വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.65.1
अथ रात्र्याम् व्यतीतायाम् प्रातर् एव अपरे अहनि ।
वन्दिनः पर्युपातिष्ठम्स् तत् पार्थिव निवेशनम् ॥ २.६५.१ ॥
രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പിറ്റേന്ന് പുലർച്ചെതന്നെ ആ രാജഭവനത്തിൽ സ്തുതിപാഠകർ എത്തിച്ചേർന്നു.
2.65.2
सूताः परमसम्स्काराः मङ्गलाश्चोत्तमश्रुताः ।
गायकाः स्तुतिशीलाश्च निगदन्तः पृथक् पृथक् ॥ २.६५.२ ॥
ഉത്തമസംസ്കാരമുള്ളവരും മംഗളകരരും ശ്രേഷ്ഠവിദ്യയുള്ളവരുമായ സൂതന്മാരും ഗായകരും സ്തുതിപ്രിയരും വേറെ വേറെയായി ഉരുവിട്ടു.
2.65.3
राजानम् स्तुताम् तेषामुदात्ताभिहिताशिषाम् ।
प्रासादाभोगविस्तीर्णः स्तुतिशब्दो ह्यवर्तत ॥ २.६५.३ ॥
ഉച്ചസ്വരത്തിൽ ആശംസകൾ ചൊല്ലിയ അവരുടെ രാജസ്തുതിയുടെ ശബ്ദം കൊട്ടാരത്തിന്റെ വിശാലതയിൽ നിറഞ്ഞു.
2.65.4
ततस्तु स्तुवताम् तेषाम् सूतानाम् पाणिवादकाः ।
अवदानान्युदाहृत्य पाणिवादा नवादयन् ॥ २.६५.४ ॥
പിന്നെ സ്തുതിക്കുന്ന സൂതന്മാരുടെ കൈവാദ്യക്കാർ അവരുടെ വീരകഥകൾ ഉരുവിട്ട് വാദ്യം മുഴക്കി.
2.65.5
तेन शब्देन विहगाः प्रतिबुद्धा विसस्वनुः ।
शाखास्थाः पञ्जरस्थाश्च ये राजकुलगोचराः ॥ २.६५.५ ॥
ആ ശബ്ദത്താൽ ഉണർന്ന പക്ഷികൾ—ശാഖകളിലിരുന്നവയും കൂടുകളിലുള്ളവയും രാജകുടുംബത്തിലുള്ളവയും—ശബ്ദിച്ചു.
2.65.6
व्याहृताः पुण्य्शब्दाश्च वीणानाम् चापि निस्स्वनाः ।
आशीर्गेयम् च गाथानाम् पूरयामास वेश्म तत ॥ २.६५.६ ॥
മംഗളശബ്ദങ്ങളും വീണാനാദവും ആശംസാഗാനങ്ങളും ഗാഥകളുടെ സ്വരങ്ങളും ആ വീടു നിറച്ചു.
2.65.7
ततः शुचि समाचाराः पर्युपस्थान कोविदः ।
स्त्री वर्ष वर भूयिष्ठा उपतस्थुर् यथा पुरम् ॥ २.६५.७ ॥
അപ്പോൾ ശുദ്ധമായ നടപ്പുള്ളവരും സേവനത്തിൽ നിപുണരുമായ, മിക്കവാറും മുതിർന്ന ശ്രേഷ്ഠ സ്ത്രീകൾ മുൻപത്തെപ്പോലെ അവിടെ എത്തി സേവിച്ചു.
2.65.8
हरि चन्दन सम्पृक्तम् उदकम् कान्चनैः घटैः ।
आनिन्युः स्नान शिक्षा आज्ञा यथा कालम् यथा विधि ॥ २.६५.८ ॥
മഞ്ഞച്ചന്ദനം ചേർത്ത വെള്ളം സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളിൽ കൊണ്ടുവന്നു; സ്നാനത്തിനുള്ള നിർദ്ദേശപ്രകാരം, ഉചിത സമയത്ത്, വിധിപ്രകാരം.
