વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.7.1
ज्ञातिदासी यतो जाता कैकेय्या तु सहोषिता।
प्रासादं चन्द्रसंकाशमारुरोह यदृच्छया ॥ २.७.१ ॥
કૈકેયીના દાસીકુળમાં જન્મેલી અને તેની સાથે રહેતી તે મંથરા સ્વેચ્છાએ ચંદ્ર સમાન પ્રાસાદ પર ચઢી.
2.7.2
सिक्तराजपथां कृत्स्नां प्रकीर्णकमलोत्पलाम्।
अयोध्यां मन्थरा तस्मात् प्रासादादन्ववैक्षत ॥ २.७.२ ॥
રાજમાર્ગો પર પાણી છાંટેલું અને કમળ-ઉત્પલથી વેરાયેલું સંપૂર્ણ અયોધ્યા મંથરાએ તે પ્રાસાદ પરથી જોયું.
2.7.3
पताकाभिर्वरार्हाभिर्ध्वजैश्च समलंकृताम्।
सिक्तां चन्दनतोयैश्च शिरःस्नातजनैर्युताम् ॥ २.७.३ ॥
શ્રેષ્ઠ પતાકાઓ અને ધ્વજોથી શણગારેલી, ચંદનજળથી છંટાયેલી, માથા પર સ્નાન કરેલા લોકોથી ભરેલી (અયોધ્યા).
2.7.4
माल्यमोदकहस्तैश्च द्विजेन्द्रैरभिनादिताम्।
शुक्लदेवगृहद्वारां सर्ववादित्रनादिताम् ॥ २.७.४ ॥
માળા અને મોદક હાથમાં લીધેલા શ્રેષ્ઠ દ્વિજોથી ગુંજતી, શ્વેત દેવમંદિરોના દ્વારવાળી, સર્વ વાદ્યોના નાદથી ગૂંજતી (અયોધ્યા).
2.7.5
सम्प्रहृष्टजनाकीर्णां ब्रह्मघोषनिनादिताम्।
प्रहृष्टवरहस्त्यश्वां सम्प्रणर्दितगोवृषाम् ॥ २.७.५ ॥
અત્યંત હર્ષિત લોકોથી ભરેલી, બ્રહ્મઘોષથી ગુંજતી, પ્રસન્ન શ્રેષ્ઠ હાથી અને ઘોડાવાળી, ગાયો અને બળદોના ભીષણ ભાંભરાટથી ભરેલી (અયોધ્યા).
2.7.6
हृष्टप्रमुदितैः पौरैरुच्छ्रितध्वजमालिनीम्।
अयोध्यां मन्थरा दृष्ट्वा परं विस्मयमागता ॥ २.७.६ ॥
હર્ષિત અને પ્રમુદિત પૌરજનોએ ઊંચી ધ્વજાઓ અને માળાઓથી શણગારેલી અયોધ્યાને જોઈને મંથરા અત્યંત વિસ્મય પામી.
2.7.7
सा हर्षोत्फुल्लनयनां पाण्डुरक्षौमवासिनीम्।
अविदूरे स्थितां दृष्ट्वा धात्रीं पप्रच्छ मन्थरा ॥ २.७.७ ॥
હર્ષથી ખીલેલી આંખોવાળી, સફેદ રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલી, નજીક ઊભેલી ધાત્રીને જોઈને મંથરાએ પૂછ્યું.
2.7.8
उत्तमेनाभिसंयुक्ता हर्षेणार्थपरा सती।
राममाता धनं किं नु जनेभ्यः सम्प्रयच्छति ॥ २.७.८ ॥
ઉત્તમ હર્ષથી યુક્ત, ધનની ઇચ્છા રાખનારી સતી એવી રામની માતા લોકોને કયું ધન આપી રહી છે?
2.7.9
अतिमात्रं प्रहर्षः किं जनस्यास्य च शंस मे।
कारयिष्यति किं वापि सम्प्रहृष्टो महीपतिः ॥ २.७.९ ॥
આ લોકોને આટલો અતિશય હર્ષ શા માટે છે? મને કહે. અથવા અત્યંત પ્રસન્ન થયેલો રાજા શું કરાવશે?
