिष्ठम्स् तत् पार्थिव निवेशनम् ॥ २.६५.१ ॥
ครั้นราตรีผ่านไปแล้ว และในเช้าตรู่ของวันถัดมา บรรดากวีผู้ขับขานได้มาเฝ้าอยู่ที่พระราชนิเวศน์นั้น
2.65.2
सूताः परमसम्स्काराः मङ्गलाश्चोत्तमश्रुताः ।
गायकाः स्तुतिशीलाश्च निगदन्तः पृथक् पृथक् ॥ २.६५.२ ॥
นักขับรถศึกผู้ได้รับการศึกษาอย่างยอดเยี่ยม มีมงคลและเชี่ยวชาญในวิชาอันประเสริฐ ตลอดจนนักร้องผู้ชื่นชอบการสรรเสริญ ต่างกล่าวบทสรรเสริญทีละคนตามลำดับ
2.65.3
राजानम् स्तुताम् तेषामुदात्ताभिहिताशिषाम् ।
प्रासादाभोगविस्तीर्णः स्तुतिशब्दो ह्यवर्तत ॥ २.६५.३ ॥
เสียงสรรเสริญพระราชา พร้อมคำอวยพรอันดังก้อง ได้ลอยขึ้นและแผ่ไปทั่วบริเวณกว้างของปราสาท
2.65.4
ततस्तु स्तुवताम् तेषाम् सूतानाम् पाणिवादकाः ।
अवदानान्युदाहृत्य पाणिवादा नवादयन् ॥ २.६५.४ ॥
ครั้นนักขับรถศึกกำลังสรรเสริญ นักตีกลองมือก็ขับบรรยายพระกรณียกิจและบรรเลงเครื่องดนตรีของตน
2.65.5
तेन शब्देन विहगाः प्रतिबुद्धा विसस्वनुः ।
शाखास्थाः पञ्जरस्थाश्च ये राजकुलगोचराः ॥ २.६५.५ ॥
ด้วยเสียงนั้น บรรดานกที่ตื่นขึ้นแล้ว ทั้งที่เกาะอยู่บนกิ่งไม้ ที่อยู่ในกรง และที่มาเยือนในวังหลวง ต่างพากันร้องขึ้น
2.65.6
व्याहृताः पुण्य्शब्दाश्च वीणानाम् चापि निस्स्वनाः ।
आशीर्गेयम् च गाथानाम् पूरयामास वेश्म तत ॥ २.६५.६ ॥
ถ้อยคำมงคล เสียงพิณ บทขับอวยพร และการสวดบทกลอนเต็มเรือนหลังนั้น
2.65.7
ततः शुचि समाचाराः पर्युपस्थान कोविदः ।
स्त्री वर्ष वर भूयिष्ठा उपतस्थुर् यथा पुरम् ॥ २.६५.७ ॥
จากนั้น บรรดาสตรีผู้มีความประพฤติบริสุทธิ์ ชำนาญในการปรนนิบัติ ส่วนมากเป็นผู้สูงวัยและทรงเกียรติ ก็มาปรนนิบัติอยู่ ณ ที่นั้นดังเช่นเคยในนครหลวง
2.65.8
हरि चन्दन सम्पृक्तम् उदकम् कान्चनैः घटैः ।
आनिन्युः स्नान शिक्षा आज्ञा यथा कालम् यथा विधि ॥ २.६५.८ ॥
พวกนางนำน้ำผสมจันทน์เหลืองใส่ในหม้อทองคำ ตามที่ได้รับคำสั่งให้เตรียมไว้สำหรับการสรงน้ำ ตามเวลาอันควรและตามพิธีที่กำหนด
2.65.9
मन्गल आलम्भनीयानि प्राशनीयान् उपस्करान् ।
उपनिन्युस् तथा अपि अन्याः कुमारी बहुलाः स्त्रियः ॥ २.६५.९ ॥
นางนำสิ่งของมงคลสำหรับสัมผัส และเครื่องเสวยสำหรับรับประทาน มา และสตรีสาวอีกมากมายก็นำมาเช่นกัน
2.65.10
सर्वलक्षणसम्पन्नम् सर्वम् विधिवदर्चितम् ।
सर्वम् सुगुणलक्स्मीवत्तद्भभूवाभिहारिकम् ॥ २.६५.१० ॥
เครื่องประกอบพิธีทั้งหมด พร้อมด้วยลักษณะมงคลครบถ้วน และได้รับการบูชาตามวิธีอย่างถูกต้อง ทั้งหมดนั้นได้กลายเป็นดั่งความงามแห่งคุณธรรมอันดีงาม
2.65.11
ततः सूर्योदयम् यावत्सर्वम् परिसमुत्सुकम् ।
तस्थावनुपसम्प्राप्तम् किम् स्विदित्युपश् ॥ २.६५.११ ॥
ครั้นจนถึงดวงอาทิตย์ขึ้น ทุกคนยืนรอด้วยความกระตือรือร้นอย่างยิ่ง พลางคิดว่า "เหตุใดพระองค์จึงยังไม่เสด็จมา?"
