Vālmīki Rāmāyaṇa · Sarga 2.77
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.77.1
ततः दश अहे अतिगते कृत शौचो नृप आत्मजः ।
द्वादशे अहनि सम्प्राप्ते श्राद्ध कर्माणि अकारयत् ॥ २.७७.१ ॥
Then, when ten days had passed, the king's son, having performed purification, had the śrāddha rites performed on the twelfth day.
2.77.2
ब्राह्मणेभ्यो ददौ रत्नम् धनम् अन्नम् च पुष्कलम् ।
वासाम्सि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च ॥ २.७७.२ ॥
He gave to the brahmins jewels, wealth and abundant food, and precious garments and many kinds of gems.
2.77.3
बास्तिकम् बहु शुक्लम् च गाः च अपि शतशः तथा ।
दासी दासम् च यानम् च वेश्मानि सुमहान्ति च ॥ २.७७.३ ॥
He also gave many white goats, hundreds of cows, male and female servants, vehicles and very large houses.
2.77.4
ब्राह्मणेभ्यो ददौ पुत्रः राज्ञः तस्य और्ध्वदैहिकम् ।
ततः प्रभात समये दिवसे अथ त्रयोदशे ॥ २.७७.४ ॥
The king's son gave his funeral rites over to the brahmins. Then, at dawn, on the thirteenth day.
2.77.5
विललाप महा बाहुर् भरतः शोक मूर्चितः ।
शब्द अपिहित कण्ठः च शोधन अर्थम् उपागतः ॥ २.७७.५ ॥
Mighty-armed Bharata lamented, overcome with grief, his voice choked in his throat; he came there for the purification rite.
2.77.6
चिता मूले पितुर् वाक्यम् इदम् आह सुदुह्खितः ।
तात यस्मिन् निषृष्टः अहम् त्वया भ्रातरि राघवे ॥ २.७७.६ ॥
At the foot of the pyre, deeply grieved, he spoke these words to his father: "Father! The brother Rāghava, to whom you had entrusted me—
2.77.7
तस्मिन् वनम् प्रव्रजिते शून्ये त्यक्तः अस्म्य् अहम् त्वया ।
यथा गतिर् अनाथायाः पुत्रः प्रव्राजितः वनम् ॥ २.७७.७ ॥
When he had gone forth to the forest, you abandoned me in this empty house, as the son of a helpless mother is sent into exile in the forest.
2.77.8
ताम् अम्बाम् तात कौसल्याम् त्यक्त्वा त्वम् क्व गतः नृप ।
दृष्ट्वा भस्म अरुणम् तच् च दग्ध अस्थि स्थान मण्डलम् ॥ २.७७.८ ॥
O father! Abandoning mother Kausalyā, O king, where have you gone? Having seen that place reddened with ashes, the ring of burnt bones.
2.77.9
पितुः शरीर निर्वाणम् निष्टनन् विषसाद ह ।
स तु दृष्ट्वा रुदन् दीनः पपात धरणी तले ॥ २.७७.९ ॥
Seeing the cremation of his father's body, he groaned and sank into despair. Then, wretched and weeping, he fell upon the ground.
2.77.10
उत्थाप्यमानः शक्रस्य यन्त्र ध्वजैव च्युतः ।
अभिपेतुस् ततः सर्वे तस्य अमात्याः शुचि व्रतम् ॥ २.७७.१० ॥
Though being lifted up like Indra's mechanical banner, he fell down. Then all his ministers, of pure vows, rushed upon him.
2.77.11
अन्त काले निपतितम् ययातिम् ऋषयो यथा ।
शत्रुघ्नः च अपि भरतम् दृष्ट्वा शोक परिप्लुतम् ॥ २.७७.११ ॥
As the sages beheld Yayāti fallen at the end of his time, so Śatrughna also saw Bharata overwhelmed with grief.
2.77.12
विसम्ज्ञो न्यपतत् भूमौ भूमि पालम् अनुस्मरन् ।
उन्मत्तैव निश्चेता विललाप सुदुह्खितः ॥ २.७७.१२ ॥
Remembering the protector of the earth, he fell unconscious upon the ground. Like one maddened, senseless, he lamented, deeply grieved.
2.77.13
स्मृत्वा पितुर् गुण अन्गानि तनि तानि तदा तदा ।
मन्थरा प्रभवः तीव्रः कैकेयी ग्राह सम्कुलः ॥ २.७७.१३ ॥
Remembering again and again his father's many virtues, that sea of sorrow, whose source was Mantharā and whose fierce crocodiles were Kaikeyī, surged up.
