ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.65.1
अथ रात्र्याम् व्यतीतायाम् प्रातर् एव अपरे अहनि ।
वन्दिनः पर्युपातिष्ठम्स् तत् पार्थिव निवेशनम् ॥ २.६५.१ ॥
ରାତି ପାହିବା ପରେ ପରଦିନ ପ୍ରଭାତରେ ସେହି ରାଜଭବନରେ ବନ୍ଦୀଜନମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
2.65.2
सूताः परमसम्स्काराः मङ्गलाश्चोत्तमश्रुताः ।
गायकाः स्तुतिशीलाश्च निगदन्तः पृथक् पृथक् ॥ २.६५.२ ॥
ଉତ୍ତମ ସଂସ୍କାରଯୁକ୍ତ, ମଙ୍ଗଳକାରୀ, ଉତ୍ତମ ବିଦ୍ୟାବାନ୍ ସୂତ, ଗାୟକ ଓ ସ୍ତୁତିପ୍ରିୟ ଲୋକମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ।
2.65.3
राजानम् स्तुताम् तेषामुदात्ताभिहिताशिषाम् ।
प्रासादाभोगविस्तीर्णः स्तुतिशब्दो ह्यवर्तत ॥ २.६५.३ ॥
ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଆଶୀର୍ବାଦ କହୁଥିବା ସେମାନଙ୍କ ରାଜସ୍ତୁତିର ଧ୍ୱନି ପ୍ରାସାଦର ବିସ୍ତୃତ ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ୟାପିଗଲା।
2.65.4
ततस्तु स्तुवताम् तेषाम् सूतानाम् पाणिवादकाः ।
अवदानान्युदाहृत्य पाणिवादा नवादयन् ॥ २.६५.४ ॥
ତା'ପରେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ସୂତମାନଙ୍କ ସହ ହାତ-ବାଦକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ବୀରତ୍ୱକଥା କହି ବାଦ୍ୟ ବଜାଇଲେ।
2.65.5
तेन शब्देन विहगाः प्रतिबुद्धा विसस्वनुः ।
शाखास्थाः पञ्जरस्थाश्च ये राजकुलगोचराः ॥ २.६५.५ ॥
ସେହି ଶବ୍ଦରେ ଜାଗ୍ରତ ପକ୍ଷୀମାନେ—ଡାଳରେ ଥିବା, ପିଞ୍ଜରାରେ ଥିବା ଓ ରାଜକୁଳରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା—କୁଜନ କଲେ।
2.65.6
व्याहृताः पुण्य्शब्दाश्च वीणानाम् चापि निस्स्वनाः ।
आशीर्गेयम् च गाथानाम् पूरयामास वेश्म तत ॥ २.६५.६ ॥
ମଙ୍ଗଳ ଶବ୍ଦ, ବୀଣାର ନାଦ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଗୀତ ଓ ଗାଥାର ସ୍ୱର ସେ ଭବନକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲା।
2.65.7
ततः शुचि समाचाराः पर्युपस्थान कोविदः ।
स्त्री वर्ष वर भूयिष्ठा उपतस्थुर् यथा पुरम् ॥ २.६५.७ ॥
ତା'ପରେ ଶୁଚି ଆଚରଣ ଥିବା, ସେବାରେ ନିପୁଣ, ଅଧିକାଂଶ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ ପୂର୍ବ ପରି ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
2.65.8
हरि चन्दन सम्पृक्तम् उदकम् कान्चनैः घटैः ।
आनिन्युः स्नान शिक्षा आज्ञा यथा कालम् यथा विधि ॥ २.६५.८ ॥
ହରିଚନ୍ଦନ ମିଶ୍ରିତ ଜଳ ସୁନାର ଘଟରେ ଆଣିଲେ; ସ୍ନାନର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ଯଥା ସମୟରେ, ବିଧି ଅନୁସାରେ।
2.65.9
मन्गल आलम्भनीयानि प्राशनीयान् उपस्करान् ।
उपनिन्युस् तथा अपि अन्याः कुमारी बहुलाः स्त्रियः ॥ २.६५.९ ॥
ମଙ୍ଗଳ ସ୍ପର୍ଶଯୋଗ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଭୋଜନ ସାମଗ୍ରୀ ଆଣିଲେ; ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ଅନେକ କୁମାରୀ ଓ ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଆଣିଲେ।
2.65.10
सर्वलक्षणसम्पन्नम् सर्वम् विधिवदर्चितम् ।