2.65.12
अथ याः कोसल इन्द्रस्य शयनम् प्रत्यनन्तराः ।
ताः स्त्रियः तु समागम्य भर्तारम् प्रत्यबोधयन् ॥ २.६५.१२ ॥
ขณะนั้น บรรดาสตรีที่อยู่ใกล้พระแท่นบรรทมของเจ้าแห่งโกศล ได้มาประชุมกันและพยายามปลุกพระสวามี
2.65.13
तथाप्युचितवृत्तास्ता विनयेन नयेन च ।
न ह्यस्य शयनम् स्पृष्ट्वा किम् चिदप्युपलेभिरे ॥ २.६५.१३ ॥
แม้นางเหล่านั้นจะประพฤติตนเหมาะสม ด้วยความถ่อมตนและรอบคอบ แต่เมื่อสัมผัสพระแท่นบรรทมของพระองค์แล้ว ก็ไม่รับรู้สิ่งใดเลย
2.65.14
ताः स्त्रीयः स्वप्नशीलज्ञास्चेष्टासम्चलनादिषु ।
ता वेपथु परीताः च राज्ञः प्राणेषु शन्किताः ॥ २.६५.१४ ॥
บรรดาสตรีเหล่านั้นรู้จักนิสัยการบรรทมและการเคลื่อนไหวของพระราชา เมื่อเห็นพระองค์ไม่ขยับพระวรกาย ต่างสั่นสะท้านและหวาดกลัวต่อพระชนม์ชีพของพระราชา
2.65.15
प्रतिस्रोतः तृण अग्राणाम् सदृशम् सम्चकम्पिरे ।
अथ सम्वेपमनानाम् स्त्रीणाम् दृष्ट्वा च पार्थिवम् ॥ २.६५.१५ ॥
นางทั้งหลายสั่นไหวดั่งใบหญ้าที่ต้านกระแสน้ำ ครั้นแล้วเมื่อบรรดาสตรีผู้สั่นสะท้านเห็นพระราชา…
2.65.16
यत् तत् आशन्कितम् पापम् तस्य जज्ञे विनिश्चयः ।
कौसल्या च सुमित्रा च पुत्रशोकपराजिते ॥ २.६५.१६ ॥
ความชั่วร้ายที่พวกนางหวาดหวั่นเกี่ยวกับพระองค์ ก็กลายเป็นความแน่ชัด และเกาศัลยาพร้อมด้วยสุมิตรา ซึ่งถูกความโศกเศร้าต่อบุตรครอบงำ…
2.65.17
प्रसुप्ते न प्रबुध्येते यथा कालसमन्विते ।
निष्प्रभा च विवर्णा च सन्ना शोकेन सन्नता ॥ २.६५.१७ ॥
สองนางผู้ยังบรรทมหลับ ไม่ตื่นขึ้นในเวลาอันควร ไร้รัศมี ซีดเผือด หมดแรง และโน้มกายลงด้วยความโศก
2.65.18
न व्यराजत कौसल्या तारेव तिमिरावृता ।
कौसल्यानन्तरम् राज्ञः सुमित्रा तदन्तनरम् ॥ २.६५.१८ ॥
เกาศัลยาไม่รุ่งโรจน์ ดั่งดาวที่ถูกความมืดปกคลุม ถัดจากเกาศัลยา คือพระมเหสีสุมิตราของพระราชา และถัดจากนางคือ…
2.65.19
न स्म विभ्राजते देवी शोकाश्रुलुलितानना ।
ते च दृष्ट्वा तथा सुप्ते शुभे देव्यौ च तम् नृपम् ॥ २.६५.१९ ॥
พระมเหสีพระพักตร์ที่เศร้าหมองด้วยน้ำตาแห่งความโศกนั้น ไม่รุ่งเรืองอีกต่อไป และสองพระมเหสีผู้เป็นมงคล เมื่อเห็นพระราชาบรรทมไร้สติอยู่เช่นนั้น
2.65.20
सुप्तमे वोद्गतप्राणमन्तः पुरमन्यत ।
ततः प्रचुक्रुशुर् दीनाः सस्वरम् ता वर अन्गनाः ॥ २.६५.२० ॥
ฝ่ายในพระราชวังคิดว่าลมหายใจของพระองค์ได้ดับไปแล้ว จากนั้นสตรีผู้ประเสริฐทั้งหลายผู้น่าสงสาร ก็ร้องไห้คร่ำครวญออกเสียงดัง
2.65.21
करेणवैव अरण्ये स्थान प्रच्युत यूथपाः ।
तासाम् आक्रन्द शब्देन सहसा उद्गत चेतने ॥ २.६५.२१ ॥
