ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.65.1
अथ रात्र्याम् व्यतीतायाम् प्रातर् एव अपरे अहनि ।
वन्दिनः पर्युपातिष्ठम्स् तत् पार्थिव निवेशनम् ॥ २.६५.१ ॥
ਰਾਤ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਉਸ ਰਾਜਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਵੰਦੀਜਨ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ।
2.65.2
सूताः परमसम्स्काराः मङ्गलाश्चोत्तमश्रुताः ।
गायकाः स्तुतिशीलाश्च निगदन्तः पृथक् पृथक् ॥ २.६५.२ ॥
ਉੱਤਮ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੰਗਲਕਾਰੀ, ਉੱਤਮ ਵਿਦਿਆ ਵਾਲੇ ਸੂਤ, ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਉਸਤਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਚਾਰਦੇ ਸਨ।
2.65.3
राजानम् स्तुताम् तेषामुदात्ताभिहिताशिषाम् ।
प्रासादाभोगविस्तीर्णः स्तुतिशब्दो ह्यवर्तत ॥ २.६५.३ ॥
ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਉਸਤਤ ਦੀ ਧੁਨੀ ਮਹਿਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ।
2.65.4
ततस्तु स्तुवताम् तेषाम् सूतानाम् पाणिवादकाः ।
अवदानान्युदाहृत्य पाणिवादा नवादयन् ॥ २.६५.४ ॥
ਫਿਰ ਉਸਤਤ ਕਰਦੇ ਸੂਤਾਂ ਨਾਲ ਹੱਥ ਵਾਲੇ ਵਾਦਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਏ।
2.65.5
तेन शब्देन विहगाः प्रतिबुद्धा विसस्वनुः ।
शाखास्थाः पञ्जरस्थाश्च ये राजकुलगोचराः ॥ २.६५.५ ॥
ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜਾਗੇ ਪੰਛੀ—ਟਹਿਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ—ਚਹਿਕਣ ਲੱਗੇ।
2.65.6
व्याहृताः पुण्य्शब्दाश्च वीणानाम् चापि निस्स्वनाः ।
आशीर्गेयम् च गाथानाम् पूरयामास वेश्म तत ॥ २.६५.६ ॥
ਮੰਗਲ ਸ਼ਬਦ, ਵੀਣਾ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ, ਅਸੀਸ ਦੇ ਗੀਤ ਅਤੇ ਗਾਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਨੇ ਉਹ ਭਵਨ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।
2.65.7
ततः शुचि समाचाराः पर्युपस्थान कोविदः ।
स्त्री वर्ष वर भूयिष्ठा उपतस्थुर् यथा पुरम् ॥ २.६५.७ ॥
ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧ ਆਚਰਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਸਤਰੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਈਆਂ।
2.65.8
हरि चन्दन सम्पृक्तम् उदकम् कान्चनैः घटैः ।
आनिन्युः स्नान शिक्षा आज्ञा यथा कालम् यथा विधि ॥ २.६५.८ ॥
ਹਲਦੀ-ਚੰਦਨ ਮਿਲਿਆ ਪਾਣੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ; ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ।
2.65.9
मन्गल आलम्भनीयानि प्राशनीयान् उपस्करान् ।
उपनिन्युस् तथा अपि अन्याः कुमारी बहुलाः स्त्रियः ॥ २.६५.९ ॥
ਮੰਗਲ ਛੂਹਣ ਯੋਗ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਖਾਣ ਯੋਗ ਸਮੱਗਰੀ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੀ ਲੈ ਆਈਆਂ।
2.65.10
सर्वलक्षणसम्पन्नम् सर्वम् विधिवदर्चितम् ।
