వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.77
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.77.1
ततः दश अहे अतिगते कृत शौचो नृप आत्मजः ।
द्वादशे अहनि सम्प्राप्ते श्राद्ध कर्माणि अकारयत् ॥ २.७७.१ ॥
అప్పుడు పది రోజులు గడిచిన తర్వాత, శౌచకర్మ పూర్తిచేసిన రాజకుమారుడు పన్నెండవ రోజున శ్రాద్ధ కర్మలు చేయించాడు.
2.77.2
ब्राह्मणेभ्यो ददौ रत्नम् धनम् अन्नम् च पुष्कलम् ।
वासाम्सि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च ॥ २.७७.२ ॥
అతడు బ్రాహ్మణులకు రత్నాలు, ధనం, పుష్కలమైన అన్నం ఇచ్చాడు; అమూల్యమైన వస్త్రాలను, వివిధ రత్నాలను కూడా ఇచ్చాడు.
2.77.3
बास्तिकम् बहु शुक्लम् च गाः च अपि शतशः तथा ।
दासी दासम् च यानम् च वेश्मानि सुमहान्ति च ॥ २.७७.३ ॥
అతడు అనేక తెల్ల మేకలను, వందల కొద్దీ ఆవులను, దాసదాసీలను, వాహనాలను, అతి పెద్ద గృహాలను కూడా ఇచ్చాడు.
2.77.4
ब्राह्मणेभ्यो ददौ पुत्रः राज्ञः तस्य और्ध्वदैहिकम् ।
ततः प्रभात समये दिवसे अथ त्रयोदशे ॥ २.७७.४ ॥
రాజు కుమారుడు అతని ఔర్ధ్వదైహిక కర్మలను బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చాడు. తరువాత ఉదయ సమయంలో, పదమూడవ రోజున.
2.77.5
विललाप महा बाहुर् भरतः शोक मूर्चितः ।
शब्द अपिहित कण्ठः च शोधन अर्थम् उपागतः ॥ २.७७.५ ॥
మహాబాహువు భరతుడు శోకంతో మూర్ఛపోతూ విలపించాడు; అతని కంఠం దుఃఖంతో మూసుకుపోయింది. అతడు శుద్ధి కోసం అక్కడికి వచ్చాడు.
2.77.6
चिता मूले पितुर् वाक्यम् इदम् आह सुदुह्खितः ।
तात यस्मिन् निषृष्टः अहम् त्वया भ्रातरि राघवे ॥ २.७७.६ ॥
చితి మూలంలో మిక్కిలి దుఃఖితుడై అతడు తన తండ్రితో ఈ మాటలు అన్నాడు: "తండ్రీ! నీవు ఎవరైన సోదరుడు రాఘవునిపై నన్ను అప్పగించావో—"
2.77.7
तस्मिन् वनम् प्रव्रजिते शून्ये त्यक्तः अस्म्य् अहम् त्वया ।
यथा गतिर् अनाथायाः पुत्रः प्रव्राजितः वनम् ॥ २.७७.७ ॥
ఆ అడవికి వెళ్లినప్పుడు, ఈ శూన్యంలో నీవు నన్ను విడిచిపెట్టావు; అనాథ తల్లి కుమారుడు అడవికి పంపబడినట్లుగా.
2.77.8
ताम् अम्बाम् तात कौसल्याम् त्यक्त्वा त्वम् क्व गतः नृप ।
दृष्ट्वा भस्म अरुणम् तच् च दग्ध अस्थि स्थान मण्डलम् ॥ २.७७.८ ॥
ఓ తండ్రీ! తల్లి కౌసల్యను విడిచి, ఓ రాజా, నీవు ఎక్కడికి వెళ్లావు? బూడిదతో ఎర్రబడిన, కాలిన ఎముకలతో ఉన్న ఆ స్థలాన్ని చూసి కూడా.
2.77.9
पितुः शरीर निर्वाणम् निष्टनन् विषसाद ह ।
स तु दृष्ट्वा रुदन् दीनः पपात धरणी तले ॥ २.७७.९ ॥
తండ్రి శరీర దహనాన్ని చూసి అతడు మూలుగుతూ దుఃఖంలో కుంగిపోయాడు. ఆ దీనుడు ఏడుస్తూ నేలపై పడిపోయాడు.
2.77.10
उत्थाप्यमानः शक्रस्य यन्त्र ध्वजैव च्युतः ।
अभिपेतुस् ततः सर्वे तस्य अमात्याः शुचि व्रतम् ॥ २.७७.१० ॥
ఇంద్రుని యంత్ర ధ్వజంలా లేపబడుతున్నప్పుడు కూడా అతడు పడిపోయాడు. అప్పుడు అతని మంత్రులంతా, శుచి వ్రతులు, అతనిపై వాలిపోయారు.
