ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.73.1
श्रुत्वा तु पितरम् वृत्तम् भ्रातरु च विवासितौ ।
भरतः दुह्ख सम्तप्तैदम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.७३.१ ॥
ತಂದೆಯ ಮರಣ ಮತ್ತು ಸಹೋದರರ ವನವಾಸದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ದುಃಖದಿಂದ ಸಂತಪ್ತನಾದ ಭರತನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
2.73.2
किम् नुण्कार्यम् हतस्य इह मम राज्येन शोचतः ।
विहीनस्य अथ पित्रा च भ्रात्रा पितृ समेन च ॥ २.७३.२ ॥
ತಂದೆಯನ್ನೂ ತಂದೆಯ ಸಮಾನನಾದ ಸಹೋದರನನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಶೋಕಿಸುತ್ತಿರುವ, ನಾಶಗೊಂಡ ನನಗೆ ಈ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?
2.73.3
दुह्खे मे दुह्खम् अकरोर् व्रणे क्षारम् इव आदधाः ।
राजानम् प्रेत भावस्थम् कृत्वा रामम् च तापसम् ॥ २.७३.३ ॥
ನನ್ನ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ದುಃಖವನ್ನು ನೀನು ಸೇರಿಸಿದೆ; ಗಾಯದ ಮೇಲೆ ಉಪ್ಪು ಹಚ್ಚಿದಂತೆ. ರಾಜನನ್ನು ಮೃತ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಂದು, ರಾಮನನ್ನು ತಾಪಸನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ.
2.73.4
कुलस्य त्वम् अभावाय काल रात्रिर् इव आगता ।
अन्गारम् उपगूह्य स्म पिता मे न अवबुद्धवान् ॥ २.७३.४ ॥
ಕುಲದ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಕಾಲರಾತ್ರಿಯಂತೆ ಬಂದೆ. ಉರಿಯುವ ಕೆಂಡವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಂತೆ ನನ್ನ ತಂದೆ ಅದನ್ನು ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ.
2.73.5
मृत्युमापादितो राजा त्वया मे पापदर्शिनि ।
सुखम् परिहृतम् मोहात्कुलेऽस्मिन् कुलपाम्सनि ॥ २.७३.५ ॥
ಪಾಪದೃಷ್ಟಿಯವಳೇ! ನೀನು ನನ್ನ ರಾಜನನ್ನು ಮರಣಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದೆ. ಕುಲಕ್ಕೆ ಕಳಂಕ ತಂದವಳೇ! ಮೋಹದಿಂದ ಈ ಕುಲದ ಸುಖವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡೆ.
2.73.6
त्वाम् प्राप्य हि पिता मेऽद्य सत्यसन्धो महायशाः ।
तीव्रदुःखाभिसम्तप्तो वृत्तो दशरथो नृपः ॥ २.७३.६ ॥
ನಿನ್ನನ್ನು ಪಡೆದ ಕಾರಣ ಇಂದು ನನ್ನ ತಂದೆ, ಸತ್ಯಸಂಧನೂ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯೂ ಆದ ದಶರಥ ರಾಜನು ತೀವ್ರ ದುಃಖದಿಂದ ಸಂತಪ್ತನಾಗಿ ಮರಣಹೊಂದಿದನು.
2.73.7
विनाशितो महाराजः पिता मे धर्मवत्सलः ।
कस्मात्प्रव्राजितो रामः कस्मादेव वनम् गतः ॥ २.७३.७ ॥
ನನ್ನ ಧರ್ಮಪ್ರಿಯ ಮಹಾರಾಜ ತಂದೆ ನಾಶಗೊಂಡರು. ರಾಮನನ್ನು ಏಕೆ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು? ಅವನು ಏಕೆ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದನು?
2.73.8
कौसल्या च सुमित्रा च पुत्र शोक अभिपीडिते ।
दुष्करम् यदि जीवेताम् प्राप्य त्वाम् जननीम् मम ॥ २.७३.८ ॥
ಕೌಸಲ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸುಮಿತ್ರೆ ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಿನ್ನಂತಹ ನನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಅವರು ಬದುಕುವುದು ಕಷ್ಟ.
2.73.9
ननु तु आर्यो अपि धर्म आत्मा त्वयि वृत्तिम् अनुत्तमाम् ।
वर्तते गुरु वृत्तिज्ञो यथा मातरि वर्तते ॥ २.७३.९ ॥
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಆರ್ಯ ರಾಮನು, ಹಿರಿಯರ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಬಲ್ಲವನಾಗಿ, ತಾಯಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವರ್ತಿಸುವಂತೆಯೇ ನಿನ್ನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಡತೆಯಿಂದ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ.
