വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.73.1
श्रुत्वा तु पितरम् वृत्तम् भ्रातरु च विवासितौ ।
भरतः दुह्ख सम्तप्तैदम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.७३.१ ॥
പിതാവിന്റെ മരണവും സഹോദരന്മാരുടെ വനവാസവും കേട്ട ദുഃഖതപ്തനായ ഭരതൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.73.2
किम् नुण्कार्यम् हतस्य इह मम राज्येन शोचतः ।
विहीनस्य अथ पित्रा च भ्रात्रा पितृ समेन च ॥ २.७३.२ ॥
പിതാവിനെയും പിതൃതുല്യനായ ജ്യേഷ്ഠനെയും നഷ്ടപ്പെട്ട്, ദുഃഖിക്കുന്ന, നശിച്ചുപോയ എനിക്ക് ഈ രാജ്യം കൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം?
2.73.3
दुह्खे मे दुह्खम् अकरोर् व्रणे क्षारम् इव आदधाः ।
राजानम् प्रेत भावस्थम् कृत्वा रामम् च तापसम् ॥ २.७३.३ ॥
എന്റെ ദുഃഖത്തിന്മേൽ നീ കൂടുതൽ ദുഃഖം ചേർത്തു; മുറിവിൽ ഉപ്പുപുരട്ടുംപോലെ. രാജാവിനെ മരിച്ചവന്റെ അവസ്ഥയിലാക്കി, രാമനെ താപസനാക്കി.
2.73.4
कुलस्य त्वम् अभावाय काल रात्रिर् इव आगता ।
अन्गारम् उपगूह्य स्म पिता मे न अवबुद्धवान् ॥ २.७३.४ ॥
കുലനാശത്തിനായി നീ കാലരാത്രിപോലെ വന്നു. തീക്കനൽ മറച്ചുവച്ചതുപോലെ എന്റെ പിതാവ് അത് അറിഞ്ഞില്ല.
2.73.5
मृत्युमापादितो राजा त्वया मे पापदर्शिनि ।
सुखम् परिहृतम् मोहात्कुलेऽस्मिन् कुलपाम्सनि ॥ २.७३.५ ॥
പാപദൃഷ്ടിയുള്ളവളേ! നീ എന്റെ രാജാവിനെ മരണത്തിലേക്ക് തള്ളി. കുലത്തെ കളങ്കപ്പെടുത്തുന്നവളേ! മോഹത്താൽ ഈ കുലത്തിന്റെ സുഖം നീ അപഹരിച്ചു.
2.73.6
त्वाम् प्राप्य हि पिता मेऽद्य सत्यसन्धो महायशाः ।
तीव्रदुःखाभिसम्तप्तो वृत्तो दशरथो नृपः ॥ २.७३.६ ॥
നിന്നെ സ്വീകരിച്ചതിനാൽ ഇന്ന് എന്റെ പിതാവ്, സത്യസന്ധനും മഹായശസ്വിയുമായ ദശരഥ രാജാവ്, കഠിന ദുഃഖത്താൽ തപിച്ച് മരിച്ചുപോയി.
2.73.7
विनाशितो महाराजः पिता मे धर्मवत्सलः ।
कस्मात्प्रव्राजितो रामः कस्मादेव वनम् गतः ॥ २.७३.७ ॥
എന്റെ ധർമ്മപ്രിയനായ മഹാരാജാവായ പിതാവ് നശിച്ചു. രാമനെ എന്തിനു പ്രവാസത്തിലാക്കി? എന്തുകൊണ്ട് അവൻ കാട്ടിലേക്കു പോയി?
2.73.8
कौसल्या च सुमित्रा च पुत्र शोक अभिपीडिते ।
दुष्करम् यदि जीवेताम् प्राप्य त्वाम् जननीम् मम ॥ २.७३.८ ॥
കൗസല്യയും സുമിത്രയും പുത്രശോകത്താൽ പീഡിതരാണ്. നിന്നെപ്പോലെയുള്ള എന്റെ മാതാവിനെ ലഭിച്ചിട്ടും അവർ ജീവിക്കുന്നത് ദുഷ്കരമാണ്.
2.73.9
ननु तु आर्यो अपि धर्म आत्मा त्वयि वृत्तिम् अनुत्तमाम् ।
वर्तते गुरु वृत्तिज्ञो यथा मातरि वर्तते ॥ २.७३.९ ॥
ധർമ്മാത്മാവായ ആര്യൻ രാമൻ, മുതിർന്നവരോടുള്ള കടമ അറിയുന്നവനായി, മാതാവിനോടെന്നപോലെ നിന്നോടും അത്യുത്തമമായ പെരുമാറ്റം പുലർത്തുന്നു.
2.73.10
तथा ज्येष्ठा हि मे माता कौसल्या दीर्घ दर्शिनी ।
त्वयि धर्मम् समास्थाय भगिन्याम् इव वर्तते ॥ २.७३.१० ॥
അതുപോലെ എന്റെ മൂത്ത മാതാവായ ദീർഘദർശിനിയായ കൗസല്യ ധർമ്മം പാലിച്ച് നിന്നോട് സഹോദരിയോടെന്നപോലെ പെരുമാറുന്നു.
