ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.73.1
श्रुत्वा तु पितरम् वृत्तम् भ्रातरु च विवासितौ ।
भरतः दुह्ख सम्तप्तैदम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.७३.१ ॥
ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ବନବାସ ବିଷୟରେ ଶୁଣି ଦୁଃଖରେ ସନ୍ତପ୍ତ ଭରତ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.73.2
किम् नुण्कार्यम् हतस्य इह मम राज्येन शोचतः ।
विहीनस्य अथ पित्रा च भ्रात्रा पितृ समेन च ॥ २.७३.२ ॥
ପିତା ଓ ପିତୃସମ ଭ୍ରାତାଙ୍କ ବିହୀନ, ଶୋକରେ ଥିବା, ବିନଷ୍ଟ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ରାଜ୍ୟରେ କି ପ୍ରୟୋଜନ?
2.73.3
दुह्खे मे दुह्खम् अकरोर् व्रणे क्षारम् इव आदधाः ।
राजानम् प्रेत भावस्थम् कृत्वा रामम् च तापसम् ॥ २.७३.३ ॥
ମୋ ଦୁଃଖ ଉପରେ ତୁମେ ଆଉ ଦୁଃଖ ଯୋଡ଼ିଲ; ଘାଆ ଉପରେ ଲୁଣ ଲଗାଇବା ପରି। ରାଜାଙ୍କୁ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ପକାଇ ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ତପସ୍ଵୀ କରି।
2.73.4
कुलस्य त्वम् अभावाय काल रात्रिर् इव आगता ।
अन्गारम् उपगूह्य स्म पिता मे न अवबुद्धवान् ॥ २.७३.४ ॥
କୁଳର ବିନାଶ ପାଇଁ ତୁମେ କାଳରାତ୍ରି ପରି ଆସିଲ। ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାରକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଲେ ଯେପରି, ମୋ ପିତା ତାହା ଜାଣି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
2.73.5
मृत्युमापादितो राजा त्वया मे पापदर्शिनि ।
सुखम् परिहृतम् मोहात्कुलेऽस्मिन् कुलपाम्सनि ॥ २.७३.५ ॥
ହେ ପାପଦୃଷ୍ଟି! ତୁମେ ମୋ ରାଜାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ମୁଖକୁ ପଠାଇଲ। ହେ କୁଳକଳଙ୍କିନୀ! ମୋହରୁ ତୁମେ ଏ କୁଳର ସୁଖ ହରି ନେଲ।
2.73.6
त्वाम् प्राप्य हि पिता मेऽद्य सत्यसन्धो महायशाः ।
तीव्रदुःखाभिसम्तप्तो वृत्तो दशरथो नृपः ॥ २.७३.६ ॥
ତୁମକୁ ପାଇ ଆଜି ମୋ ପିତା, ସତ୍ୟସନ୍ଧ ଓ ମହାଯଶସ୍ୱୀ ଦଶରଥ ରାଜା, ତୀବ୍ର ଦୁଃଖରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କଲେ।
2.73.7
विनाशितो महाराजः पिता मे धर्मवत्सलः ।
कस्मात्प्रव्राजितो रामः कस्मादेव वनम् गतः ॥ २.७३.७ ॥
ମୋର ଧର୍ମପ୍ରିୟ ମହାରାଜ ପିତା ବିନଷ୍ଟ ହେଲେ। ରାମଙ୍କୁ କାହିଁକି ନିର୍ବାସିତ କରାଗଲା? ସେ କାହିଁକି ବନକୁ ଗଲେ?
2.73.8
कौसल्या च सुमित्रा च पुत्र शोक अभिपीडिते ।
दुष्करम् यदि जीवेताम् प्राप्य त्वाम् जननीम् मम ॥ २.७३.८ ॥
କୌଶଲ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରା ପୁତ୍ରଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ। ତୁମ ପରି ମୋ ମାତାଙ୍କୁ ପାଇ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ବଞ୍ଚିବା କଷ୍ଟକର।
2.73.9
ननु तु आर्यो अपि धर्म आत्मा त्वयि वृत्तिम् अनुत्तमाम् ।
वर्तते गुरु वृत्तिज्ञो यथा मातरि वर्तते ॥ २.७३.९ ॥
ଧର୍ମାତ୍ମା ଆର୍ଯ ରାମ, ଗୁରୁଜନଙ୍କ ପ୍ରତି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଜାଣି, ମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଯେପରି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ସେପରି ତୁମ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଅତି ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ କରନ୍ତି।
2.73.10
तथा ज्येष्ठा हि मे माता कौसल्या दीर्घ दर्शिनी ।
त्वयि धर्मम् समास्थाय भगिन्याम् इव वर्तते ॥ २.७३.१० ॥
ସେହିପରି ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ମାତା ଦୂରଦର୍ଶିନୀ କୌଶଲ୍ୟା ଧର୍ମ ପାଳନ କରି ତୁମ ସହ ଭଉଣୀ ପରି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।
2.73.11
तस्याः पुत्रम् कृत आत्मानम् चीर वल्कल वाससम् ।
प्रस्थाप्य वन वासाय कथम् पापे न शोचसि ॥ २.७३.११ ॥
ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ, ଯିଏ ବଲ୍କଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ବନବାସ ପାଇଁ ପଠାଇ, ହେ ପାପିନୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ଶୋକ କରୁନାହଁ?
