والمیکی رامائن · سرگ 2.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.73.1
श्रुत्वा तु पितरम् वृत्तम् भ्रातरु च विवासितौ ।
भरतः दुह्ख सम्तप्तैदम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.७३.१ ॥
باپ کی موت اور بھائیوں کی جلاوطنی کی خبر سن کر غم سے تڑپتے ہوئے بھرت نے یہ بات کہی۔
2.73.2
किम् नुण्कार्यम् हतस्य इह मम राज्येन शोचतः ।
विहीनस्य अथ पित्रा च भ्रात्रा पितृ समेन च ॥ २.७३.२ ॥
باپ اور باپ جیسے بھائی سے محروم، غم زدہ اور برباد ہوئے مجھے اس سلطنت سے کیا کام؟
2.73.3
दुह्खे मे दुह्खम् अकरोर् व्रणे क्षारम् इव आदधाः ।
राजानम् प्रेत भावस्थम् कृत्वा रामम् च तापसम् ॥ २.७३.३ ॥
میرے غم پر تُونے اور غم ڈال دیا، جیسے زخم پر نمک چھڑک دیا ہو۔ بادشاہ کو مردہ حالت میں پہنچا کر اور رام کو تپسوی بنا کر۔
2.73.4
कुलस्य त्वम् अभावाय काल रात्रिर् इव आगता ।
अन्गारम् उपगूह्य स्म पिता मे न अवबुद्धवान् ॥ २.७३.४ ॥
تُو اس خاندان کی تباہی کے لیے کالی رات کی طرح آئی۔ دہکتے انگارے کو چھپا لینے کی مانند میرے باپ کو اس کا علم نہ ہو سکا۔
2.73.5
मृत्युमापादितो राजा त्वया मे पापदर्शिनि ।
सुखम् परिहृतम् मोहात्कुलेऽस्मिन् कुलपाम्सनि ॥ २.७३.५ ॥
اے بدنگاہ عورت! تُو نے میرے بادشاہ کو موت کے منہ تک پہنچا دیا۔ اے خاندان کو داغ لگانے والی! فریب میں آ کر تُو نے اس خاندان کا سکھ چھین لیا۔
2.73.6
त्वाम् प्राप्य हि पिता मेऽद्य सत्यसन्धो महायशाः ।
तीव्रदुःखाभिसम्तप्तो वृत्तो दशरथो नृपः ॥ २.७३.६ ॥
تجھے پا کر آج میرے باپ، سچے عہد والے اور عظیم شہرت کے حامل بادشاہ دشرتھ، شدید غم سے تڑپ کر انتقال کر گئے۔
2.73.7
विनाशितो महाराजः पिता मे धर्मवत्सलः ।
कस्मात्प्रव्राजितो रामः कस्मादेव वनम् गतः ॥ २.७३.७ ॥
میرے دھرم پرور مہاراج والد برباد ہو گئے۔ رام کو کیوں جلاوطن کیا گیا، اور وہ کیوں جنگل کو چلے گئے؟
2.73.8
कौसल्या च सुमित्रा च पुत्र शोक अभिपीडिते ।
दुष्करम् यदि जीवेताम् प्राप्य त्वाम् जननीम् मम ॥ २.७३.८ ॥
کوشلیا اور سمتّرا بیٹے کے غم سے نڈھال ہیں۔ تجھ جیسی میری ماں کو پا کر بھی ان کا جینا دشوار ہے۔
2.73.9
ननु तु आर्यो अपि धर्म आत्मा त्वयि वृत्तिम् अनुत्तमाम् ।
वर्तते गुरु वृत्तिज्ञो यथा मातरि वर्तते ॥ २.७३.९ ॥
دھرماتما آریہ رام، بزرگوں کے فرض کو جاننے والے، جیسے اپنی ماں سے برتاؤ کرتے ہیں، ویسے ہی تجھ سے بھی نہایت اعلیٰ برتاؤ رکھتے ہیں۔
2.73.10
तथा ज्येष्ठा हि मे माता कौसल्या दीर्घ दर्शिनी ।