2.73.11
तस्याः पुत्रम् कृत आत्मानम् चीर वल्कल वाससम् ।
प्रस्थाप्य वन वासाय कथम् पापे न शोचसि ॥ २.७३.११ ॥
അവളുടെ പുത്രനെ, വൽക്കലവസ്ത്രം ധരിച്ചവനെ, വനവാസത്തിനയച്ചിട്ട്, പാപിനീ, നീ എങ്ങനെ ശോകിക്കാതിരിക്കുന്നു?
2.73.12
अपाप दर्शिनम् शूरम् कृत आत्मानम् यशस्विनम् ।
प्रव्राज्य चीर वसनम् किम् नु पश्यसि कारणम् ॥ २.७३.१२ ॥
പാപദൃഷ്ടിയില്ലാത്ത, ശൂരനായ, സംയമിയായ, യശസ്വിയായ രാമനെ വൽക്കലം ധരിപ്പിച്ച് പ്രവാസത്തിലയച്ചതിന് നീ എന്ത് കാരണമാണ് കാണുന്നത്?
2.73.13
लुब्धाया विदितः मन्ये न ते अहम् राघवम् प्रति ।
तथा हि अनर्थो राज्य अर्थम् त्वया नीतः महान् अयम् ॥ २.७३.१३ ॥
ലോഭിയായ സ്ത്രീയേ, രാഘവനോടുള്ള നിന്റെ യഥാർത്ഥ ഭാവം എനിക്ക് അറിയില്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. ഇങ്ങനെ രാജ്യത്തിനുവേണ്ടി നീ ഈ മഹാ അനർത്ഥം വരുത്തിവച്ചിരിക്കുന്നു.
2.73.14
अहम् हि पुरुष व्याघ्राव् अपश्यन् राम लक्ष्मणौ ।
केन शक्ति प्रभावेन राज्यम् रक्षितुम् उत्सहे ॥ २.७३.१४ ॥
പുരുഷവ്യാഘ്രരായ രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ കാണാതെ ഏത് ശക്തിപ്രഭാവത്താൽ രാജ്യം രക്ഷിക്കാൻ ഞാൻ ധൈര്യപ്പെടും?
2.73.15
तम् हि नित्यम् महा राजो बलवन्तम् महा बलः ।
उअपाश्रितः अभूद् धर्म आत्मा मेरुर् मेरु वनम् यथा ॥ २.७३.१५ ॥
മഹാബലനായ മഹാരാജാവ് എപ്പോഴും ആ ബലവാനെത്തന്നെ ആശ്രയിച്ചിരുന്നു; ധർമ്മം തന്റെ ആത്മാവിനെ ആശ്രയിക്കുന്നതുപോലെയും, മേരു പർവതം മേരുവനത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നതുപോലെയും.
2.73.16
सो अहम् कथम् इमम् भारम् महा धुर्य समुद्यतम् ।
दम्यो धुरम् इव आसाद्य सहेयम् केन च ओजसा ॥ २.७३.१६ ॥
ആ മഹാഭാരം, മഹാധുര്യൻ ഏറ്റെടുത്ത ആ ഭാരം, ഇളം കാളയെന്നപോലെ നുകം ലഭിച്ചു ഞാൻ എങ്ങനെ, ഏത് ബലത്താൽ വഹിക്കും?
2.73.17
अथ वा मे भवेत् शक्तिर् योगैः बुद्धि बलेन वा ।
सकामाम् न करिष्यामि त्वाम् अहम् पुत्र गर्धिनीम् ॥ २.७३.१७ ॥
അല്ലെങ്കിൽ യുക്തികൊണ്ടോ ബുദ്ധിബലംകൊണ്ടോ എനിക്ക് ശക്തിയുണ്ടായാലും, പുത്രാഭിലാഷിണിയായ നിന്റെ ആഗ്രഹം ഞാൻ സാധിപ്പിക്കുകയില്ല.
2.73.18
न मे विकाङ्खा जायेत त्यक्तुम् त्वाम् पापनिश्चयाम् ।
यदि रामस्य नावेक्षा त्वयि स्यान्मातृवत्सदा ॥ २.७३.१८ ॥
രാമൻ നിന്നെ എപ്പോഴും മാതാവിനെപ്പോലെ കാണാതിരുന്നെങ്കിൽ, പാപനിശ്ചയമുള്ള നിന്നെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് ഒരു സന്ദേഹവും ഉണ്ടാകില്ലായിരുന്നു.
2.73.19
उत्पन्ना तु कथम् बुद्धिस्तवेयम् पापदर्शिनि ।
साधुचारित्रविभ्राष्टे पूर्वेषाम् नो विगर्हिता ॥ २.७३.१९ ॥
പാപം കാണുന്നവളേ, സദാചാരത്തിൽ നിന്ന് വഴുതിപ്പോയവളേ, നിന്നിൽ ഈ ബുദ്ധി എങ്ങനെ ഉണ്ടായി? ഇത് നമ്മുടെ പൂർവികരാൽ നിന്ദിക്കപ്പെട്ടതാണ്.