2.73.12
अपाप दर्शिनम् शूरम् कृत आत्मानम् यशस्विनम् ।
प्रव्राज्य चीर वसनम् किम् नु पश्यसि कारणम् ॥ २.७३.१२ ॥
ନିଷ୍ପାପ ଦୃଷ୍ଟିଥିବା, ଶୂର, ସଂଯମୀ, ଯଶସ୍ୱୀ ରାମଙ୍କୁ ବଲ୍କଳ ପିନ୍ଧାଇ ନିର୍ବାସିତ କରିବାର କି କାରଣ ତୁମେ ଦେଖୁଛ?
2.73.13
लुब्धाया विदितः मन्ये न ते अहम् राघवम् प्रति ।
तथा हि अनर्थो राज्य अर्थम् त्वया नीतः महान् अयम् ॥ २.७३.१३ ॥
ଲୋଭୀ ସ୍ତ୍ରୀ, ରାଘବଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମ ପ୍ରକୃତ ଭାବ ମୁଁ ଜାଣି ନାହିଁ ବୋଲି ମନେ କରେ। ଏହିପରି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମେ ଏହି ମହା ଅନର୍ଥ ଘଟାଇଛ।
2.73.14
अहम् हि पुरुष व्याघ्राव् अपश्यन् राम लक्ष्मणौ ।
केन शक्ति प्रभावेन राज्यम् रक्षितुम् उत्सहे ॥ २.७३.१४ ॥
ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, କେଉଁ ଶକ୍ତି ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ସାହସ କରିବି?
2.73.15
तम् हि नित्यम् महा राजो बलवन्तम् महा बलः ।
उअपाश्रितः अभूद् धर्म आत्मा मेरुर् मेरु वनम् यथा ॥ २.७३.१५ ॥
ମହାବଳ ମହାରାଜ ସର୍ବଦା ସେହି ବଳବାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରହିଥିଲେ; ଧର୍ମ ଯେପରି ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ, ମେରୁ ଯେପରି ମେରୁବନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ।
2.73.16
सो अहम् कथम् इमम् भारम् महा धुर्य समुद्यतम् ।
दम्यो धुरम् इव आसाद्य सहेयम् केन च ओजसा ॥ २.७३.१६ ॥
ସେହି ମହା ଭାର, ଯାହା ମହାଧୁର୍ଯ୍ୟ ଉଠାଇଥିଲେ, ମୁଁ କିପରି ଓ କେଉଁ ବଳରେ ବହିବି? ଯେପରି ଯୁବା ବଳଦ ଜୁଆ ପାଇ ଭାର ବହେ।
2.73.17
अथ वा मे भवेत् शक्तिर् योगैः बुद्धि बलेन वा ।
सकामाम् न करिष्यामि त्वाम् अहम् पुत्र गर्धिनीम् ॥ २.७३.१७ ॥
ଅଥବା ମୋ ପାଖରେ କୌଶଳ କିମ୍ବା ବୁଦ୍ଧିବଳରେ ଶକ୍ତି ଥିଲେ ହେଁ, ପୁତ୍ରଲୋଭିନୀ ତୁମକୁ ମୁଁ ତୁମ କାମନା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଦେବି ନାହିଁ।
2.73.18
न मे विकाङ्खा जायेत त्यक्तुम् त्वाम् पापनिश्चयाम् ।
यदि रामस्य नावेक्षा त्वयि स्यान्मातृवत्सदा ॥ २.७३.१८ ॥
ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମ ପ୍ରତି ସଦା ମାତୃବତ୍ ଦୃଷ୍ଟି ନ ଥିଲେ, ପାପନିଶ୍ଚୟା ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାରେ ମୋର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ହୁଅନ୍ତା ନାହିଁ।
2.73.19
उत्पन्ना तु कथम् बुद्धिस्तवेयम् पापदर्शिनि ।
साधुचारित्रविभ्राष्टे पूर्वेषाम् नो विगर्हिता ॥ २.७३.१९ ॥
ପାପଦର୍ଶିନୀ, ସଦାଚାରରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟା, ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବୁଦ୍ଧି କିପରି ଜାତ ହେଲା? ଏହା ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ।
2.73.20
अस्मिन् कुले हि सर्वेषाम् ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते ।
अपरे भ्रातरस्तस्मिन् प्रवर्तन्ते समाहिताः ॥ २.७३.२० ॥
