ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.73.1
श्रुत्वा तु पितरम् वृत्तम् भ्रातरु च विवासितौ ।
भरतः दुह्ख सम्तप्तैदम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.७३.१ ॥
ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਬਨਵਾਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਭਰਤ ਇਹ ਬੋਲਿਆ।
2.73.2
किम् नुण्कार्यम् हतस्य इह मम राज्येन शोचतः ।
विहीनस्य अथ पित्रा च भ्रात्रा पितृ समेन च ॥ २.७३.२ ॥
ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਵਰਗੇ ਭਰਾ ਤੋਂ ਵਿਛੜੇ, ਸੋਗ ਕਰਦੇ, ਬਰਬਾਦ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਰਾਜ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ ਹੈ?
2.73.3
दुह्खे मे दुह्खम् अकरोर् व्रणे क्षारम् इव आदधाः ।
राजानम् प्रेत भावस्थम् कृत्वा रामम् च तापसम् ॥ २.७३.३ ॥
ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ; ਜ਼ਖ਼ਮ ਉੱਤੇ ਲੂਣ ਪਾਉਣ ਵਾਂਗ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਰੇ ਵਰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤਪਸਵੀ ਬਣਾ ਕੇ।
2.73.4
कुलस्य त्वम् अभावाय काल रात्रिर् इव आगता ।
अन्गारम् उपगूह्य स्म पिता मे न अवबुद्धवान् ॥ २.७३.४ ॥
ਕੁਲ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਤੂੰ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ ਵਾਂਗ ਆਈ। ਬਲਦਾ ਅੰਗਾਰ ਲੁਕਾਉਣ ਵਾਂਗ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਹ ਨਾ ਸਮਝਿਆ।
2.73.5
मृत्युमापादितो राजा त्वया मे पापदर्शिनि ।
सुखम् परिहृतम् मोहात्कुलेऽस्मिन् कुलपाम्सनि ॥ २.७३.५ ॥
ਹੇ ਪਾਪ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੀ! ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਕਲੰਕਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ! ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਤੂੰ ਇਸ ਕੁਲ ਦਾ ਸੁਖ ਖੋਹ ਲਿਆ।
2.73.6
त्वाम् प्राप्य हि पिता मेऽद्य सत्यसन्धो महायशाः ।
तीव्रदुःखाभिसम्तप्तो वृत्तो दशरथो नृपः ॥ २.७३.६ ॥
ਤੈਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਸੱਚੇ ਵਚਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ, ਤੀਬਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤਪ ਕੇ ਚੱਲ ਵਸੇ।
2.73.7
विनाशितो महाराजः पिता मे धर्मवत्सलः ।
कस्मात्प्रव्राजितो रामः कस्मादेव वनम् गतः ॥ २.७३.७ ॥
ਮੇਰੇ ਧਰਮਪ੍ਰਿਯ ਮਹਾਰਾਜ ਪਿਤਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਬਨਵਾਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ? ਉਹ ਕਿਉਂ ਵਨ ਨੂੰ ਗਏ?
2.73.8
कौसल्या च सुमित्रा च पुत्र शोक अभिपीडिते ।
दुष्करम् यदि जीवेताम् प्राप्य त्वाम् जननीम् मम ॥ २.७३.८ ॥
ਕੌਸ਼ੱਲਿਆ ਤੇ ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਵਰਗੀ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।
2.73.9
ननु तु आर्यो अपि धर्म आत्मा त्वयि वृत्तिम् अनुत्तमाम् ।
वर्तते गुरु वृत्तिज्ञो यथा मातरि वर्तते ॥ २.७३.९ ॥
ਧਰਮਾਤਮਾ ਆਰਯ ਰਾਮ, ਵੱਡਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਫਰਜ਼ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਤਾ ਨਾਲ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦੇ ਹਨ।
2.73.10
तथा ज्येष्ठा हि मे माता कौसल्या दीर्घ दर्शिनी ।
त्वयि धर्मम् समास्थाय भगिन्याम् इव वर्तते ॥ २.७३.१० ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਾ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਕੌਸ਼ੱਲਿਆ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਭੈਣ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦੀ ਹੈ।
2.73.11
तस्याः पुत्रम् कृत आत्मानम् चीर वल्कल वाससम् ।
प्रस्थाप्य वन वासाय कथम् पापे न शोचसि ॥ २.७३.११ ॥
ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਲਕਲ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹੈ, ਬਨਵਾਸ ਲਈ ਭੇਜ ਕੇ, ਹੇ ਪਾਪਣ, ਤੂੰ ਸੋਗ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ?
2.73.12
अपाप दर्शिनम् शूरम् कृत आत्मानम् यशस्विनम् ।
प्रव्राज्य चीर वसनम् किम् नु पश्यसि कारणम् ॥ २.७३.१२ ॥
ਨਿਰਦੋਸ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ, ਸੂਰਮੇ, ਸੰਜਮੀ, ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਲਕਲ ਪਹਿਨਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦਾ ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ ਦੇਖਦੀ ਹੈਂ?
2.73.13
लुब्धाया विदितः मन्ये न ते अहम् राघवम् प्रति ।
तथा हि अनर्थो राज्य अर्थम् त्वया नीतः महान् अयम् ॥ २.७३.१३ ॥
ਲੋਭੀ ਇਸਤਰੀ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਘਵ ਪ੍ਰਤੀ ਤੇਰਾ ਅਸਲ ਭਾਵ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਲਈ ਤੂੰ ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਨਰਥ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ।
2.73.14
अहम् हि पुरुष व्याघ्राव् अपश्यन् राम लक्ष्मणौ ।
केन शक्ति प्रभावेन राज्यम् रक्षितुम् उत्सहे ॥ २.७३.१४ ॥
ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਾਘਰ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ, ਕਿਸ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਹੀਆ ਕਰਾਂ?
