వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.65.1
अथ रात्र्याम् व्यतीतायाम् प्रातर् एव अपरे अहनि ।
वन्दिनः पर्युपातिष्ठम्स् तत् पार्थिव निवेशनम् ॥ २.६५.१ ॥
రాత్రి గడిచిన తరువాత, మరుసటి రోజు ఉదయమే ఆ రాజభవనంలో స్తోత్ర పాఠకులు చేరారు.
2.65.2
सूताः परमसम्स्काराः मङ्गलाश्चोत्तमश्रुताः ।
गायकाः स्तुतिशीलाश्च निगदन्तः पृथक् पृथक् ॥ २.६५.२ ॥
అత్యుత్తమ సంస్కారం గలవారు, మంగళకరులు, గొప్ప విద్య కలవారు, గాయకులు, స్తుతి ప్రియులు వేర్వేరుగా పలుకుతూ ఉన్నారు.
2.65.3
राजानम् स्तुताम् तेषामुदात्ताभिहिताशिषाम् ।
प्रासादाभोगविस्तीर्णः स्तुतिशब्दो ह्यवर्तत ॥ २.६५.३ ॥
ఉదాత్తంగా ఆశీర్వచనాలు పలికిన వారి రాజస్తుతి, రాజభవన విశాలతలలో స్తుతిధ్వనిగా వ్యాపించింది.
2.65.4
ततस्तु स्तुवताम् तेषाम् सूतानाम् पाणिवादकाः ।
अवदानान्युदाहृत्य पाणिवादा नवादयन् ॥ २.६५.४ ॥
తరువాత స్తుతించే సూతులతో పాటు చేతి వాద్యకారులు వారి పరాక్రమ గాథలను పఠిస్తూ వాద్యాలు మోగించారు.
2.65.5
तेन शब्देन विहगाः प्रतिबुद्धा विसस्वनुः ।
शाखास्थाः पञ्जरस्थाश्च ये राजकुलगोचराः ॥ २.६५.५ ॥
ఆ శబ్దానికి మేల్కొన్న పక్షులు—కొమ్మలపై ఉన్నవి, పంజరాల్లో ఉన్నవి, రాజకుటుంబంలో ఉన్నవి—కూయసాగాయి.
2.65.6
व्याहृताः पुण्य्शब्दाश्च वीणानाम् चापि निस्स्वनाः ।
आशीर्गेयम् च गाथानाम् पूरयामास वेश्म तत ॥ २.६५.६ ॥
మంగళ శబ్దాలు, వీణల నాదాలు, ఆశీర్వాద గీతాలు, గాథల స్వరాలు ఆ భవనాన్ని నింపాయి.
2.65.7
ततः शुचि समाचाराः पर्युपस्थान कोविदः ।
स्त्री वर्ष वर भूयिष्ठा उपतस्थुर् यथा पुरम् ॥ २.६५.७ ॥
అప్పుడు శుచిగా, సేవలో నైపుణ్యం కలిగిన, ఎక్కువగా వృద్ధులైన శ్రేష్ఠ స్త్రీలు మునుపటిలా అక్కడ ఉపస్థితులయ్యారు.
2.65.8
हरि चन्दन सम्पृक्तम् उदकम् कान्चनैः घटैः ।
आनिन्युः स्नान शिक्षा आज्ञा यथा कालम् यथा विधि ॥ २.६५.८ ॥
పసుపు చందనం కలిపిన నీటిని బంగారు కుండలలో తెచ్చారు; స్నాన ఆజ్ఞ ప్రకారం, తగిన సమయానికి, విధి ప్రకారం.
2.65.9
मन्गल आलम्भनीयानि प्राशनीयान् उपस्करान् ।
उपनिन्युस् तथा अपि अन्याः कुमारी बहुलाः स्त्रियः ॥ २.६५.९ ॥
మంగళ స్పర్శనీయ వస్తువులను, తినదగిన సామగ్రిని తీసుకువచ్చారు; అలాగే ఇతర అనేకమంది కన్యలు, స్త్రీలు కూడా తెచ్చారు.
2.65.10
सर्वलक्षणसम्पन्नम् सर्वम् विधिवदर्चितम् ।
सर्वम् सुगुणलक्स्मीवत्तद्भभूवाभिहारिकम् ॥ २.६५.१० ॥
అన్ని శుభ లక్షణాలతో కూడినదై, అన్నీ విధి ప్రకారం పూజితమై, మంచి గుణాల శోభలా ఉన్న ఆ అభిషేక సామగ్రి అంతా సిద్ధమైంది.