सर्वम् सुगुणलक्स्मीवत्तद्भभूवाभिहारिकम् ॥ २.६५.१० ॥
ସର୍ବ ମଙ୍ଗଳ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ, ସବୁକିଛି ବିଧି ଅନୁସାରେ ପୂଜିତ, ସଦ୍ଗୁଣର ଶୋଭା ପରି ସେହି ଅଭିଷେକ ସାମଗ୍ରୀ ସବୁ ସିଦ୍ଧ ହେଲା।
2.65.11
ततः सूर्योदयम् यावत्सर्वम् परिसमुत्सुकम् ।
तस्थावनुपसम्प्राप्तम् किम् स्विदित्युपश् ॥ २.६५.११ ॥
ତା'ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଠିଆ ହେଲେ; 'ସେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାହିଁକି ଆସିଲେ ନାହିଁ?' ବୋଲି ଭାବୁଥିଲେ।
2.65.12
अथ याः कोसल इन्द्रस्य शयनम् प्रत्यनन्तराः ।
ताः स्त्रियः तु समागम्य भर्तारम् प्रत्यबोधयन् ॥ २.६५.१२ ॥
ତା'ପରେ କୋଶଳରାଜଙ୍କ ଶୟନ ନିକଟରେ ଥିବା ସେହି ନାରୀମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ନିଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜଗାଇଲେ।
2.65.13
तथाप्युचितवृत्तास्ता विनयेन नयेन च ।
न ह्यस्य शयनम् स्पृष्ट्वा किम् चिदप्युपलेभिरे ॥ २.६५.१३ ॥
ତଥାପି, ଉଚିତ ଆଚରଣ ଥିବା ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ବିନୟ ଓ ନୀତିରେ, ତାଙ୍କ ଶଯ୍ୟାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ମଧ୍ୟ କିଛି ଜାଣି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
2.65.14
ताः स्त्रीयः स्वप्नशीलज्ञास्चेष्टासम्चलनादिषु ।
ता वेपथु परीताः च राज्ञः प्राणेषु शन्किताः ॥ २.६५.१४ ॥
ରାଜାଙ୍କ ନିଦ୍ରା ଅଭ୍ୟାସ ଜାଣିଥିବା ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ତାଙ୍କ ଗତି ଓ ଚେଷ୍ଟାରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ବିଷୟରେ ଭୀତ ହେଲେ।
2.65.15
प्रतिस्रोतः तृण अग्राणाम् सदृशम् सम्चकम्पिरे ।
अथ सम्वेपमनानाम् स्त्रीणाम् दृष्ट्वा च पार्थिवम् ॥ २.६५.१५ ॥
ସ୍ରୋତର ବିପରୀତରେ ତୃଣାଗ୍ର ପରି ସେମାନେ କମ୍ପିଲେ। ତା'ପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି କମ୍ପୁଥିବା ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ...
2.65.16
यत् तत् आशन्कितम् पापम् तस्य जज्ञे विनिश्चयः ।
कौसल्या च सुमित्रा च पुत्रशोकपराजिते ॥ २.६५.१६ ॥
ସେମାନେ ଯେଉଁ ପାପର ଆଶଙ୍କା କରିଥିଲେ, ତାହା ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା। ପୁତ୍ରଶୋକରେ ପରାଜିତ କୌଶଲ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରା (ମଧ୍ୟ)।
2.65.17
प्रसुप्ते न प्रबुध्येते यथा कालसमन्विते ।
निष्प्रभा च विवर्णा च सन्ना शोकेन सन्नता ॥ २.६५.१७ ॥
ଶୋଇଥିବା ସେ ଦୁଇ ଜଣ ଯଥା ସମୟରେ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ ନାହିଁ; ନିଷ୍ପ୍ରଭ, ବିବର୍ଣ୍ଣ, ଶୋକରେ କ୍ଷୀଣ ଓ ନତ ଥିଲେ।
2.65.18
न व्यराजत कौसल्या तारेव तिमिरावृता ।
कौसल्यानन्तरम् राज्ञः सुमित्रा तदन्तनरम् ॥ २.६५.१८ ॥
ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ତାରା ପରି କୌଶଲ୍ୟା ପ୍ରକାଶ ପାଇଲେ ନାହିଁ। କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ପରେ ରାଜାଙ୍କ (ପତ୍ନୀ) ସୁମିତ୍ରା, ତା'ପରେ...