เหมือนช้างหัวหน้าฝูงในป่าที่พลัดตกจากที่ของตนท่ามกลางช้างตัวเมีย เมื่อได้ยินเสียงร่ำไห้ของพวกนาง พระราชาก็กลับมีสติขึ้นทันที
2.65.22
कौसल्या च सुमित्राच त्यक्त निद्रे बभूवतुः ।
कौसल्या च सुमित्रा च दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा च पार्थिवम् ॥ २.६५.२२ ॥
พระนางเกาศัลยาและพระนางสุมิตรา เมื่อหมดความหลับแล้วก็ตื่นขึ้น พระนางเกาศัลยาและพระนางสุมิตราเห็นและสัมผัสพระราชาแล้ว
2.65.23
हा नाथ इति परिक्रुश्य पेततुर् धरणी तले ।
सा कोसल इन्द्र दुहिता वेष्टमाना मही तले ॥ २.६५.२३ ॥
ทั้งสองร้องคร่ำครวญว่า "ว้า พระสวามีเอ๋ย!" แล้วล้มลงบนพื้นดิน พระธิดาของกษัตริย์แห่งโกศล คือพระนางเกาศัลยา ดิ้นทุรนทุรายอยู่บนพื้นแผ่นดิน
2.65.24
न बभ्राज रजो ध्वस्ता तारा इव गगन च्युता ।
नृपे शान्तगुणे जाते कौसल्याम् पतिताम् भुवि ॥ २.६५.२४ ॥
พระนางเกาศัลยาเปรอะไปด้วยฝุ่น ไม่เปล่งรัศมี เหมือนดาวที่ร่วงหล่นจากท้องฟ้า เมื่อคุณความดีของพระราชาสงบลงแล้ว พระนางเกาศัลยาก็นอนล้มอยู่บนพื้นดิน
2.65.25
आपश्यम्स्ताः स्त्रियः सर्वा हताम् नागवधूमिव ।
ततः सर्वा नरेन्द्रस्य कैकेयीप्रमुखाः स्त्रियः ॥ २.६५.२५ ॥
ข้าพเจ้าเห็นสตรีทั้งหมดนั้นล้มลง เหมือนช้างพลายตัวเมียที่ถูกฟาดลง โดยมีพระนางไกเกยีเป็นประธาน ของบรรดาสตรีในพระราชา
2.65.26
रुदन्त्यः शोकसन्तप्ता निपेतुर्गतचेतनाः ।
ताभिः स बलवान्नादः क्रोशन्तीभिरनुद्रुतः ॥ २.६५.२६ ॥
พวกนางร่ำไห้ เสียดแทงด้วยความโศก แล้วก็ล้มลงหมดสติ และด้วยเสียงกรีดร้องของพวกนาง เสียงอันดังนั้นก็ดังกระหึ่มขึ้นอีก
2.65.27
येन स्फीतीकृतो भूयस्तद्गृहम् समनादयत् ।
तत् समुत्त्रस्त सम्भ्रान्तम् पर्युत्सुक जन आकुलम् ॥ २.६५.२७ ॥
ด้วยเสียงนั้นที่ดังกระหึ่มขึ้นอีกครั้ง ปราสาทนั้นจึงก้องไปทั่ว แล้วผู้คนก็เต็มไปด้วยความหวาดกลัว สับสน และกระวนกระวาย
2.65.28
सर्वतः तुमुल आक्रन्दम् परिताप आर्त बान्धवम् ।
सद्यो निपतित आनन्दम् दीन विक्लव दर्शनम् ॥ २.६५.२८ ॥
รอบด้านมีเสียงร้องไห้โหยหวนดังสนั่น ญาติพี่น้องบีบคั้นด้วยความเศร้าโศก ความสุขได้หายไปทันที และภาพที่เห็นก็น่าสังเวชและสับสนลนลาน
2.65.29
बभूव नर देवस्य सद्म दिष्ट अन्तम् ईयुषः ।
अतीतम् आज्ञाय तु पार्थिव ऋषभम् ।
यशस्विनम् सम्परिवार्य पत्नयः ।
भृशम् रुदन्त्यः करुणम् सुदुह्खिताः ।
प्रगृह्य बाहू व्यलपन्न् अनाथवत् ॥ २.६५.२९ ॥
ในพระราชวังของพระราชา ท่านได้ถึงจุดจบที่โชคชะตากำหนดไว้ เมื่อรู้ว่าพระองค์สิ้นพระชนม์แล้ว บรรดาพระมเหสีก็ล้อมวิ่งเข้าหาจอมกษัตริย์ผู้รุ่งโรจน์นั้น ร้องไห้คร่ำครวญด้วยความโศกเศร้าสุดซึ้ง ยกแขนขึ้นคร่ำครวญเหมือนผู้ไร้ที่พึ่ง