รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.73.1
श्रुत्वा तु पितरम् वृत्तम् भ्रातरु च विवासितौ ।
भरतः दुह्ख सम्तप्तैदम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.७३.१ ॥
เมื่อได้ยินว่าพระราชบิดาสิ้นพระชนม์แล้ว และพระเชษฐาทั้งสองถูกเนรเทศ ภรตผู้ถูกความเศร้าโศกเผาผลาญ จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
2.73.2
किम् नुण्कार्यम् हतस्य इह मम राज्येन शोचतः ।
विहीनस्य अथ पित्रा च भ्रात्रा पितृ समेन च ॥ २.७३.२ ॥
ราชสมบัติแห่งนี้จะมีประโยชน์อะไรแก่ข้าพเจ้า ผู้พินาศ โศกเศร้า สูญเสียบิดาและพี่ชายผู้เสมือนบิดา
2.73.3
दुह्खे मे दुह्खम् अकरोर् व्रणे क्षारम् इव आदधाः ।
राजानम् प्रेत भावस्थम् कृत्वा रामम् च तापसम् ॥ २.७३.३ ॥
เจ้าได้เพิ่มความทุกข์ให้ข้าพเจ้าที่ทุกข์อยู่แล้ว ดุจโรยเกลือลงบนแผล เมื่อนำพระราชาเข้าสู่สภาพของผู้วายชนม์ และทำให้พระรามต้องเป็นดาบส
2.73.4
कुलस्य त्वम् अभावाय काल रात्रिर् इव आगता ।
अन्गारम् उपगूह्य स्म पिता मे न अवबुद्धवान् ॥ २.७३.४ ॥
เจ้ามาสู่ตระกูลนี้เหมือนราตรีแห่งความตาย เพื่อทำลายตระกูล ดุจผู้ซ่อนถ่านไฟที่ยังลุกอยู่ บิดาของข้าพเจ้ามิได้รู้ตัวเลย
2.73.5
मृत्युमापादितो राजा त्वया मे पापदर्शिनि ।
सुखम् परिहृतम् मोहात्कुलेऽस्मिन् कुलपाम्सनि ॥ २.७३.५ ॥
ผู้เห็นแก่บาปเอ๋ย เพราะเจ้า พระราชาบิดาของข้าพเจ้าจึงต้องถึงแก่ความตาย ผู้ทำลายความสุขของตระกูลนี้ เพราะความหลงของเจ้า ผู้เป็นมลทินของตระกูลนี้
2.73.6
त्वाम् प्राप्य हि पिता मेऽद्य सत्यसन्धो महायशाः ।
तीव्रदुःखाभिसम्तप्तो वृत्तो दशरथो नृपः ॥ २.७३.६ ॥
บัดนี้ เพราะได้เจ้ามา พระราชบิดาของข้าพเจ้า พระเจ้าทศรถผู้ซื่อสัตย์ต่อคำสัตย์และมีเกียรติยศอันยิ่งใหญ่ ได้สิ้นพระชนม์ไปแล้ว ทรงถูกความทุกข์อันรุนแรงเผาผลาญ
2.73.7
विनाशितो महाराजः पिता मे धर्मवत्सलः ।
कस्मात्प्रव्राजितो रामः कस्मादेव वनम् गतः ॥ २.७३.७ ॥
พระราชบิดาผู้ยิ่งใหญ่ ผู้รักธรรม ของข้าพเจ้าถูกทำลายแล้ว เหตุใดพระรามจึงถูกเนรเทศ และเหตุใดจึงต้องไปป่า
2.73.8
कौसल्या च सुमित्रा च पुत्र शोक अभिपीडिते ।
दुष्करम् यदि जीवेताम् प्राप्य त्वाम् जननीम् मम ॥ २.७३.८ ॥
พระนางเการลยาและพระนางสุมิตรา ถูกความโศกถึงบุตรบีบคั้น แทบจะดำรงชีวิตอยู่ไม่ได้ เมื่อมีเจ้าเป็นมารดาของข้าพเจ้า
2.73.9
ननु तु आर्यो अपि धर्म आत्मा त्वयि वृत्तिम् अनुत्तमाम् ।
वर्तते गुरु वृत्तिज्ञो यथा मातरि वर्तते ॥ २.७३.९ ॥
แท้จริง พระอารยะรามผู้มีจิตเป็นธรรม ก็ประพฤติต่อเจ้าด้วยความประพฤติอันสูงสุด ดุจที่ท่านประพฤติต่อมารดาของท่าน เพราะท่านรู้หน้าที่ที่พึงมีต่อผู้ใหญ่
2.73.10