2.65.19
न स्म विभ्राजते देवी शोकाश्रुलुलितानना ।
ते च दृष्ट्वा तथा सुप्ते शुभे देव्यौ च तम् नृपम् ॥ २.६५.१९ ॥
ଶୋକାଶ୍ରୁରେ ବିକୃତ ମୁଖ ବିଶିଷ୍ଟା ଦେବୀ (କୌଶଲ୍ୟା) ଆଉ ଶୋଭା ପାଉନଥିଲେ। ସେହି ଦୁଇ ଶୁଭ ରାଣୀ ରାଜାଙ୍କୁ ସେପରି ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ।
2.65.20
सुप्तमे वोद्गतप्राणमन्तः पुरमन्यत ।
ततः प्रचुक्रुशुर् दीनाः सस्वरम् ता वर अन्गनाः ॥ २.६५.२० ॥
ଅନ୍ତଃପୁର ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଚାଲିଗଲା ବୋଲି ଭାବିଲା। ତା'ପରେ ଦୁଃଖିତା ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଜୋରରେ କାନ୍ଦିଲେ।
2.65.21
करेणवैव अरण्ये स्थान प्रच्युत यूथपाः ।
तासाम् आक्रन्द शब्देन सहसा उद्गत चेतने ॥ २.६५.२१ ॥
ଅରଣ୍ୟରେ ହସ୍ତିନୀଙ୍କ ଦଳର ନାୟକ ଯେପରି ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଖସିପଡ଼ନ୍ତି, ସେହିପରି ସେମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଶବ୍ଦରେ ହଠାତ୍ (ରାଜାଙ୍କ) ଚେତନା ଫେରିଆସିଲା।
2.65.22
कौसल्या च सुमित्राच त्यक्त निद्रे बभूवतुः ।
कौसल्या च सुमित्रा च दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा च पार्थिवम् ॥ २.६५.२२ ॥
କୌଶଲ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରା ନିଦ ଛାଡ଼ି ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ। କୌଶଲ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ଛୁଇଁଲେ।
2.65.23
हा नाथ इति परिक्रुश्य पेततुर् धरणी तले ।
सा कोसल इन्द्र दुहिता वेष्टमाना मही तले ॥ २.६५.२३ ॥
"ହାୟ ନାଥ!" ବୋଲି ଜୋରରେ ଚିତ୍କାର କରି (ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ) ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। କୋଶଳ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା (କୌଶଲ୍ୟା) ଭୂମିରେ ଛଟପଟ ହେଲେ।
2.65.24
न बभ्राज रजो ध्वस्ता तारा इव गगन च्युता ।
नृपे शान्तगुणे जाते कौसल्याम् पतिताम् भुवि ॥ २.६५.२४ ॥
ଧୂଳିରେ ଲିପ୍ତ ସେ (କୌଶଲ୍ୟା) ଆକାଶରୁ ଖସିପଡ଼ିଥିବା ତାରା ପରି ଶୋଭା ପାଇଲେ ନାହିଁ। ରାଜାଙ୍କ ଗୁଣ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲେ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା କୌଶଲ୍ୟା (ସେପରି ଥିଲେ)।
2.65.25
आपश्यम्स्ताः स्त्रियः सर्वा हताम् नागवधूमिव ।
ततः सर्वा नरेन्द्रस्य कैकेयीप्रमुखाः स्त्रियः ॥ २.६५.२५ ॥
ଆଉ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ, କୈକେୟୀ ପ୍ରମୁଖଙ୍କୁ, ମରିଯାଇଥିବା ହାତୀଣୀ ପରି ଦେଖିଲି।
2.65.26
रुदन्त्यः शोकसन्तप्ता निपेतुर्गतचेतनाः ।
ताभिः स बलवान्नादः क्रोशन्तीभिरनुद्रुतः ॥ २.६५.२६ ॥
ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ସେମାନେ ଚେତନାହୀନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାରରେ ସେ ପ୍ରବଳ ଶବ୍ଦ ଆହୁରି ବଢ଼ିଲା।
2.65.27
येन स्फीतीकृतो भूयस्तद्गृहम् समनादयत् ।
तत् समुत्त्रस्त सम्भ्रान्तम् पर्युत्सुक जन आकुलम् ॥ २.६५.२७ ॥
ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଶବ୍ଦ ପୁଣି ବଢ଼ି ସେ ପ୍ରାସାଦକୁ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ କଲା। ତେବେ ତାହା ଭୟଭୀତ, ବ୍ୟାକୁଳ, ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ଲୋକଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
2.65.28
सर्वतः तुमुल आक्रन्दम् परिताप आर्त बान्धवम् ।
सद्यो निपतित आनन्दम् दीन विक्लव दर्शनम् ॥ २.६५.२८ ॥
ଚାରିଆଡ଼େ ଭୟଙ୍କର ଆକ୍ରନ୍ଦନ, ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ଆତ୍ମୀୟମାନେ। ଆନନ୍ଦ ତୁରନ୍ତ ଲୋପ ପାଇଲା; ଦୃଶ୍ୟ ଦୀନ ଓ ବିକଳ ହେଲା।
2.65.29
बभूव नर देवस्य सद्म दिष्ट अन्तम् ईयुषः ।
अतीतम् आज्ञाय तु पार्थिव ऋषभम् ।
यशस्विनम् सम्परिवार्य पत्नयः ।
भृशम् रुदन्त्यः करुणम् सुदुह्खिताः ।
प्रगृह्य बाहू व्यलपन्न् अनाथवत् ॥ २.६५.२९ ॥
ରାଜାଙ୍କ ଗୃହରେ ସେ ଭାଗ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅନ୍ତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ତାହା ଜାଣି ସେହି ଯଶସ୍ୱୀ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଘେରି ପତ୍ନୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କରୁଣରେ କାନ୍ଦି, ଦୁଇ ବାହୁ ଉଠାଇ ଅନାଥ ପରି ବିଳାପ କଲେ।