2.73.10
तथा ज्येष्ठा हि मे माता कौसल्या दीर्घ दर्शिनी ।
त्वयि धर्मम् समास्थाय भगिन्याम् इव वर्तते ॥ २.७३.१० ॥
ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ಹಿರಿಯ ತಾಯಿ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ನಿನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಸಹೋದರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಎಂಬಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾಳೆ.
2.73.11
तस्याः पुत्रम् कृत आत्मानम् चीर वल्कल वाससम् ।
प्रस्थाप्य वन वासाय कथम् पापे न शोचसि ॥ २.७३.११ ॥
ಅವಳ ಮಗನನ್ನು, ಮರದ ನಾರಿನ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿದವನನ್ನು, ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿ, ಪಾಪಿಣಿಯೇ, ನೀನು ಹೇಗೆ ದುಃಖಿಸದೆ ಇದ್ದೀಯೆ?
2.73.12
अपाप दर्शिनम् शूरम् कृत आत्मानम् यशस्विनम् ।
प्रव्राज्य चीर वसनम् किम् नु पश्यसि कारणम् ॥ २.७३.१२ ॥
ಪಾಪವನ್ನರಿಯದ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ, ಶೂರನಾದ, ಸಂಯಮಿಯಾದ, ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ರಾಮನನ್ನು ನಾರಿನ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲು ನೀನು ಯಾವ ಕಾರಣವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿರುವೆ?
2.73.13
लुब्धाया विदितः मन्ये न ते अहम् राघवम् प्रति ।
तथा हि अनर्थो राज्य अर्थम् त्वया नीतः महान् अयम् ॥ २.७३.१३ ॥
ಲೋಭಿಯಾದ ಹೆಣ್ಣೇ, ರಾಘವನ ಕುರಿತು ನಿನ್ನ ನಿಜವಾದ ಭಾವ ನನಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಹೀಗೆ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಈ ಮಹಾ ಅನರ್ಥವನ್ನು ತಂದಿರುವೆ.
2.73.14
अहम् हि पुरुष व्याघ्राव् अपश्यन् राम लक्ष्मणौ ।
केन शक्ति प्रभावेन राज्यम् रक्षितुम् उत्सहे ॥ २.७३.१४ ॥
ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರರಾದ ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ಕಾಣದೆ, ಯಾವ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ನಾನು ಸಾಹಸಿಸಲಿ?
2.73.15
तम् हि नित्यम् महा राजो बलवन्तम् महा बलः ।
उअपाश्रितः अभूद् धर्म आत्मा मेरुर् मेरु वनम् यथा ॥ २.७३.१५ ॥
ಮಹಾಬಲನಾದ ಮಹಾರಾಜನು ಯಾವಾಗಲೂ ಆ ಬಲಶಾಲಿಯನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದನು; ಧರ್ಮವು ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವಂತೆ, ಮೇರು ಪರ್ವತವು ಮೇರು ವನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವಂತೆ.
2.73.16
सो अहम् कथम् इमम् भारम् महा धुर्य समुद्यतम् ।
दम्यो धुरम् इव आसाद्य सहेयम् केन च ओजसा ॥ २.७३.१६ ॥
ಆ ಮಹಾ ಭಾರವನ್ನು, ಮಹಾ ನೊಗ ಹೊತ್ತವನು ಎತ್ತಿದ್ದ ಆ ಭಾರವನ್ನು, ಎಳೆಯ ಹೋರಿ ನೊಗವನ್ನು ಪಡೆದು ಹೊರುವಂತೆ, ನಾನು ಹೇಗೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ಬಲದಿಂದ ಹೊರಲಿ?
2.73.17
अथ वा मे भवेत् शक्तिर् योगैः बुद्धि बलेन वा ।
सकामाम् न करिष्यामि त्वाम् अहम् पुत्र गर्धिनीम् ॥ २.७३.१७ ॥
ಅಥವಾ ನನಗೆ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಬುದ್ಧಿಬಲದಿಂದ ಶಕ್ತಿಯಿದ್ದರೂ, ಮಗನನ್ನು ಬಯಸುವ ನಿನ್ನ ಆಸೆಯನ್ನು ನಾನು ಈಡೇರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
2.73.18
न मे विकाङ्खा जायेत त्यक्तुम् त्वाम् पापनिश्चयाम् ।
यदि रामस्य नावेक्षा त्वयि स्यान्मातृवत्सदा ॥ २.७३.१८ ॥
ರಾಮನು ನಿನ್ನನ್ನು ತಾಯಿಯಂತೆ ಎಂದಿಗೂ ಗೌರವಿಸದೇ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ, ಪಾಪನಿಶ್ಚಯದ ನಿನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ನನಗೆ ಯಾವ ಹಿಂಜರಿಕೆಯೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
2.73.19
उत्पन्ना तु कथम् बुद्धिस्तवेयम् पापदर्शिनि ।
साधुचारित्रविभ्राष्टे पूर्वेषाम् नो विगर्हिता ॥ २.७३.१९ ॥
ಪಾಪವನ್ನು ಕಾಣುವವಳೇ, ಸದಾಚಾರದಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟಳಾದವಳೇ, ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಈ ಬುದ್ಧಿ ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಿತು? ಇದು ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ನಿಂದಿತವಾಗಿದೆ.