2.65.11
ततः सूर्योदयम् यावत्सर्वम् परिसमुत्सुकम् ।
तस्थावनुपसम्प्राप्तम् किम् स्विदित्युपश् ॥ २.६५.११ ॥
అప్పుడు సూర్యోదయం వరకు అందరూ ఎంతో ఉత్సుకతతో నిలిచారు; 'ఇంకా ఎందుకు రాలేదు?' అని భావిస్తూ.
2.65.12
अथ याः कोसल इन्द्रस्य शयनम् प्रत्यनन्तराः ।
ताः स्त्रियः तु समागम्य भर्तारम् प्रत्यबोधयन् ॥ २.६५.१२ ॥
అప్పుడు కోసల రాజు శయనగృహానికి సమీపంలో ఉన్న ఆ స్త్రీలు కలిసి వచ్చి, తమ ప్రభువును మేల్కొలిపారు.
2.65.13
तथाप्युचितवृत्तास्ता विनयेन नयेन च ।
न ह्यस्य शयनम् स्पृष्ट्वा किम् चिदप्युपलेभिरे ॥ २.६५.१३ ॥
అయినప్పటికీ, తగిన ప్రవర్తన కలిగిన ఆ స్త్రీలు వినయంతో, నీతితో, అతని శయ్యను తాకినా ఏమీ గ్రహించలేకపోయారు.
2.65.14
ताः स्त्रीयः स्वप्नशीलज्ञास्चेष्टासम्चलनादिषु ।
ता वेपथु परीताः च राज्ञः प्राणेषु शन्किताः ॥ २.६५.१४ ॥
రాజు నిద్రాభ్యాసాలు తెలిసిన ఆ స్త్రీలు, అతని కదలికలలో, చేష్టలలో, వణుకుతూ, రాజు ప్రాణాల గురించి భయపడ్డారు.
2.65.15
प्रतिस्रोतः तृण अग्राणाम् सदृशम् सम्चकम्पिरे ।
अथ सम्वेपमनानाम् स्त्रीणाम् दृष्ट्वा च पार्थिवम् ॥ २.६५.१५ ॥
ప్రవాహానికి ఎదురుగా గడ్డి అగ్రాల్లా వారు వణికారు. అప్పుడు రాజును చూసి వణుకుతున్న ఆ స్త్రీలు...
2.65.16
यत् तत् आशन्कितम् पापम् तस्य जज्ञे विनिश्चयः ।
कौसल्या च सुमित्रा च पुत्रशोकपराजिते ॥ २.६५.१६ ॥
వారు భయపడిన ఆ పాపం అతని విషయంలో నిశ్చయమైంది. పుత్రశోకంతో ఓడిన కౌసల్య, సుమిత్ర (కూడా తెలుసుకున్నారు).
2.65.17
प्रसुप्ते न प्रबुध्येते यथा कालसमन्विते ।
निष्प्रभा च विवर्णा च सन्ना शोकेन सन्नता ॥ २.६५.१७ ॥
నిద్రలో ఉన్న వారిద్దరూ తగిన సమయానికి మేల్కొనలేదు; కాంతి కోల్పోయి, వివర్ణంగా, శోకంతో కృశించి, వంగిపోయి ఉన్నారు.
2.65.18
न व्यराजत कौसल्या तारेव तिमिरावृता ।
कौसल्यानन्तरम् राज्ञः सुमित्रा तदन्तनरम् ॥ २.६५.१८ ॥
చీకటితో కప్పబడిన నక్షత్రంలా కౌసల్య ప్రకాశించలేదు. కౌసల్య తర్వాత రాజు (భార్య) సుమిత్ర, ఆ తర్వాత...
2.65.19
न स्म विभ्राजते देवी शोकाश्रुलुलितानना ।
ते च दृष्ट्वा तथा सुप्ते शुभे देव्यौ च तम् नृपम् ॥ २.६५.१९ ॥
శోకాశ్రువులతో కలతపడిన ముఖంతో దేవి (కౌసల్య) ఇక ప్రకాశించలేదు. ఆ ఇద్దరు శుభ రాణులు రాజు అలా స్పృహ లేక పడి ఉండటం చూశారు.
2.65.20
सुप्तमे वोद्गतप्राणमन्तः पुरमन्यत ।
ततः प्रचुक्रुशुर् दीनाः सस्वरम् ता वर अन्गनाः ॥ २.६५.२० ॥
అంతఃపురం ఆయన ప్రాణం పోయిందని భావించింది. అప్పుడు దుఃఖితులైన ఆ శ్రేష్ఠ స్త్రీలు బిగ్గరగా రోదించారు.
