వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.73.1
श्रुत्वा तु पितरम् वृत्तम् भ्रातरु च विवासितौ ।
भरतः दुह्ख सम्तप्तैदम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.७३.१ ॥
తండ్రి మరణవార్తను, సోదరులు వనవాసానికి పంపబడిన విషయాన్ని విని, దుఃఖంతో తపించిపోయిన భరతుడు ఇలా అన్నాడు.
2.73.2
किम् नुण्कार्यम् हतस्य इह मम राज्येन शोचतः ।
विहीनस्य अथ पित्रा च भ्रात्रा पितृ समेन च ॥ २.७३.२ ॥
తండ్రిని, తండ్రితో సమానమైన అన్నను కోల్పోయి, దుఃఖిస్తూ నాశనమైన నాకు ఈ రాజ్యంతో ఏమి ప్రయోజనం?
2.73.3
दुह्खे मे दुह्खम् अकरोर् व्रणे क्षारम् इव आदधाः ।
राजानम् प्रेत भावस्थम् कृत्वा रामम् च तापसम् ॥ २.७३.३ ॥
నా దుఃఖానికి మరింత దుఃఖాన్ని కలిపావు; గాయంపై ఉప్పు రాసినట్లు. రాజును మరణస్థితిలోకి నెట్టి, రాముడిని తాపసిగా చేసి.
2.73.4
कुलस्य त्वम् अभावाय काल रात्रिर् इव आगता ।
अन्गारम् उपगूह्य स्म पिता मे न अवबुद्धवान् ॥ २.७३.४ ॥
కులం నాశనం కోసం నీవు కాలరాత్రిలా వచ్చావు. మండే నిప్పుకణాన్ని దాచినట్లు నా తండ్రి దానిని గ్రహించలేకపోయాడు.
2.73.5
मृत्युमापादितो राजा त्वया मे पापदर्शिनि ।
सुखम् परिहृतम् मोहात्कुलेऽस्मिन् कुलपाम्सनि ॥ २.७३.५ ॥
పాపదృష్టీ! నీవు నా రాజును మరణానికి గురిచేశావు. కులాన్ని కళంకపరచినదానా! మోహంతో ఈ కులపు సుఖాన్ని నాశనం చేశావు.
2.73.6
त्वाम् प्राप्य हि पिता मेऽद्य सत्यसन्धो महायशाः ।
तीव्रदुःखाभिसम्तप्तो वृत्तो दशरथो नृपः ॥ २.७३.६ ॥
నిన్ను పొందిన కారణంగా ఈరోజు నా తండ్రి, సత్యసంధుడు మహాయశస్వి అయిన దశరథ మహారాజు, తీవ్ర దుఃఖంతో తపించి మరణించాడు.
2.73.7
विनाशितो महाराजः पिता मे धर्मवत्सलः ।
कस्मात्प्रव्राजितो रामः कस्मादेव वनम् गतः ॥ २.७३.७ ॥
నా ధర్మప్రియుడైన మహారాజు తండ్రి నాశనమయ్యాడు. రాముడిని ఎందుకు బహిష్కరించారు? ఎందుకు అతడు అడవికి వెళ్ళాడు?
2.73.8
कौसल्या च सुमित्रा च पुत्र शोक अभिपीडिते ।
दुष्करम् यदि जीवेताम् प्राप्य त्वाम् जननीम् मम ॥ २.७३.८ ॥
కౌసల్య, సుమిత్ర పుత్రశోకంతో పీడితులై ఉన్నారు. నీలాంటి నా తల్లిని పొందిన వారు జీవించడం కష్టమే.
2.73.9
ननु तु आर्यो अपि धर्म आत्मा त्वयि वृत्तिम् अनुत्तमाम् ।
वर्तते गुरु वृत्तिज्ञो यथा मातरि वर्तते ॥ २.७३.९ ॥
నిజానికి ధర్మాత్ముడైన ఆర్యుడు రాముడు, పెద్దలపట్ల కర్తవ్యం తెలిసినవాడై, తల్లియెడల ఎలా ప్రవర్తిస్తాడో అలాగే నీ యెడల అత్యుత్తమ ప్రవర్తనతో ఉంటాడు.