2.73.20
अस्मिन् कुले हि सर्वेषाम् ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते ।
अपरे भ्रातरस्तस्मिन् प्रवर्तन्ते समाहिताः ॥ २.७३.२० ॥
ಈ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನೇ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ; ಉಳಿದ ಸಹೋದರರು ಅವನಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
2.73.21
न हि मन्ये नृशसे त्वम् राजधर्ममवेक्षसे ।
गतिम् वा न विजानासि राजवृत्तस्य शाश्वतीम् ॥ २.७३.२१ ॥
ಕ್ರೂರಳೇ, ನೀನು ರಾಜಧರ್ಮವನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ರಾಜವೃತ್ತದ ಶಾಶ್ವತ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನೀನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲವೇ?
2.73.22
सततम् राजवृत्ते हि ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते ।
राज्ञामेतत्समम् तत्स्यादिक्ष्वाकूणाम् विशेषतः ॥ २.७३.२२ ॥
ರಾಜವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಹಿರಿಯನೇ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಇದು ರಾಜರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನ ನಿಯಮ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಗಳಿಗೆ.
2.73.23
तेषाम् धर्मैकरक्षाणाम् कुलचारित्रयोगिनाम् ।
अत्र चारित्रशौण्डीर्यम् त्वाम् प्राप्य विनिवर्ततम् ॥ २.७३.२३ ॥
ಧರ್ಮವನ್ನೇ ರಕ್ಷಿಸುವವರೂ ಕುಲಾಚಾರದಲ್ಲಿ ನಿರತರೂ ಆದ ಅವರ ನಡುವೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸದಾಚಾರದ ಹೆಮ್ಮೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಸೇರಿ ಹಿಂತಿರುಗಲಿ.
2.73.24
तवापि सुमहाभागा जनेन्द्राः कुलपूर्वगाः ।
बुद्धेर्मोहः कथमयम् सम्भूतस्त्वयि गर्हितः ॥ २.७३.२४ ॥
ನಿನ್ನ ಪೂರ್ವಜರಾದ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತ ಜನೇಂದ್ರರೂ ಇದ್ದರು. ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಮೋಹ ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಿತು? ಇದು ನಿಂದನೀಯ.
2.73.25
न तु कामम् करिष्यामि तवाऽह्म् पापनिश्चये ।
त्वया व्यसनमारब्धम् जीवितान्तकरम् मम ॥ २.७३.२५ ॥
ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಪಾಪಸಂಕಲ್ಪದಂತೆ ನಾನು ಅದನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ನೀನು ನನಗೆ ಜೀವಾಂತಕ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ತಂದಿರುವೆ.
2.73.26
एष त्विदानीमेवाहमप्रियार्थम् तवनघम् ।
निवर्तयिष्यामि वनात् भ्रातरम् स्वजन प्रियम् ॥ २.७३.२६ ॥
ಈಗಲೇ ನಾನೇ, ನಿನಗೆ ಅಪ್ರಿಯವಾದರೂ, ನಿರ್ದೋಷಿಯಾದ, ಸ್ವಜನರಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದ ಆ ಸಹೋದರನನ್ನು ಕಾಡಿನಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತೇನೆ.
2.73.27
निवर्तयित्वा रामम् च तस्याहम् दीप्ततेजनः ।
दासभूतो भविष्यामि सुस्थिरेणान्तरात्मना ॥ २.७३.२७ ॥
ರಾಮನನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿ, ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿ, ಸ್ಥಿರ ಅಂತರಾತ್ಮದಿಂದ ನಾನು ಅವನ ದಾಸನಾಗಿರುತ್ತೇನೆ.
2.73.28
प्रिय इतरैः वाक्य गणैः तुदम्स् ताम् ।
शोक आतुरः च अपि ननाद भूयः ।
सिम्हो यथा पर्वत गह्वरस्थः ॥ २.७३.२८ ॥
ದುಃಖದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟು, ಅವಳನ್ನು ಅಪ್ರಿಯ ಮಾತುಗಳ ಸಮೂಹದಿಂದ ಚುಚ್ಚುತ್ತಾ, ಪರ್ವತ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಿಂಹದಂತೆ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಗರ್ಜಿಸಿದನು.