त्वयि धर्मम् समास्थाय भगिन्याम् इव वर्तते ॥ २.७३.१० ॥
اسی طرح میری بڑی ماں دوراندیش کوشلیا دھرم نبھا کر تجھ سے ایسا برتاؤ کرتی ہیں گویا وہ اپنی بہن سے کر رہی ہوں۔
2.73.11
तस्याः पुत्रम् कृत आत्मानम् चीर वल्कल वाससम् ।
प्रस्थाप्य वन वासाय कथम् पापे न शोचसि ॥ २.७३.११ ॥
اس کے بیٹے کو، جس نے چیتھڑوں اور چھال کا لباس پہنا ہے، بن باس کے لیے بھیج کر، اے گناہگار، تو کیسے غم نہیں کرتی؟
2.73.12
अपाप दर्शिनम् शूरम् कृत आत्मानम् यशस्विनम् ।
प्रव्राज्य चीर वसनम् किम् नु पश्यसि कारणम् ॥ २.७३.१२ ॥
بے گناہ نظر رکھنے والے، شجاع، ضبط نفس والے، یشسوی رام کو چھال کا لباس پہنا کر جلاوطن کرنے کا تو کیا سبب دیکھتی ہے؟
2.73.13
लुब्धाया विदितः मन्ये न ते अहम् राघवम् प्रति ।
तथा हि अनर्थो राज्य अर्थम् त्वया नीतः महान् अयम् ॥ २.७३.१३ ॥
اے لالچی عورت، میں سمجھتا ہوں کہ راگھو کے بارے میں تیرا اصل جذبہ مجھے معلوم نہیں۔ اس طرح تُو نے سلطنت کی خاطر یہ بڑی بربادی کروائی ہے۔
2.73.14
अहम् हि पुरुष व्याघ्राव् अपश्यन् राम लक्ष्मणौ ।
केन शक्ति प्रभावेन राज्यम् रक्षितुम् उत्सहे ॥ २.७३.१४ ॥
مردوں میں شیر راما اور لکشمن کو دیکھے بغیر، کس قوت اور اثر سے میں سلطنت کی حفاظت کی ہمت کروں؟
2.73.15
तम् हि नित्यम् महा राजो बलवन्तम् महा बलः ।
उअपाश्रितः अभूद् धर्म आत्मा मेरुर् मेरु वनम् यथा ॥ २.७३.१५ ॥
مہابلی مہاراج ہمیشہ اسی طاقتور پر بھروسا کرتے رہے، جیسے دھرم اپنی ذات کا سہارا لیتا ہے، جیسے میرو پہاڑ میرو کے جنگل کا سہارا لیتا ہے۔
2.73.16
सो अहम् कथम् इमम् भारम् महा धुर्य समुद्यतम् ।
दम्यो धुरम् इव आसाद्य सहेयम् केन च ओजसा ॥ २.७३.१६ ॥
وہ عظیم بوجھ جسے عظیم بوجھ اٹھانے والے نے اٹھایا تھا، میں اسے کس طرح اور کس طاقت سے سنبھالوں، جیسے جوان بیل جوا پا کر بوجھ اٹھاتا ہے؟
2.73.17
अथ वा मे भवेत् शक्तिर् योगैः बुद्धि बलेन वा ।
सकामाम् न करिष्यामि त्वाम् अहम् पुत्र गर्धिनीम् ॥ २.७३.१७ ॥
یا اگر میرے پاس تدبیروں یا عقل کی طاقت سے قوت ہو، تب بھی اے بیٹے کی ہوس رکھنے والی، میں تجھے تیری خواہش پوری کرنے والی نہیں بناؤں گا۔
2.73.18
न मे विकाङ्खा जायेत त्यक्तुम् त्वाम् पापनिश्चयाम् ।
यदि रामस्य नावेक्षा त्वयि स्यान्मातृवत्सदा ॥ २.७३.१८ ॥
اگر رام کی تجھ پر ہمیشہ ماں جیسی شفقت نظر نہ ہوتی، تو اے بدنیت، تجھے چھوڑنے میں مجھے کوئی تردد نہ ہوتا۔
2.73.19
उत्पन्ना तु कथम् बुद्धिस्तवेयम् पापदर्शिनि ।
साधुचारित्रविभ्राष्टे पूर्वेषाम् नो विगर्हिता ॥ २.७३.१९ ॥