2.7.10
विदीर्यमाणा हर्षेण धात्री तु परया मुदा।
आचचक्षेऽथ कुब्जायै भूयसीं राघवे श्रियम् ॥ २.७.१० ॥
હર્ષથી જાણે ફાટી પડતી ધાત્રીએ પરમ આનંદથી કુબ્જાને રાઘવની મહાન સમૃદ્ધિની વાત કહી.
2.7.11
श्वः पुष्येण जितक्रोधं यौवराज्येन चानघम्।
राजा दशरथो राममभिषेक्ता हि राघवम् ॥ २.७.११ ॥
આવતીકાલે પુષ્ય નક્ષત્રમાં, ક્રોધ પર વિજય મેળવેલા, નિર્દોષ રાઘવ રામને રાજા દશરથ યુવરાજ પદે અભિષેક કરશે.
2.7.12
धात्र्यास्तु वचनं श्रुत्वा कुब्जा क्षिप्रममर्षितः।
कैलासशिखराकारात् प्रासादादवरोहत ॥ २.७.१२ ॥
ધાત્રીના વચન સાંભળી કુબ્જા ક્રોધે તરત કૈલાસશિખર જેવા મહેલથી નીચે ઊતરી.
2.7.13
सा दह्यमाना क्रोधेन मन्थरा पापदर्शिनी।
शयानामेव कैकेयीमिदं वचनमब्रवीत् ॥ २.७.१३ ॥
ક્રોધથી બળતી, પાપ જોનારી મંથરા સૂતેલી કૈકેયીને આ વચન બોલી.
2.7.14
उत्तिष्ठ मूढे किं शेषे भयं त्वामभिवर्तते।
उपप्लुतमघौघेन नात्मानमवबुध्यसे ॥ २.७.१४ ॥
ઊઠ, મૂર્ખ! કેમ સૂઈ રહી છે? તારા પર ભય આવી રહ્યો છે; દુર્ભાગ્યના પૂરમાં ડૂબેલી હોવા છતાં તું પોતાને સમજતી નથી.
2.7.15
अनिष्टे सुभगाकारे सौभाग्येन विकत्थसे।
चलं हि तव सौभाग्यं नद्याः स्रोत इवोष्णगे ॥ २.७.१५ ॥
અરી અનિષ્ટ! શુભ રૂપવાળી, તું પોતાના સૌભાગ્યની બડાઈ કરે છે; પણ તારું સૌભાગ્ય ઉનાળામાં નદીના પ્રવાહ જેવું ચંચળ છે.
2.7.16
एवमुक्ता तु कैकेयी रुष्टया परुषं वचः।
कुब्जया पापदर्शिन्या विषादमगमत् परम् ॥ २.७.१६ ॥
ક્રોધિત, પાપ જોનારી કુબ્જા મંથરાના કઠોર વચનોથી આમ કહેવાયેલી કૈકેયી અત્યંત વિષાદમાં પડી ગઈ.
2.7.17
कैकेयी त्वब्रवीत् कुब्जां कच्चित् क्षेमं न मन्थरे।
विषण्णवदनां हि त्वां लक्षये भृशदुःखिताम् ॥ २.७.१७ ॥
કૈકેયી કુબ્જાને બોલી, 'મંથરા, કુશળ તો છે ને? ઉદાસ મુખે અત્યંત દુઃખી તને હું જોઉં છું.'
2.7.18
मन्थरा तु वचः श्रुत्वा कैकेय्या मधुराक्षरम्।
उवाच क्रोधसंयुक्ता वाक्यं वाक्यविशारदा ॥ २.७.१८ ॥
કૈકેયીના મધુર અક્ષરોવાળા વચન સાંભળીને, ક્રોધથી ભરેલી, વાણીમાં નિપુણ મંથરાએ આ વાક્ય કહ્યું.