2.65.9
मन्गल आलम्भनीयानि प्राशनीयान् उपस्करान् ।
उपनिन्युस् तथा अपि अन्याः कुमारी बहुलाः स्त्रियः ॥ २.६५.९ ॥
മംഗലസ്പർശം ചെയ്യേണ്ട വസ്തുക്കളും ഭക്ഷിക്കാനുള്ള ഉപകരണങ്ങളും കൊണ്ടുവന്നു; അതുപോലെ മറ്റനേകം കന്യകമാരും സ്ത്രീകളും കൊണ്ടുവന്നു.
2.65.10
सर्वलक्षणसम्पन्नम् सर्वम् विधिवदर्चितम् ।
सर्वम् सुगुणलक्स्मीवत्तद्भभूवाभिहारिकम् ॥ २.६५.१० ॥
എല്ലാ മംഗലലക്ഷണങ്ങളോടും കൂടിയതും എല്ലാം വിധിപ്രകാരം പൂജിച്ചതുമായ, നല്ല ഗുണങ്ങളുടെ ശോഭപോലെയായ ആ അഭിഷേകസാമഗ്രികൾ എല്ലാം ഒരുങ്ങി.
2.65.11
ततः सूर्योदयम् यावत्सर्वम् परिसमुत्सुकम् ।
तस्थावनुपसम्प्राप्तम् किम् स्विदित्युपश् ॥ २.६५.११ ॥
അപ്പോൾ സൂര്യോദയം വരെ എല്ലാവരും അതീവ ഉത്സുകരായി നിന്നു; 'അവർ ഇതുവരെ എത്താത്തത് എന്താണ്?' എന്ന് ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്.
2.65.12
अथ याः कोसल इन्द्रस्य शयनम् प्रत्यनन्तराः ।
ताः स्त्रियः तु समागम्य भर्तारम् प्रत्यबोधयन् ॥ २.६५.१२ ॥
പിന്നെ കോസലരാജാവിന്റെ ശയനത്തിനടുത്തുണ്ടായിരുന്ന ആ സ്ത്രീകൾ ഒന്നിച്ചുചേർന്ന് തങ്ങളുടെ നാഥനെ ഉണർത്തി.
2.65.13
तथाप्युचितवृत्तास्ता विनयेन नयेन च ।
न ह्यस्य शयनम् स्पृष्ट्वा किम् चिदप्युपलेभिरे ॥ २.६५.१३ ॥
എന്നിട്ടും, ഉചിതമായ നടപ്പുള്ള ആ സ്ത്രീകൾ വിനയത്താലും നീതിയാലും, അവന്റെ ശയ്യയെ സ്പർശിച്ചിട്ടും ഒന്നും അറിഞ്ഞില്ല.
2.65.14
ताः स्त्रीयः स्वप्नशीलज्ञास्चेष्टासम्चलनादिषु ।
ता वेपथु परीताः च राज्ञः प्राणेषु शन्किताः ॥ २.६५.१४ ॥
രാജാവിന്റെ ഉറക്കശീലങ്ങൾ അറിയാമായിരുന്ന ആ സ്ത്രീകൾ, അവന്റെ ചലനങ്ങളിലും ചേഷ്ടകളിലും വിറയ്ക്കുന്നവരായി, രാജാവിന്റെ ജീവനെക്കുറിച്ച് ഭയപ്പെട്ടു.
2.65.15
प्रतिस्रोतः तृण अग्राणाम् सदृशम् सम्चकम्पिरे ।
अथ सम्वेपमनानाम् स्त्रीणाम् दृष्ट्वा च पार्थिवम् ॥ २.६५.१५ ॥
പ്രവാഹത്തിനെതിരെ പുല്ലിൻ തുമ്പുകൾ പോലെ അവർ വിറച്ചു. പിന്നെ രാജാവിനെ കണ്ട് വിറയ്ക്കുന്ന ആ സ്ത്രീകൾ...