2.73.20
अस्मिन् कुले हि सर्वेषाम् ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते ।
अपरे भ्रातरस्तस्मिन् प्रवर्तन्ते समाहिताः ॥ २.७३.२० ॥
ഈ കുലത്തിൽ എല്ലാവരിലും മൂത്തവനാണ് രാജ്യാഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്; മറ്റു സഹോദരന്മാർ അവനിൽ ഏകാഗ്രരായി വർത്തിക്കുന്നു.
2.73.21
न हि मन्ये नृशसे त्वम् राजधर्ममवेक्षसे ।
गतिम् वा न विजानासि राजवृत्तस्य शाश्वतीम् ॥ २.७३.२१ ॥
ക്രൂരേ, നീ രാജധർമ്മം പരിഗണിക്കുന്നുവെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നില്ല; രാജാചാരത്തിന്റെ ശാശ്വതമായ മാർഗം നീ അറിയുന്നില്ലേ?
2.73.22
सततम् राजवृत्ते हि ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते ।
राज्ञामेतत्समम् तत्स्यादिक्ष्वाकूणाम् विशेषतः ॥ २.७३.२२ ॥
രാജാചാരത്തിൽ എപ്പോഴും മൂത്തവനാണ് രാജ്യാഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്. ഇത് രാജാക്കന്മാർക്കെല്ലാം സമമായ നിയമമാണ്, വിശേഷിച്ച് ഇക്ഷ്വാകുകൾക്ക്.
2.73.23
तेषाम् धर्मैकरक्षाणाम् कुलचारित्रयोगिनाम् ।
अत्र चारित्रशौण्डीर्यम् त्वाम् प्राप्य विनिवर्ततम् ॥ २.७३.२३ ॥
ധർമ്മം മാത്രം രക്ഷിക്കുന്നവരും കുലാചാരത്തിൽ യോഗ്യരുമായ അവരുടെ ഇടയിൽ, ഇവിടെ സദാചാരത്തിന്റെ അഭിമാനം നിന്നെ പ്രാപിച്ച് മടങ്ങട്ടെ.
2.73.24
तवापि सुमहाभागा जनेन्द्राः कुलपूर्वगाः ।
बुद्धेर्मोहः कथमयम् सम्भूतस्त्वयि गर्हितः ॥ २.७३.२४ ॥
നിന്റെ പൂർവികരായ മഹാഭാഗ്യവാന്മാരായ ജനേന്ദ്രന്മാരുമുണ്ടായിരുന്നു. നിന്റെ ബുദ്ധിയിൽ ഈ മോഹം എങ്ങനെ ഉണ്ടായി? ഇത് നിന്ദ്യമാണ്.
2.73.25
न तु कामम् करिष्यामि तवाऽह्म् पापनिश्चये ।
त्वया व्यसनमारब्धम् जीवितान्तकरम् मम ॥ २.७३.२५ ॥
എന്നാൽ നിന്റെ പാപകരമായ തീരുമാനപ്രകാരം ഞാൻ ഒരിക്കലും ചെയ്യില്ല. നീ എനിക്ക് ജീവനെ തന്നെ ഒടുക്കുന്ന ദുരിതം വരുത്തിവെച്ചിരിക്കുന്നു.
2.73.26
एष त्विदानीमेवाहमप्रियार्थम् तवनघम् ।
निवर्तयिष्यामि वनात् भ्रातरम् स्वजन प्रियम् ॥ २.७३.२६ ॥
ഇപ്പോൾ തന്നെ ഞാൻ, നിനക്ക് അപ്രിയമായാലും, കുറ്റമറ്റ, സ്വജനങ്ങൾക്ക് പ്രിയനായ ആ സഹോദരനെ കാട്ടിൽനിന്ന് മടക്കിക്കൊണ്ടുവരും.
2.73.27
निवर्तयित्वा रामम् च तस्याहम् दीप्ततेजनः ।
दासभूतो भविष्यामि सुस्थिरेणान्तरात्मना ॥ २.७३.२७ ॥
രാമനെ മടക്കിക്കൊണ്ടുവന്ന ശേഷം, തേജസ്സോടെ, സ്ഥിരമായ ആത്മാവോടെ ഞാൻ അവന്റെ ദാസനായിരിക്കും.
2.73.28
प्रिय इतरैः वाक्य गणैः तुदम्स् ताम् ।
शोक आतुरः च अपि ननाद भूयः ।
सिम्हो यथा पर्वत गह्वरस्थः ॥ २.७३.२८ ॥
ദുഃഖാർത്തനായി, അവളെ അപ്രിയമായ പല വാക്കുകളാൽ മുറിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട്, പർവതഗുഹയിലിരിക്കുന്ന സിംഹംപോലെ അവൻ വീണ്ടും ഗർജ്ജിച്ചു.