2.73.10
तथा ज्येष्ठा हि मे माता कौसल्या दीर्घ दर्शिनी ।
त्वयि धर्मम् समास्थाय भगिन्याम् इव वर्तते ॥ २.७३.१० ॥
అలాగే నా పెద్ద తల్లి దూరదృష్టిగల కౌసల్య ధర్మాన్ని అనుసరించి నీ యెడల సోదరి యెడల ప్రవర్తించినట్లు ప్రవర్తిస్తుంది.
2.73.11
तस्याः पुत्रम् कृत आत्मानम् चीर वल्कल वाससम् ।
प्रस्थाप्य वन वासाय कथम् पापे न शोचसि ॥ २.७३.११ ॥
ఆమె కుమారుడిని, నారచీరలు ధరించినవాడిని, వనవాసానికి పంపి, పాపిష్ఠురాలా, నీవు ఎలా శోకించకుండా ఉన్నావు?
2.73.12
अपाप दर्शिनम् शूरम् कृत आत्मानम् यशस्विनम् ।
प्रव्राज्य चीर वसनम् किम् नु पश्यसि कारणम् ॥ २.७३.१२ ॥
పాపమెరుగని దృష్టిగల, శూరుడైన, సంయమిత, యశస్విని రాముడిని నారచీరలు కట్టించి బహిష్కరించడానికి నీవు ఏ కారణాన్ని చూస్తున్నావు?
2.73.13
लुब्धाया विदितः मन्ये न ते अहम् राघवम् प्रति ।
तथा हि अनर्थो राज्य अर्थम् त्वया नीतः महान् अयम् ॥ २.७३.१३ ॥
లోభివైన ఓ స్త్రీ, రాఘవుని పట్ల నీ భావం నాకు తెలియదని అనుకుంటున్నాను. ఈ విధంగా రాజ్యం కోసం నువ్వు ఈ మహా అనర్థాన్ని తెచ్చిపెట్టావు.
2.73.14
अहम् हि पुरुष व्याघ्राव् अपश्यन् राम लक्ष्मणौ ।
केन शक्ति प्रभावेन राज्यम् रक्षितुम् उत्सहे ॥ २.७३.१४ ॥
పురుషవ్యాఘ్రులైన రామలక్ష్మణులను చూడకుండా, ఏ శక్తి ప్రభావంతో రాజ్యాన్ని రక్షించగలను?
2.73.15
तम् हि नित्यम् महा राजो बलवन्तम् महा बलः ।
उअपाश्रितः अभूद् धर्म आत्मा मेरुर् मेरु वनम् यथा ॥ २.७३.१५ ॥
మహాబలుడైన మహారాజు ఎల్లప్పుడూ ఆ బలవంతుడినే ఆశ్రయించి ఉండేవాడు; ధర్మం తన ఆత్మను ఆశ్రయించినట్లు, మేరు పర్వతం మేరు వనాన్ని ఆశ్రయించినట్లు.
2.73.16
सो अहम् कथम् इमम् भारम् महा धुर्य समुद्यतम् ।
दम्यो धुरम् इव आसाद्य सहेयम् केन च ओजसा ॥ २.७३.१६ ॥
ఆ మహా భారాన్ని, మహాధురంధరుడు మోయడానికి పూనుకున్న ఆ భారాన్ని, దమ్యుడు (యువ ఎద్దు) కాడను పొంది మోసినట్లు, నేను ఏ విధంగా, ఏ బలంతో మోయగలను?
2.73.17
अथ वा मे भवेत् शक्तिर् योगैः बुद्धि बलेन वा ।
सकामाम् न करिष्यामि त्वाम् अहम् पुत्र गर्धिनीम् ॥ २.७३.१७ ॥
లేదా నాకు ఉపాయాల వల్ల, బుద్ధిబలం వల్ల శక్తి ఉన్నా, పుత్రుని కోరే నిన్ను నేను కోరిక తీరినదానిగా చేయను.
2.73.18
न मे विकाङ्खा जायेत त्यक्तुम् त्वाम् पापनिश्चयाम् ।
यदि रामस्य नावेक्षा त्वयि स्यान्मातृवत्सदा ॥ २.७३.१८ ॥
రాముడు నిన్ను ఎల్లప్పుడూ తల్లిలా గౌరవించకపోయి ఉంటే, పాపపు నిశ్చయం గల నిన్ను విడిచిపెట్టడంలో నాకు సందేహం కలిగి ఉండేది కాదు.