2.73.15
तम् हि नित्यम् महा राजो बलवन्तम् महा बलः ।
उअपाश्रितः अभूद् धर्म आत्मा मेरुर् मेरु वनम् यथा ॥ २.७३.१५ ॥
ਮਹਾਬਲੀ ਮਹਾਰਾਜ ਸਦਾ ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਦਾ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ; ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਮੇਰੂ ਬਣ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
2.73.16
सो अहम् कथम् इमम् भारम् महा धुर्य समुद्यतम् ।
दम्यो धुरम् इव आसाद्य सहेयम् केन च ओजसा ॥ २.७३.१६ ॥
ਮਹਾਧੁਰੀ ਜਿਸ ਭਾਰ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਉਹ ਭਾਰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿਸ ਬਲ ਨਾਲ ਸਹਾਂਗਾ? ਜਿਵੇਂ ਜਵਾਨ ਬਲਦ ਜੂਲਾ ਪਾ ਕੇ ਭਾਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ।
2.73.17
अथ वा मे भवेत् शक्तिर् योगैः बुद्धि बलेन वा ।
सकामाम् न करिष्यामि त्वाम् अहम् पुत्र गर्धिनीम् ॥ २.७३.१७ ॥
ਜਾਂ ਜੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜੁਗਤਾਂ ਜਾਂ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲੀ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਵਾਂਗਾ।
2.73.18
न मे विकाङ्खा जायेत त्यक्तुम् त्वाम् पापनिश्चयाम् ।
यदि रामस्य नावेक्षा त्वयि स्यान्मातृवत्सदा ॥ २.७३.१८ ॥
ਜੇ ਰਾਮ ਦੀ ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਸਦਾ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੀ ਤੈਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਝਿਜਕ ਨਾ ਹੁੰਦੀ।
2.73.19
उत्पन्ना तु कथम् बुद्धिस्तवेयम् पापदर्शिनि ।
साधुचारित्रविभ्राष्टे पूर्वेषाम् नो विगर्हिता ॥ २.७३.१९ ॥
ਹੇ ਪਾਪ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ, ਸਦਾਚਾਰ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਜਾਗੀ? ਇਹ ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ।
2.73.20
अस्मिन् कुले हि सर्वेषाम् ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते ।
अपरे भ्रातरस्तस्मिन् प्रवर्तन्ते समाहिताः ॥ २.७३.२० ॥
ਇਸ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੀ ਰਾਜ-ਤਿਲਕ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਭਰਾ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
2.73.21
न हि मन्ये नृशसे त्वम् राजधर्ममवेक्षसे ।
गतिम् वा न विजानासि राजवृत्तस्य शाश्वतीम् ॥ २.७३.२१ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦਈ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ ਕਿ ਤੂੰ ਰਾਜਧਰਮ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਂਦੀ ਹੈਂ; ਕੀ ਤੂੰ ਰਾਜ-ਆਚਾਰ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ?
2.73.22
सततम् राजवृत्ते हि ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते ।
राज्ञामेतत्समम् तत्स्यादिक्ष्वाकूणाम् विशेषतः ॥ २.७३.२२ ॥
ਰਾਜ-ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਜੇਠਾ ਹੀ ਰਾਜ-ਤਿਲਕ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂਆਂ ਦਾ।
2.73.23
तेषाम् धर्मैकरक्षाणाम् कुलचारित्रयोगिनाम् ।
अत्र चारित्रशौण्डीर्यम् त्वाम् प्राप्य विनिवर्ततम् ॥ २.७३.२३ ॥
ਜੋ ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕੁਲ-ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾਚਾਰ ਦਾ ਮਾਣ ਤੈਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਮੁੜ ਜਾਵੇ।
2.73.24
तवापि सुमहाभागा जनेन्द्राः कुलपूर्वगाः ।
बुद्धेर्मोहः कथमयम् सम्भूतस्त्वयि गर्हितः ॥ २.७३.२४ ॥
ਤੇਰੇ ਪੂਰਵਜ ਮਹਾਭਾਗ ਜਨੇਂਦਰ ਵੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੋਹ ਕਿਵੇਂ ਜਾਗਿਆ? ਇਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ।
2.73.25
न तु कामम् करिष्यामि तवाऽह्म् पापनिश्चये ।
त्वया व्यसनमारब्धम् जीवितान्तकरम् मम ॥ २.७३.२५ ॥
ਪਰ ਤੇਰੇ ਪਾਪੀ ਇਰਾਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੁਸੀਬਤ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
2.73.26
एष त्विदानीमेवाहमप्रियार्थम् तवनघम् ।
निवर्तयिष्यामि वनात् भ्रातरम् स्वजन प्रियम् ॥ २.७३.२६ ॥
ਹੁਣੇ ਹੀ ਮੈਂ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਅਪ੍ਰਿਯ ਲੱਗੇ, ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ।
2.73.27
निवर्तयित्वा रामम् च तस्याहम् दीप्ततेजनः ।
दासभूतो भविष्यामि सुस्थिरेणान्तरात्मना ॥ २.७३.२७ ॥
ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਕੇ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਥਿਰ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਸ ਬਣਾਂਗਾ।
2.73.28
प्रिय इतरैः वाक्य गणैः तुदम्स् ताम् ।
शोक आतुरः च अपि ननाद भूयः ।
सिम्हो यथा पर्वत गह्वरस्थः ॥ २.७३.२८ ॥
ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਿਯ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਝੜੀ ਨਾਲ ਚੀਰਦਾ, ਪਰਬਤ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਉਹ ਫਿਰ ਗਰਜਿਆ।