सर्वम् सुगुणलक्स्मीवत्तद्भभूवाभिहारिकम् ॥ २.६५.१० ॥
ਸਾਰੇ ਮੰਗਲ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਰਗਾ ਉਹ ਸਾਰਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ-ਸਮਾਨ ਬਣ ਗਿਆ।
2.65.11
ततः सूर्योदयम् यावत्सर्वम् परिसमुत्सुकम् ।
तस्थावनुपसम्प्राप्तम् किम् स्विदित्युपश् ॥ २.६५.११ ॥
ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ; 'ਉਹ ਅਜੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਏ?' ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ।
2.65.12
अथ याः कोसल इन्द्रस्य शयनम् प्रत्यनन्तराः ।
ताः स्त्रियः तु समागम्य भर्तारम् प्रत्यबोधयन् ॥ २.६५.१२ ॥
ਫਿਰ ਕੋਸਲ-ਰਾਜੇ ਦੇ ਸ਼ਯਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ।
2.65.13
तथाप्युचितवृत्तास्ता विनयेन नयेन च ।
न ह्यस्य शयनम् स्पृष्ट्वा किम् चिदप्युपलेभिरे ॥ २.६५.१३ ॥
ਫਿਰ ਵੀ, ਉਚਿਤ ਆਚਰਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਨਾਲ, ਉਸਦੀ ਸੇਜ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕੀਆਂ।
2.65.14
ताः स्त्रीयः स्वप्नशीलज्ञास्चेष्टासम्चलनादिषु ।
ता वेपथु परीताः च राज्ञः प्राणेषु शन्किताः ॥ २.६५.१४ ॥
ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਨੀਂਦ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਜਾਣਦੀਆਂ ਉਹ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਬਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਬਾਰੇ ਸ਼ੰਕਤ ਹੋਈਆਂ।
2.65.15
प्रतिस्रोतः तृण अग्राणाम् सदृशम् सम्चकम्पिरे ।
अथ सम्वेपमनानाम् स्त्रीणाम् दृष्ट्वा च पार्थिवम् ॥ २.६५.१५ ॥
ਧਾਰਾ ਦੇ ਉਲਟ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਕੰਬ ਉੱਠੀਆਂ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੰਬਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ...
2.65.16
यत् तत् आशन्कितम् पापम् तस्य जज्ञे विनिश्चयः ।
कौसल्या च सुमित्रा च पुत्रशोकपराजिते ॥ २.६५.१६ ॥
ਜਿਸ ਪਾਪ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਬਾਰੇ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਹਾਰੀਆਂ ਕੌਸ਼ੱਲਿਆ ਅਤੇ ਸੁਮਿੱਤਰਾ (ਵੀ)।
2.65.17
प्रसुप्ते न प्रबुध्येते यथा कालसमन्विते ।
निष्प्रभा च विवर्णा च सन्ना शोकेन सन्नता ॥ २.६५.१७ ॥
ਸੁੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਾ ਜਾਗੀਆਂ; ਤੇਜਹੀਣ, ਫਿੱਕੀਆਂ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।
2.65.18
न व्यराजत कौसल्या तारेव तिमिरावृता ।
कौसल्यानन्तरम् राज्ञः सुमित्रा तदन्तनरम् ॥ २.६५.१८ ॥
ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢਕੇ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਕੌਸ਼ੱਲਿਆ ਨਹੀਂ ਚਮਕੀ। ਕੌਸ਼ੱਲਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜੇ ਦੀ (ਪਤਨੀ) ਸੁਮਿੱਤਰਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ...