2.65.21
करेणवैव अरण्ये स्थान प्रच्युत यूथपाः ।
तासाम् आक्रन्द शब्देन सहसा उद्गत चेतने ॥ २.६५.२१ ॥
అడవిలో ఆడ ఏనుగుల గుంపుల నాయకులు తమ స్థానం నుంచి తప్పిపోయినట్లు, వారి రోదన ధ్వనికి అకస్మాత్తుగా (రాజు) చైతన్యం తిరిగి వచ్చింది.
2.65.22
कौसल्या च सुमित्राच त्यक्त निद्रे बभूवतुः ।
कौसल्या च सुमित्रा च दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा च पार्थिवम् ॥ २.६५.२२ ॥
కౌసల్య, సుమిత్ర నిద్ర వదిలి మేల్కొన్నారు. కౌసల్య, సుమిత్ర రాజును చూసి తాకారు.
2.65.23
हा नाथ इति परिक्रुश्य पेततुर् धरणी तले ।
सा कोसल इन्द्र दुहिता वेष्टमाना मही तले ॥ २.६५.२३ ॥
"అయ్యో నాథా!" అని బిగ్గరగా రోదిస్తూ (వారిద్దరూ) నేలపై పడిపోయారు. కోసల రాజు కుమార్తె (కౌసల్య) నేలపై కొట్టుకుంది.
2.65.24
न बभ्राज रजो ध्वस्ता तारा इव गगन च्युता ।
नृपे शान्तगुणे जाते कौसल्याम् पतिताम् भुवि ॥ २.६५.२४ ॥
ధూళితో కప్పబడిన ఆమె (కౌసల్య) ఆకాశం నుంచి పడిన తారలా ప్రకాశించలేదు. రాజు గుణాలు శాంతించిన తరువాత, నేలపై పడిన కౌసల్య (అలా ఉంది).
2.65.25
आपश्यम्स्ताः स्त्रियः सर्वा हताम् नागवधूमिव ।
ततः सर्वा नरेन्द्रस्य कैकेयीप्रमुखाः स्त्रियः ॥ २.६५.२५ ॥
అప్పుడు రాజు స్త్రీలందరినీ, కైకేయి ప్రముఖులను, చంపబడిన ఏనుగు ఆడవారిలా నేను చూశాను.
2.65.26
रुदन्त्यः शोकसन्तप्ता निपेतुर्गतचेतनाः ।
ताभिः स बलवान्नादः क्रोशन्तीभिरनुद्रुतः ॥ २.६५.२६ ॥
శోకంతో తపించి ఏడుస్తూ వారు స్పృహ తప్పి పడిపోయారు. వారి అరుపులతో ఆ బలమైన ధ్వని మరింత పెరిగింది.
2.65.27
येन स्फीतीकृतो भूयस्तद्गृहम् समनादयत् ।
तत् समुत्त्रस्त सम्भ्रान्तम् पर्युत्सुक जन आकुलम् ॥ २.६५.२७ ॥
దానితో ఆ ధ్వని మరింత పెరిగి ఆ భవనాన్ని ప్రతిధ్వనింపజేసింది. అప్పుడు అది భయంతో కలవరపడిన, ఆత్రుతతో నిండిన జనంతో నిండిపోయింది.
2.65.28
सर्वतः तुमुल आक्रन्दम् परिताप आर्त बान्धवम् ।
सद्यो निपतित आनन्दम् दीन विक्लव दर्शनम् ॥ २.६५.२८ ॥
అన్ని వైపులా భీకరమైన రోదన, దుఃఖంతో బాధపడిన బంధువులు. ఆనందం తక్షణమే అంతరించింది; దృశ్యం దీనంగా, కలవరంగా మారింది.
2.65.29
बभूव नर देवस्य सद्म दिष्ट अन्तम् ईयुषः ।
अतीतम् आज्ञाय तु पार्थिव ऋषभम् ।
यशस्विनम् सम्परिवार्य पत्नयः ।
भृशम् रुदन्त्यः करुणम् सुदुह्खिताः ।
प्रगृह्य बाहू व्यलपन्न् अनाथवत् ॥ २.६५.२९ ॥
రాజు నివాసంలో ఆయన విధి నిర్ణయించిన అంతాన్ని పొందారు. అది తెలిసి, ఆ యశస్వి రాజశ్రేష్ఠుడిని చుట్టుముట్టి భార్యలు అత్యంత దుఃఖంతో దీనంగా ఏడ్చి, రెండు చేతులు పైకెత్తి అనాథల్లా విలపించారు.