2.65.16
यत् तत् आशन्कितम् पापम् तस्य जज्ञे विनिश्चयः ।
कौसल्या च सुमित्रा च पुत्रशोकपराजिते ॥ २.६५.१६ ॥
അവർ ഭയന്ന ആ പാപം അവനെക്കുറിച്ച് ഉറപ്പായി. പുത്രശോകത്താൽ തളർന്ന കൗസല്യയും സുമിത്രയും (കൂടി)...
2.65.17
प्रसुप्ते न प्रबुध्येते यथा कालसमन्विते ।
निष्प्रभा च विवर्णा च सन्ना शोकेन सन्नता ॥ २.६५.१७ ॥
ഉറങ്ങിക്കിടന്ന അവർ ഇരുവരും യഥാസമയം ഉണർന്നില്ല; പ്രഭയറ്റവരും വിളർച്ചയുള്ളവരും ശോകത്താൽ ക്ഷീണിച്ചവരും കുനിഞ്ഞവരുമായിരുന്നു.
2.65.18
न व्यराजत कौसल्या तारेव तिमिरावृता ।
कौसल्यानन्तरम् राज्ञः सुमित्रा तदन्तनरम् ॥ २.६५.१८ ॥
ഇരുട്ടിൽ മൂടിയ താരയെപ്പോലെ കൗസല്യ പ്രകാശിച്ചില്ല. കൗസല്യയ്ക്കു ശേഷം രാജാവിന്റെ (ഭാര്യ) സുമിത്ര, അതിനുശേഷം...
2.65.19
न स्म विभ्राजते देवी शोकाश्रुलुलितानना ।
ते च दृष्ट्वा तथा सुप्ते शुभे देव्यौ च तम् नृपम् ॥ २.६५.१९ ॥
ദുഃഖാശ്രുക്കളാൽ കലങ്ങിയ മുഖമുള്ള ദേവി (കൗസല്യ) ഇപ്പോൾ പ്രകാശിച്ചില്ല. ആ ശുഭരായ ഇരുവരായ രാജ്ഞിമാരും രാജാവ് അങ്ങനെ ബോധമില്ലാതെ കിടക്കുന്നത് കണ്ടു.
2.65.20
सुप्तमे वोद्गतप्राणमन्तः पुरमन्यत ।
ततः प्रचुक्रुशुर् दीनाः सस्वरम् ता वर अन्गनाः ॥ २.६५.२० ॥
ഉള്ളിലെ അന്തഃപുരം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രാണൻ പോയെന്ന് കരുതി. അപ്പോൾ ദുഃഖിതരായ ആ ശ്രേഷ്ഠ സ്ത്രീകൾ ഉച്ചത്തിൽ വിലപിച്ചു.
2.65.21
करेणवैव अरण्ये स्थान प्रच्युत यूथपाः ।
तासाम् आक्रन्द शब्देन सहसा उद्गत चेतने ॥ २.६५.२१ ॥
കാട്ടിൽ പിടിയാനക്കൂട്ടത്തിന്റെ നേതാക്കൾ സ്വസ്ഥാനത്തുനിന്ന് വീണുപോകുന്നതുപോലെ, അവരുടെ വിലാപശബ്ദത്താൽ പെട്ടെന്ന് (രാജാവിന്റെ) ബോധം തിരിച്ചുവന്നു.
2.65.22
कौसल्या च सुमित्राच त्यक्त निद्रे बभूवतुः ।
कौसल्या च सुमित्रा च दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा च पार्थिवम् ॥ २.६५.२२ ॥
കൗസല്യയും സുമിത്രയും ഉറക്കം വെടിഞ്ഞ് ഉണർന്നു. കൗസല്യയും സുമിത്രയും രാജാവിനെ കണ്ട് സ്പർശിച്ചു.
2.65.23
हा नाथ इति परिक्रुश्य पेततुर् धरणी तले ।
सा कोसल इन्द्र दुहिता वेष्टमाना मही तले ॥ २.६५.२३ ॥
"ഹാ നാഥാ!" എന്ന് ഉച്ചത്തിൽ വിലപിച്ച് (ഇരുവരും) നിലത്തുവീണു. കോസലരാജാവിന്റെ പുത്രി (കൗസല്യ) നിലത്ത് പിടഞ്ഞു.