اے گناہ دیکھنے والی، نیک چال چلن سے گری ہوئی، تیرے دل میں یہ خیال کیسے پیدا ہوا؟ یہ ہمارے آباؤ اجداد کے نزدیک قابلِ مذمت ہے۔
2.73.20
अस्मिन् कुले हि सर्वेषाम् ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते ।
अपरे भ्रातरस्तस्मिन् प्रवर्तन्ते समाहिताः ॥ २.७३.२० ॥
اس خاندان میں سب سے بڑا ہی تخت نشین کیا جاتا ہے، اور دوسرے بھائی اس کے ساتھ وفاداری سے رہتے ہیں۔
2.73.21
न हि मन्ये नृशसे त्वम् राजधर्ममवेक्षसे ।
गतिम् वा न विजानासि राजवृत्तस्य शाश्वतीम् ॥ २.७३.२१ ॥
اے ظالم عورت، میں نہیں سمجھتی کہ تو راج دھرم کا خیال رکھتی ہے، کیا تو شاہی روش کی ابدی راہ نہیں جانتی؟
2.73.22
सततम् राजवृत्ते हि ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते ।
राज्ञामेतत्समम् तत्स्यादिक्ष्वाकूणाम् विशेषतः ॥ २.७३.२२ ॥
شاہی روش میں ہمیشہ بڑا ہی تخت نشین ہوتا ہے۔ یہ سب بادشاہوں کا یکساں اصول ہے، خاص کر اِکشواکو کے خاندان کا۔
2.73.23
तेषाम् धर्मैकरक्षाणाम् कुलचारित्रयोगिनाम् ।
अत्र चारित्रशौण्डीर्यम् त्वाम् प्राप्य विनिवर्ततम् ॥ २.७३.२३ ॥
جو صرف دھرم کے محافظ اور خاندانی روش میں مصروف ہیں، ان کے درمیان نیک روش کا فخر تجھ تک پہنچ کر لوٹ آئے۔
2.73.24
तवापि सुमहाभागा जनेन्द्राः कुलपूर्वगाः ।
बुद्धेर्मोहः कथमयम् सम्भूतस्त्वयि गर्हितः ॥ २.७३.२४ ॥
تیرے آباؤ اجداد میں بھی بڑے خوش نصیب بادشاہ گزرے ہیں۔ تیری عقل میں یہ فریب کیسے پیدا ہوا؟ یہ قابلِ مذمت ہے۔
2.73.25
न तु कामम् करिष्यामि तवाऽह्म् पापनिश्चये ।
त्वया व्यसनमारब्धम् जीवितान्तकरम् मम ॥ २.७३.२५ ॥
لیکن میں تیرے گناہ آلود ارادے کے مطابق کچھ نہیں کروں گا۔ تُو نے میرے لیے ایسی مصیبت کھڑی کر دی ہے جو میری جان لے لے گی۔
2.73.26
एष त्विदानीमेवाहमप्रियार्थम् तवनघम् ।
निवर्तयिष्यामि वनात् भ्रातरम् स्वजन प्रियम् ॥ २.७३.२६ ॥
اب میں خود، تجھے ناپسند ہو تب بھی، اس بے عیب بھائی کو، جو اپنے عزیزوں کا پیارا ہے، جنگل سے واپس لے آؤں گا۔
2.73.27
निवर्तयित्वा रामम् च तस्याहम् दीप्ततेजनः ।
दासभूतो भविष्यामि सुस्थिरेणान्तरात्मना ॥ २.७३.२७ ॥
رام کو واپس لا کر، روشن تیج کے ساتھ، پختہ باطن سے میں ان کا خادم بن کر رہوں گا۔
2.73.28
प्रिय इतरैः वाक्य गणैः तुदम्स् ताम् ।
शोक आतुरः च अपि ननाद भूयः ।
सिम्हो यथा पर्वत गह्वरस्थः ॥ २.७३.२८ ॥
غم سے بے چین ہو کر، اسے ناگوار باتوں کی بوچھاڑ سے چھلنی کرتے ہوئے، وہ پھر یوں گرجا جیسے پہاڑ کی غار میں بیٹھا شیر گرجتا ہے۔