2.73.19
उत्पन्ना तु कथम् बुद्धिस्तवेयम् पापदर्शिनि ।
साधुचारित्रविभ्राष्टे पूर्वेषाम् नो विगर्हिता ॥ २.७३.१९ ॥
పాపాన్ని చూసేదానా, సదాచారం నుండి తప్పిపోయినదానా, నీకు ఈ బుద్ధి ఎలా కలిగింది? ఇది మన పూర్వులచే నిందితమైనది.
2.73.20
अस्मिन् कुले हि सर्वेषाम् ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते ।
अपरे भ्रातरस्तस्मिन् प्रवर्तन्ते समाहिताः ॥ २.७३.२० ॥
ఈ వంశంలో అందరిలో జ్యేష్ఠుడే రాజ్యాభిషేకం పొందుతాడు; ఇతర సోదరులు అతనిపై భక్తితో నిలుస్తారు.
2.73.21
न हि मन्ये नृशसे त्वम् राजधर्ममवेक्षसे ।
गतिम् वा न विजानासि राजवृत्तस्य शाश्वतीम् ॥ २.७३.२१ ॥
క్రూరురాలా, నువ్వు రాజధర్మాన్ని పరిగణిస్తున్నావని నేను అనుకోను; రాజాచారం యొక్క శాశ్వత మార్గాన్ని నువ్వు తెలుసుకోలేదా?
2.73.22
सततम् राजवृत्ते हि ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते ।
राज्ञामेतत्समम् तत्स्यादिक्ष्वाकूणाम् विशेषतः ॥ २.७३.२२ ॥
రాజాచారంలో ఎల్లప్పుడూ జ్యేష్ఠుడే రాజ్యాభిషేకం పొందుతాడు. ఇది రాజులందరికీ సమానమైన నియమం, ముఖ్యంగా ఇక్ష్వాకులకు.
2.73.23
तेषाम् धर्मैकरक्षाणाम् कुलचारित्रयोगिनाम् ।
अत्र चारित्रशौण्डीर्यम् त्वाम् प्राप्य विनिवर्ततम् ॥ २.७३.२३ ॥
ధర్మాన్నే రక్షించేవారూ, కులాచారంలో నిమగ్నులైనవారూ అయిన వారిలో, ఇక్కడ సదాచార గర్వం నిన్ను చేరి తిరిగిపోవాలి.
2.73.24
तवापि सुमहाभागा जनेन्द्राः कुलपूर्वगाः ।
बुद्धेर्मोहः कथमयम् सम्भूतस्त्वयि गर्हितः ॥ २.७३.२४ ॥
నీ పూర్వులైన గొప్ప భాగ్యవంతులైన జనేంద్రులు కూడా ఉన్నారు. నీ బుద్ధిలో ఈ మోహం ఎలా పుట్టింది? ఇది నిందనీయం.
2.73.25
न तु कामम् करिष्यामि तवाऽह्म् पापनिश्चये ।
त्वया व्यसनमारब्धम् जीवितान्तकरम् मम ॥ २.७३.२५ ॥
కాని నీ పాపపు సంకల్పం ప్రకారం నేను అది చేయను. నువ్వు నాకు ప్రాణాంతకమైన విపత్తును తెచ్చిపెట్టావు.
2.73.26
एष त्विदानीमेवाहमप्रियार्थम् तवनघम् ।
निवर्तयिष्यामि वनात् भ्रातरम् स्वजन प्रियम् ॥ २.७३.२६ ॥
ఇప్పుడే నేనే, నీకు అప్రియమైనా, ఆ నిర్దోషి సోదరుడిని, తన వారికి ప్రియుడైనవాడిని, అడవి నుండి తిరిగి తీసుకువస్తాను.
2.73.27
निवर्तयित्वा रामम् च तस्याहम् दीप्ततेजनः ।
दासभूतो भविष्यामि सुस्थिरेणान्तरात्मना ॥ २.७३.२७ ॥
రాముడిని తిరిగి తీసుకువచ్చాక, తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ, స్థిరమైన అంతరాత్మతో నేను ఆయనకు దాసుడిగా ఉంటాను.
2.73.28
प्रिय इतरैः वाक्य गणैः तुदम्स् ताम् ।
शोक आतुरः च अपि ननाद भूयः ।
सिम्हो यथा पर्वत गह्वरस्थः ॥ २.७३.२८ ॥
దుఃఖంతో పీడితుడై, ఆమెను అప్రియమైన అనేక మాటలతో గాయపరుస్తూ, పర్వత గుహలో ఉన్న సింహంలా అతడు మళ్లీ గర్జించాడు.