2.65.24
न बभ्राज रजो ध्वस्ता तारा इव गगन च्युता ।
नृपे शान्तगुणे जाते कौसल्याम् पतिताम् भुवि ॥ २.६५.२४ ॥
പൊടിയിൽ പൊതിഞ്ഞ അവൾ (കൗസല്യ) ആകാശത്തുനിന്ന് വീണ നക്ഷത്രംപോലെ പ്രകാശിച്ചില്ല. രാജാവിന്റെ ഗുണങ്ങൾ ശാന്തമായപ്പോൾ, നിലത്തുവീണ കൗസല്യ (അങ്ങനെയായി).
2.65.25
आपश्यम्स्ताः स्त्रियः सर्वा हताम् नागवधूमिव ।
ततः सर्वा नरेन्द्रस्य कैकेयीप्रमुखाः स्त्रियः ॥ २.६५.२५ ॥
അപ്പോൾ രാജാവിന്റെ സ്ത്രീകളെയെല്ലാം, കൈകേയി മുഖ്യരായവരെ, കൊല്ലപ്പെട്ട ആനപ്പെണ്ണുങ്ങളെപ്പോലെ ഞാൻ കണ്ടു.
2.65.26
रुदन्त्यः शोकसन्तप्ता निपेतुर्गतचेतनाः ।
ताभिः स बलवान्नादः क्रोशन्तीभिरनुद्रुतः ॥ २.६५.२६ ॥
ദുഃഖത്താൽ തപിച്ച് കരഞ്ഞുകൊണ്ട് അവർ ബോധമറ്റു വീണു. അവരുടെ നിലവിളിയാൽ ആ ശക്തമായ ഒച്ച വീണ്ടും ഉയർന്നു.
2.65.27
येन स्फीतीकृतो भूयस्तद्गृहम् समनादयत् ।
तत् समुत्त्रस्त सम्भ्रान्तम् पर्युत्सुक जन आकुलम् ॥ २.६५.२७ ॥
അതിനാൽ ആ ഒച്ച വീണ്ടും ഉയർന്ന് ആ മന്ദിരം മുഴങ്ങി. അപ്പോൾ അത് ഭയന്നും പരിഭ്രമിച്ചും ആകുലരായ ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞു.
2.65.28
सर्वतः तुमुल आक्रन्दम् परिताप आर्त बान्धवम् ।
सद्यो निपतित आनन्दम् दीन विक्लव दर्शनम् ॥ २.६५.२८ ॥
എല്ലായിടത്തും ഭയങ്കരമായ നിലവിളി, ദുഃഖത്താൽ പീഡിതരായ ബന്ധുക്കൾ. സന്തോഷം ഉടൻ മാഞ്ഞു; കാഴ്ച ദീനവും വിഭ്രാന്തവുമായി.
2.65.29
बभूव नर देवस्य सद्म दिष्ट अन्तम् ईयुषः ।
अतीतम् आज्ञाय तु पार्थिव ऋषभम् ।
यशस्विनम् सम्परिवार्य पत्नयः ।
भृशम् रुदन्त्यः करुणम् सुदुह्खिताः ।
प्रगृह्य बाहू व्यलपन्न् अनाथवत् ॥ २.६५.२९ ॥
രാജഭവനത്തിൽ അദ്ദേഹം വിധി നിശ്ചയിച്ച അന്ത്യം പ്രാപിച്ചു. അതറിഞ്ഞ്, ആ യശസ്വിയായ രാജശ്രേഷ്ഠനെ വളഞ്ഞ ഭാര്യമാർ അത്യന്തം ദുഃഖിതരായി കരുണയോടെ കരഞ്ഞ്, ഇരു കൈകളുമുയർത്തി അനാഥരെപ്പോലെ വിലപിച്ചു.