ଏହି କୁଳରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ହିଁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଏ; ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସମର୍ପିତ ରହନ୍ତି।
2.73.21
न हि मन्ये नृशसे त्वम् राजधर्ममवेक्षसे ।
गतिम् वा न विजानासि राजवृत्तस्य शाश्वतीम् ॥ २.७३.२१ ॥
ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୟା, ମୁଁ ଭାବେ ନାହିଁ ତୁମେ ରାଜଧର୍ମ ବିଚାର କରୁଛ; ରାଜାଚାରର ଶାଶ୍ୱତ ଗତି କ'ଣ ତୁମେ ଜାଣ ନାହିଁ?
2.73.22
सततम् राजवृत्ते हि ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते ।
राज्ञामेतत्समम् तत्स्यादिक्ष्वाकूणाम् विशेषतः ॥ २.७३.२२ ॥
ରାଜାଚାରରେ ସର୍ବଦା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ହିଁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଏ। ଏହା ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସମାନ ନିୟମ, ବିଶେଷତଃ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁମାନଙ୍କର।
2.73.23
तेषाम् धर्मैकरक्षाणाम् कुलचारित्रयोगिनाम् ।
अत्र चारित्रशौण्डीर्यम् त्वाम् प्राप्य विनिवर्ततम् ॥ २.७३.२३ ॥
ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଏବଂ କୁଳାଚାରରେ ନିରତ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦାଚାରର ଗର୍ବ ତୁମକୁ ପାଇ ଫେରିଯାଉ।
2.73.24
तवापि सुमहाभागा जनेन्द्राः कुलपूर्वगाः ।
बुद्धेर्मोहः कथमयम् सम्भूतस्त्वयि गर्हितः ॥ २.७३.२४ ॥
ତୁମ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ଜନେନ୍ଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ତୁମ ବୁଦ୍ଧିରେ ଏହି ମୋହ କିପରି ଜାତ ହେଲା? ଏହା ନିନ୍ଦନୀୟ।
2.73.25
न तु कामम् करिष्यामि तवाऽह्म् पापनिश्चये ।
त्वया व्यसनमारब्धम् जीवितान्तकरम् मम ॥ २.७३.२५ ॥
କିନ୍ତୁ ତୁମ ପାପସଙ୍କଳ୍ପ ଅନୁସାରେ ମୁଁ କିଛି କରିବି ନାହିଁ। ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନନାଶକ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ।
2.73.26
एष त्विदानीमेवाहमप्रियार्थम् तवनघम् ।
निवर्तयिष्यामि वनात् भ्रातरम् स्वजन प्रियम् ॥ २.७३.२६ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ନିଜେ, ତୁମ ପାଇଁ ଅପ୍ରିୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଭାଇଙ୍କୁ, ଯିଏ ସ୍ୱଜନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ବନରୁ ଫେରାଇ ଆଣିବି।
2.73.27
निवर्तयित्वा रामम् च तस्याहम् दीप्ततेजनः ।
दासभूतो भविष्यामि सुस्थिरेणान्तरात्मना ॥ २.७३.२७ ॥
ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣି, ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ, ସ୍ଥିର ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଦାସ ହେବି।
2.73.28
प्रिय इतरैः वाक्य गणैः तुदम्स् ताम् ।
शोक आतुरः च अपि ननाद भूयः ।
सिम्हो यथा पर्वत गह्वरस्थः ॥ २.७३.२८ ॥
ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟରାଶିରେ ଆଘାତ କରି, ପର୍ବତ ଗୁମ୍ଫାରେ ଥିବା ସିଂହ ପରି ସେ ପୁଣି ଗର୍ଜନ କଲେ।