2.77.14
वर दानमयो अक्षोभ्यो अमज्जयत् शोक सागरः ।
सुकुमारम् च बालम् च सततम् लालितम् त्वया ॥ २.७७.१४ ॥
That unshakable ocean of sorrow, made of the boon, caused him to sink. The tender and youthful one, always cherished by you,
2.77.15
क्व तात भरतम् हित्वा विलपन्तम् गतः भवान् ।
ननु भोज्येषु पानेषु वस्त्रेष्व् आभरणेषु च ॥ २.७७.१५ ॥
Dear father, where have you gone, leaving behind Bharata who laments? Surely you used to attend to him in food, drink, garments and ornaments.
2.77.16
प्रवारयसि नः सर्वाम्स् तन् नः को अद्य करिष्यति ।
अवदारण काले तु पृथिवी न अवदीर्यते ॥ २.७७.१६ ॥
You used to shield us all; who will do that for us now? Even at a time when it should split open, the earth does not split.
2.77.17
विहीना या त्वया राज्ञा धर्मज्ञेन महात्मना ।
पितरि स्वर्गम् आपन्ने रामे च अरण्यम् आश्रिते ॥ २.७७.१७ ॥
Bereft of you, the king who knew dharma and was great-souled, when the father had gone to heaven and Rāma had taken refuge in the forest.
2.77.18
किम् मे जीवित सामर्थ्यम् प्रवेक्ष्यामि हुत अशनम् ।
हीनो भ्रात्रा च पित्रा च शून्याम् इक्ष्वाकु पालिताम् ॥ २.७७.१८ ॥
What strength have I left for life? I shall enter the fire, bereft of brother and father, in this desolate city protected by the Ikṣvāku line.
2.77.19
अयोध्याम् न प्रवेक्ष्यामि प्रवेक्ष्यामि तपो वनम् ।
तयोः विलपितम् श्रुत्वा व्यसनम् च अन्ववेक्ष्य तत् ॥ २.७७.१९ ॥
I will not enter Ayodhyā; I will enter the forest of penance. Having heard the lamentation of those two and considered that calamity.
2.77.20
भृशम् आर्ततरा भूयः सर्वएव अनुगामिनः ।
ततः विषण्णौ श्रान्तौ च शत्रुघ्न भरताव् उभौ ॥ २.७७.२० ॥
All the followers were again greatly afflicted. Then Śatrughna and Bharata, both dejected and weary.
2.77.21
धरण्याम् सम्व्यचेष्टेताम् भग्न शृन्गाव् इव ऋषभौ ।
ततः प्रकृतिमान् वैद्यः पितुर् एषाम् पुरोहितः ॥ २.७७.२१ ॥
Like two bulls with broken horns, the two of them thrashed upon the ground. Then the wise physician, the household priest of their father.
2.77.22
वसिष्ठो भरतम् वाक्यम् उत्थाप्य तम् उवाच ह ।
त्रयोदशोऽयम् दिवसः पितुर्वृत्तस्य ते विभो ॥ २.७७.२२ ॥
Vasiṣṭha raised Bharata and spoke these words to him: "O mighty one, this is the thirteenth day since your father's passing."
2.77.23
सावशेषास्थिनिचये किमिह त्वम् विलम्बसे ।
त्रीणि द्वन्द्वानि भूतेषु प्रवृत्तानि अविशेषतः ॥ २.७७.२३ ॥
Why do you linger here beside the remains of the heap of bones? Among beings, the three pairs are established without distinction.
2.77.24
तेषु च अपरिहार्येषु न एवम् भवितुम् अर्हति ।
सुमन्त्रः च अपि शत्रुघ्नम् उत्थाप्य अभिप्रसाद्य च ॥ २.७७.२४ ॥
And among these unavoidable things, it is not fitting that it should be thus. Sumantra too, having raised Śatrughna and comforted him, [spoke likewise].
2.77.25
श्रावयाम् आस तत्त्वज्ञः सर्व भूत भव अभवौ ।
उत्थितौ तौ नर व्याघ्रौ प्रकाशेते यशस्विनौ ॥ २.७७.२५ ॥
The knower of truth, Sumantra, caused the account of the birth and passing of all beings to be told; and those two tigers among men, the glorious ones, rose up and shone forth.
2.77.26
वर्ष आतप परिक्लिन्नौ पृथग् इन्द्र ध्वजाव् इव ।
अश्रूणि परिमृद्नन्तौ रक्त अक्षौ दीन भाषिणौ ॥ २.७७.२६ ॥
Drenched by rain and sun, standing apart like Indra's banners, wiping away their tears, red-eyed, they spoke in a sorrowful voice.