तथा ज्येष्ठा हि मे माता कौसल्या दीर्घ दर्शिनी ।
त्वयि धर्मम् समास्थाय भगिन्याम् इव वर्तते ॥ २.७३.१० ॥
ในทำนองเดียวกัน มารดาคนโตของข้าพเจ้า พระนางเการลยาผู้มีปัญญาไกล ก็ประพฤติต่อเจ้าดุจต่อน้องสาว โดยยึดมั่นในธรรม
2.73.11
तस्याः पुत्रम् कृत आत्मानम् चीर वल्कल वाससम् ।
प्रस्थाप्य वन वासाय कथम् पापे न शोचसि ॥ २.७३.११ ॥
เจ้าส่งบุตรของนางซึ่งสวมเปลือกไม้และผ้าขี้ริ้วไปเนรเทศเข้าป่า แล้วเหตุใดเจ้าผู้บาปจึงไม่เศร้าโศกเลย
2.73.12
अपाप दर्शिनम् शूरम् कृत आत्मानम् यशस्विनम् ।
प्रव्राज्य चीर वसनम् किम् नु पश्यसि कारणम् ॥ २.७३.१२ ॥
เมื่อเนรเทศพระรามผู้ไม่เห็นความผิดใด ผู้กล้าหาญ ผู้ควบคุมตนได้ ผู้มีเกียรติ ให้สวมเปลือกไม้ เจ้าเห็นเหตุผลอะไรเล่า
2.73.13
लुब्धाया विदितः मन्ये न ते अहम् राघवम् प्रति ।
तथा हि अनर्थो राज्य अर्थम् त्वया नीतः महान् अयम् ॥ २.७३.१३ ॥
ข้าพเจ้าคิดว่า หญิงโลภเอ๋ย เจ้าไม่รู้จักความรู้สึกที่แท้จริงของตนต่อราฆวะ เพราะเจ้าเห็นแก่ราชสมบัติ เจ้าจึงก่อให้เกิดความวิบัติอันใหญ่หลวงนี้
2.73.14
अहम् हि पुरुष व्याघ्राव् अपश्यन् राम लक्ष्मणौ ।
केन शक्ति प्रभावेन राज्यम् रक्षितुम् उत्सहे ॥ २.७३.१४ ॥
โดยไม่ได้เห็นพระรามและพระลักษมณ์ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่บุรุษทั้งสอง ข้าพเจ้าจะกล้าปกป้องราชสมบัติด้วยอำนาจและกำลังใดได้เล่า
2.73.15
तम् हि नित्यम् महा राजो बलवन्तम् महा बलः ।
उअपाश्रितः अभूद् धर्म आत्मा मेरुर् मेरु वनम् यथा ॥ २.७३.१५ ॥
พระราชาผู้ยิ่งใหญ่ มีกำลังมาก ทรงพึ่งพาพระรามผู้เข้มแข็งอยู่เสมอ ดุจธรรมพึ่งพาตนเอง ดุจภูเขาเมรุพึ่งพาป่าเมรุ
2.73.16
सो अहम् कथम् इमम् भारम् महा धुर्य समुद्यतम् ।
दम्यो धुरम् इव आसाद्य सहेयम् केन च ओजसा ॥ २.७३.१६ ॥
ข้าพเจ้าจะแบกภาระอันยิ่งใหญ่นี้ที่ผู้แบกแอกอันยิ่งใหญ่ได้รับไว้ได้อย่างไร ด้วยกำลังใดเล่า ดุจลูกวัวหนุ่มรับแอกเมื่อถูกวางลงบนตน
2.73.17
अथ वा मे भवेत् शक्तिर् योगैः बुद्धि बलेन वा ।
सकामाम् न करिष्यामि त्वाम् अहम् पुत्र गर्धिनीम् ॥ २.७३.१७ ॥
หรือแม้ข้าพเจ้าจะมีอำนาจ ด้วยอุบายหรือด้วยกำลังแห่งปัญญา ข้าพเจ้าก็จะไม่ให้เจ้า ผู้โลภอยากได้บุตร สมปรารถนา
2.73.18
न मे विकाङ्खा जायेत त्यक्तुम् त्वाम् पापनिश्चयाम् ।
यदि रामस्य नावेक्षा त्वयि स्यान्मातृवत्सदा ॥ २.७३.१८ ॥
ข้าพเจ้าคงไม่ลังเลที่จะละทิ้งเจ้า ผู้มีความคิดชั่วร้าย หากพระรามมิได้เมตตาเจ้าเสมอดุจมารดาของท่าน
2.73.19
उत्पन्ना तु कथम् बुद्धिस्तवेयम् पापदर्शिनि ।
साधुचारित्रविभ्राष्टे पूर्वेषाम् नो विगर्हिता ॥ २.७३.१९ ॥
เหตุใดความคิดเช่นนี้จึงเกิดขึ้นในตัวเจ้า ผู้เห็นแก่บาป ผู้หลุดจากความประพฤติของคนดี ความคิดนี้ถูกบรรพบุรุษของเราติเตียนแล้ว