2.65.19
न स्म विभ्राजते देवी शोकाश्रुलुलितानना ।
ते च दृष्ट्वा तथा सुप्ते शुभे देव्यौ च तम् नृपम् ॥ २.६५.१९ ॥
ਸ਼ੋਕ ਦੇ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਵਿਗੜੇ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ (ਕੌਸਲਿਆ) ਹੁਣ ਸ਼ੋਭਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਰਾਣੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਿਆ ਵੇਖਿਆ।
2.65.20
सुप्तमे वोद्गतप्राणमन्तः पुरमन्यत ।
ततः प्रचुक्रुशुर् दीनाः सस्वरम् ता वर अन्गनाः ॥ २.६५.२० ॥
ਅੰਤਃਪੁਰ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਕਲ ਗਏ ਹਨ। ਤਦ ਦੁਖੀ ਹੋਈਆਂ ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਸਤਰੀਆਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਈਆਂ।
2.65.21
करेणवैव अरण्ये स्थान प्रच्युत यूथपाः ।
तासाम् आक्रन्द शब्देन सहसा उद्गत चेतने ॥ २.६५.२१ ॥
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਥਣੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰਲਾਪ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ (ਰਾਜੇ ਦੀ) ਚੇਤਨਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।
2.65.22
कौसल्या च सुमित्राच त्यक्त निद्रे बभूवतुः ।
कौसल्या च सुमित्रा च दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा च पार्थिवम् ॥ २.६५.२२ ॥
ਕੌਸਲਿਆ ਤੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਨੀਂਦ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਗ ਪਈਆਂ। ਕੌਸਲਿਆ ਤੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਛੂਹਿਆ।
2.65.23
हा नाथ इति परिक्रुश्य पेततुर् धरणी तले ।
सा कोसल इन्द्र दुहिता वेष्टमाना मही तले ॥ २.६५.२३ ॥
"ਹਾਇ ਨਾਥ!" ਐਸਾ ਉੱਚੀ ਕੁਰਲਾ ਕੇ (ਉਹ ਦੋਵੇਂ) ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ। ਕੋਸਲ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ (ਕੌਸਲਿਆ) ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੜਫਣ ਲੱਗੀ।
2.65.24
न बभ्राज रजो ध्वस्ता तारा इव गगन च्युता ।
नृपे शान्तगुणे जाते कौसल्याम् पतिताम् भुवि ॥ २.६५.२४ ॥
ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਲਿਬੜੀ ਉਹ (ਕੌਸਲਿਆ) ਅਕਾਸ਼ੋਂ ਡਿੱਗੇ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਚਮਕੀ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਗੁਣ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ ਕੌਸਲਿਆ (ਐਸੀ ਸੀ)।
2.65.25
आपश्यम्स्ताः स्त्रियः सर्वा हताम् नागवधूमिव ।
ततः सर्वा नरेन्द्रस्य कैकेयीप्रमुखाः स्त्रियः ॥ २.६५.२५ ॥
ਫਿਰ ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਕੈਕੇਯੀ ਮੁਖੀ, ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਥਣੀਆਂ ਵਾਂਗ।
2.65.26
रुदन्त्यः शोकसन्तप्ता निपेतुर्गतचेतनाः ।
ताभिः स बलवान्नादः क्रोशन्तीभिरनुद्रुतः ॥ २.६५.२६ ॥
ਸੋਗ ਨਾਲ ਤਪਦੀਆਂ ਰੋਂਦੀਆਂ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਬਲ ਆਵਾਜ਼ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ।
2.65.27
येन स्फीतीकृतो भूयस्तद्गृहम् समनादयत् ।
तत् समुत्त्रस्त सम्भ्रान्तम् पर्युत्सुक जन आकुलम् ॥ २.६५.२७ ॥
ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਫਿਰ ਵਧ ਕੇ ਉਸ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾ ਗਈ। ਤਦ ਉਹ ਡਰੇ, ਘਬਰਾਏ, ਚਿੰਤਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
2.65.28
सर्वतः तुमुल आक्रन्दम् परिताप आर्त बान्धवम् ।
सद्यो निपतित आनन्दम् दीन विक्लव दर्शनम् ॥ २.६५.२८ ॥
ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਭਿਆਨਕ ਕੁਰਲਾਹਟ ਸੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸਨ। ਖੁਸ਼ੀ ਤੁਰੰਤ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ; ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੀਨ ਤੇ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ।
2.65.29
बभूव नर देवस्य सद्म दिष्ट अन्तम् ईयुषः ।
अतीतम् आज्ञाय तु पार्थिव ऋषभम् ।
यशस्विनम् सम्परिवार्य पत्नयः ।
भृशम् रुदन्त्यः करुणम् सुदुह्खिताः ।
प्रगृह्य बाहू व्यलपन्न् अनाथवत् ॥ २.६५.२९ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਲਿਖੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਪਤਨੀਆਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਤਰਸਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੋਈਆਂ, ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅਨਾਥਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।