2.7.19
सा विषण्णतरा भूत्वा कुब्जा तस्यां हितैषिणी।
विषादयन्ती प्रोवाच भेदयन्ती च राघवम् ॥ २.७.१९ ॥
અત્યંત વિષાદગ્રસ્ત થઈને કૈકેયીની હિત ઇચ્છનારી કુબ્જા મંથરાએ તેને દુઃખી કરતાં અને રાઘવ વિશે ભેદ પાડતાં આ કહ્યું.
2.7.20
अक्षयं सुमहद् देवि प्रवृत्तं त्वद्विनाशनम्।
रामं दशरथो राजा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति ॥ २.७.२० ॥
હે દેવી, તારા વિનાશ માટે અક્ષય અને મહાન સંકટ શરૂ થયું છે — રાજા દશરથ રામનો યુવરાજપદે અભિષેક કરવાના છે.
2.7.21
सास्म्यगाधे भये मग्ना दुःखशोकसमन्विता।
दह्यमानानलेनेव त्वद्धितार्थमिहागता ॥ २.७.२१ ॥
અગાધ ભયમાં ડૂબી, દુઃખ-શોકથી ભરેલી, અગ્નિમાં બળતી હોય એવી હું છું; તારા હિત માટે જ હું અહીં આવી છું.
2.7.22
तव दुःखेन कैकेयि मम दुःखं महद् भवेत्।
त्वद्वृद्धौ मम वृद्धिश्च भवेदिह न संशयः ॥ २.७.२२ ॥
કૈકેયી, તારા દુઃખથી મારું દુઃખ પણ મહાન થશે; તારી વૃદ્ધિમાં મારી વૃદ્ધિ પણ થશે — આમાં સંશય નથી.
2.7.23
नराधिपकुले जाता महिषी त्वं महीपतेः।
उग्रत्वं राजधर्माणां कथं देवि न बुध्यसे ॥ २.७.२३ ॥
હે દેવી, રાજવંશમાં જન્મેલી અને રાજાની મુખ્ય રાણી એવી તું, રાજધર્મોની કઠોરતા કેમ સમજતી નથી?
2.7.24
धर्मवादी शठो भर्ता श्लक्ष्णवादी च दारुणः।
शुद्धभावेन जानीषे तेनैवमतिसंधिता ॥ २.७.२४ ॥
તારો પતિ ધર્મની વાતો કરનારો, પણ કપટી છે; મીઠું બોલનારો, છતાં ક્રૂર છે. તારા શુદ્ધ સ્વભાવથી તું આ જાણતી નથી, અને તેથી જ તેના દ્વારા આ રીતે બહુ છેતરાઈ છે.
2.7.25
उपस्थितः प्रयुञ्जानस्त्वयि सान्त्वमनर्थकम्।
अर्थेनैवाद्य ते भर्ता कौसल्यां योजयिष्यति ॥ २.७.२५ ॥
આજે તારા પતિ તારી પાસે આવીને નિરર્થક સાંત્વનાના શબ્દો બોલે છે, અને ધનથી કૌસલ્યાને પોતાની તરફ લઈ લેશે.
2.7.26
अपवाह्य तु दुष्टात्मा भरतं तव बन्धुषु।
काल्ये स्थापयिता रामं राज्ये निहतकण्टके ॥ २.७.२६ ॥
તે દુષ્ટાત્મા તારા સંબંધીઓ વચ્ચેથી ભરતને દૂર મોકલી, કાંટા વિનાના રાજ્ય પર તરત જ રામને સ્થાપિત કરશે.
2.7.27
शत्रुः पतिप्रवादेन मात्रेव हितकाम्यया।
आशीविष इवाङ्गेन बाले परिधृतस्त्वया ॥ २.७.२७ ॥
હે બાળા! શત્રુ પતિના નામે, માતાની જેમ તારું હિત ઇચ્છતો હોવાનું દેખાડીને, જેમ ઝેરી સાપને શરીરે વીંટાળીએ તેમ તેં તેને શરીરે ધારણ કર્યો છે.