2.73.20
अस्मिन् कुले हि सर्वेषाम् ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते ।
अपरे भ्रातरस्तस्मिन् प्रवर्तन्ते समाहिताः ॥ २.७३.२० ॥
ในตระกูลนี้ ผู้ที่เป็นพี่คนโตที่สุดในหมู่ทั้งหมดย่อมได้รับการอภิเษกเป็นกษัตริย์ ส่วนพี่น้องคนอื่นก็ดำรงอยู่ด้วยความจงรักภักดีต่อท่านด้วยใจสงบ
2.73.21
न हि मन्ये नृशसे त्वम् राजधर्ममवेक्षसे ।
गतिम् वा न विजानासि राजवृत्तस्य शाश्वतीम् ॥ २.७३.२१ ॥
ข้าแต่ผู้โหดร้าย ข้าไม่คิดว่าเจ้าจะพิจารณาราชธรรม หรือเจ้าไม่รู้แนวทางนิรันดร์แห่งการประพฤติของกษัตริย์หรือ
2.73.22
सततम् राजवृत्ते हि ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते ।
राज्ञामेतत्समम् तत्स्यादिक्ष्वाकूणाम् विशेषतः ॥ २.७३.२२ ॥
ในการประพฤติของกษัตริย์ ผู้เป็นพี่คนโตย่อมได้รับการอภิเษกให้ครองราชย์เสมอ นี่คือกฎร่วมของบรรดากษัตริย์ และโดยเฉพาะอย่างยิ่งของวงศ์อิกษวากุ
2.73.23
तेषाम् धर्मैकरक्षाणाम् कुलचारित्रयोगिनाम् ।
अत्र चारित्रशौण्डीर्यम् त्वाम् प्राप्य विनिवर्ततम् ॥ २.७३.२३ ॥
ในบรรดาผู้ที่รักษาธรรมไว้เพียงอย่างเดียว และยึดมั่นในการประพฤติตามสายตระกูล ขอให้ความภาคภูมิในการประพฤติดี เมื่อมาถึงเจ้าที่นี่ จงหันกลับไปเสีย
2.73.24
तवापि सुमहाभागा जनेन्द्राः कुलपूर्वगाः ।
बुद्धेर्मोहः कथमयम् सम्भूतस्त्वयि गर्हितः ॥ २.७३.२४ ॥
บรรพบุรุษของเจ้าเองก็เป็นเจ้าแห่งมนุษย์ผู้มีบุญยิ่งใหญ่ ซึ่งได้ปกครองสืบมาในตระกูล ความหลงนี้เกิดขึ้นในปัญญาของเจ้าได้อย่างไร ความหลงนี้น่าตำหนิยิ่งในตัวเจ้า
2.73.25
न तु कामम् करिष्यामि तवाऽह्म् पापनिश्चये ।
त्वया व्यसनमारब्धम् जीवितान्तकरम् मम ॥ २.७३.२५ ॥
แต่ข้าจะไม่ทำตามที่เจ้าปรารถนา ข้าแต่ผู้มีความตั้งใจชั่วร้าย เจ้าได้นำความทุกข์ใหญ่มาสู่ข้า ซึ่งจะทำให้ชีวิตของข้าต้องสิ้นสุดลง
2.73.26
एष त्विदानीमेवाहमप्रियार्थम् तवनघम् ।
निवर्तयिष्यामि वनात् भ्रातरम् स्वजन प्रियम् ॥ २.७३.२६ ॥
บัดนี้ข้าเองจะนำพระอนุชาผู้ไร้ตำหนิ ซึ่งเป็นที่รักของญาติของตน กลับจากป่า แม้เรื่องนี้จะไม่เป็นที่พอใจของเจ้าก็ตาม
2.73.27
निवर्तयित्वा रामम् च तस्याहम् दीप्ततेजनः ।
दासभूतो भविष्यामि सुस्थिरेणान्तरात्मना ॥ २.७३.२७ ॥
เมื่อนำพระรามกลับมาแล้ว ข้าจะเป็นข้ารับใช้ของพระองค์ ผู้มีรัศมีเจิดจ้า มีจิตภายในมั่นคงแน่วแน่
2.73.28
प्रिय इतरैः वाक्य गणैः तुदम्स् ताम् ।
शोक आतुरः च अपि ननाद भूयः ।
सिम्हो यथा पर्वत गह्वरस्थः ॥ २.७३.२८ ॥
ด้วยความเศร้าโศก ตรัสถ้อยคำอันไม่น่าพอใจหลายประการแทงใจนาง แล้วคำรามขึ้นอีกครั้ง เหมือนราชสีห์ที่อยู่ในถ้ำบนภูเขา