2.7.28
यथा हि कुर्याच्छत्रुर्वा सर्पो वा प्रत्युपेक्षितः।
राज्ञा दशरथेनाद्य सपुत्रा त्वं तथा कृता ॥ २.७.२८ ॥
શત્રુ કે સાપની અવગણના કરવામાં આવે તો જેમ તે નુકસાન કરે, તેમ આજે રાજા દશરથે તને અને તારા પુત્રને તેવી જ સ્થિતિમાં મૂકી દીધાં છે.
2.7.29
पापेनानृतसान्त्वेन बाले नित्यं सुखोचिता।
रामं स्थापयता राज्ये सानुबन्धा हता ह्यसि ॥ २.७.२९ ॥
હે બાળા! પાપીએ ખોટા સાંત્વનના શબ્દોથી, સદા સુખમાં ટેવાયેલી તને, રામને રાજ્યમાં સ્થાપિત કરાવવા, તારા સંબંધીઓ સહિત નષ્ટ કરી દીધી છે.
2.7.30
सा प्राप्तकालं कैकेयि क्षिप्रं कुरु हितं तव।
त्रायस्व पुत्रमात्मानं मां च विस्मयदर्शने ॥ २.७.३० ॥
તેથી હે કૈકેયી! હવે સમય આવ્યો છે, જલદી તારું હિત કર. તારા પુત્રને, તને અને મને બચાવ, હે વિસ્મિત દેખાતી!
2.7.31
मन्थराया वचः श्रुत्वा शयनात् सा शुभानना।
उत्तस्थौ हर्षसम्पूर्णा चन्द्रलेखेव शारदी ॥ २.७.३१ ॥
મંથરાના શબ્દો સાંભળીને, સુંદર મુખવાળી તે કૈકેયી શય્યા પરથી ઊઠી; આનંદથી ભરપૂર, શરદ ઋતુની ચંદ્રલેખા જેવી.
2.7.32
अतीव सा तु संतुष्टा कैकेयी विस्मयान्विता।
दिव्यमाभरणं तस्यै कुब्जायै प्रददौ शुभम् ॥ २.७.३२ ॥
અત્યંત સંતુષ્ટ અને વિસ્મયથી ભરેલી કૈકેયીએ તે કુબ્જાને એક દિવ્ય અને શુભ આભૂષણ આપ્યું.
2.7.33
दत्त्वा त्वाभरणं तस्यै कुब्जायै प्रमदोत्तमा।
कैकेयी मन्थरां हृष्टा पुनरेवाब्रवीदिदम् ॥ २.७.३३ ॥
તે કુબ્જાને આભૂષણ આપીને, હર્ષિત થયેલી સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ કૈકેયીએ મંથરાને ફરી આ કહ્યું.
2.7.34
इदं तु मन्थरे मह्यमाख्यातं परमं प्रियम्।
एतन्मे प्रियमाख्यातं किं वा भूयः करोमि ते ॥ २.७.३४ ॥
મંથરે! આ પરમ પ્રિય સમાચાર તેં મને કહ્યા છે. આ પ્રિય વાતના બદલામાં તારા માટે હું બીજું શું કરું?
2.7.35
रामे वा भरते वाहं विशेषं नोपलक्षये।
तस्मात् तुष्टास्मि यद् राजा रामं राज्येऽभिषेक्ष्यति ॥ २.७.३५ ॥
રામ કે ભરતમાં હું કોઈ ભેદ જોતી નથી. તેથી રાજા રામનો રાજ્યાભિષેક કરશે એથી હું સંતુષ્ટ છું.
2.7.36
न मे परं किंचिदितो वरं पुनः
प्रियं प्रियार्हे सुवचं वचोऽमृतम्।
तथा ह्यवोचस्त्वमतः प्रियोत्तरं
वरं परं ते प्रददामि तं वृणु ॥ २.७.३६ ॥
આનાથી વધુ પ્રિય વરદાન મારી પાસે નથી. પ્રેમને યોગ્ય એવી તું! તેં અમૃત જેવા સુંદર શબ્દો કહ્યા છે, અને વધુ પ્રિય શબ્દો પણ કહ્યા છે. તેથી હું તને એક પરમ વરદાન આપું છું; તે પસંદ કર.