2.77.11
अन्त काले निपतितम् ययातिम् ऋषयो यथा ।
शत्रुघ्नः च अपि भरतम् दृष्ट्वा शोक परिप्लुतम् ॥ २.७७.११ ॥
అంత్యకాలంలో పడిపోయిన యయాతిని ఋషులు ఎలా పట్టుకున్నారో, అలాగే శత్రుఘ్నుడు శోకంలో మునిగిన భరతుణ్ణి చూశాడు.
2.77.12
विसम्ज्ञो न्यपतत् भूमौ भूमि पालम् अनुस्मरन् ।
उन्मत्तैव निश्चेता विललाप सुदुह्खितः ॥ २.७७.१२ ॥
భూపాలుడిని స్మరిస్తూ అతడు స్పృహ తప్పి నేలపై పడ్డాడు. ఉన్మత్తుడిలా, చైతన్యం లేనివాడిలా, అత్యంత దుఃఖితుడై విలపించాడు.
2.77.13
स्मृत्वा पितुर् गुण अन्गानि तनि तानि तदा तदा ।
मन्थरा प्रभवः तीव्रः कैकेयी ग्राह सम्कुलः ॥ २.७७.१३ ॥
తండ్రి యొక్క ఆ ఆ గుణాలను అప్పుడప్పుడు గుర్తుచేసుకుంటూ, మంథర మూలమైనది, కైకేయి భయంకరమైన మొసళ్ళుగా గల ఆ శోకసముద్రం ఉప్పొంగింది.
2.77.14
वर दानमयो अक्षोभ्यो अमज्जयत् शोक सागरः ।
सुकुमारम् च बालम् च सततम् लालितम् त्वया ॥ २.७७.१४ ॥
వరదానంతో ఏర్పడిన ఆ అచంచలమైన శోకసముద్రం అతన్ని ముంచివేసింది. నీచేత ఎల్లప్పుడూ లాలింపబడిన సుకుమారుడు, బాలుడు కూడా,
2.77.15
क्व तात भरतम् हित्वा विलपन्तम् गतः भवान् ।
ननु भोज्येषु पानेषु वस्त्रेष्व् आभरणेषु च ॥ २.७७.१५ ॥
తండ్రీ! విలపిస్తున్న భరతుడిని విడిచి నీవు ఎక్కడికి వెళ్ళావు? భోజనం, పానీయాలు, వస్త్రాలు, ఆభరణాల విషయంలో (అతన్ని ఆదరించేవాడివి కదా)?
2.77.16
प्रवारयसि नः सर्वाम्स् तन् नः को अद्य करिष्यति ।
अवदारण काले तु पृथिवी न अवदीर्यते ॥ २.७७.१६ ॥
నీవు మా అందరినీ కాపాడేవాడివి; ఇప్పుడు మా కోసం అది ఎవరు చేస్తారు? పగిలిపోవలసిన సమయంలోనూ భూమి పగలడం లేదు.
2.77.17
विहीना या त्वया राज्ञा धर्मज्ञेन महात्मना ।
पितरि स्वर्गम् आपन्ने रामे च अरण्यम् आश्रिते ॥ २.७७.१७ ॥
నీవు లేక ఆమె ఒంటరిదైంది — ధర్మజ్ఞుడైన మహాత్ముడైన రాజు (నీవు) ఉండగా, తండ్రి స్వర్గం చేరి, రాముడు అరణ్యానికి వెళ్ళినప్పుడు.
2.77.18
किम् मे जीवित सामर्थ्यम् प्रवेक्ष्यामि हुत अशनम् ।
हीनो भ्रात्रा च पित्रा च शून्याम् इक्ष्वाकु पालिताम् ॥ २.७७.१८ ॥
నా జీవితానికి శక్తి ఏముంది? అగ్నిలో ప్రవేశిస్తాను — సోదరుడు, తండ్రి లేనివాడనై, ఇక్ష్వాకు వంశం పాలించిన ఈ శూన్య (నగరంలో).
2.77.19
अयोध्याम् न प्रवेक्ष्यामि प्रवेक्ष्यामि तपो वनम् ।
तयोः विलपितम् श्रुत्वा व्यसनम् च अन्ववेक्ष्य तत् ॥ २.७७.१९ ॥
నేను అయోధ్యలో ప్రవేశించను; తపోవనంలో ప్రవేశిస్తాను. వారిద్దరి విలాపాన్ని విని, ఆ విపత్తును ఆలోచించి.
2.77.20
भृशम् आर्ततरा भूयः सर्वएव अनुगामिनः ।
ततः विषण्णौ श्रान्तौ च शत्रुघ्न भरताव् उभौ ॥ २.७७.२० ॥
అనుచరులందరూ మరింత తీవ్రంగా బాధపడ్డారు. అప్పుడు శత్రుఘ్నుడు, భరతుడు ఇద్దరూ దుఃఖితులై అలసిపోయారు.
2.77.21
धरण्याम् सम्व्यचेष्टेताम् भग्न शृन्गाव् इव ऋषभौ ।
ततः प्रकृतिमान् वैद्यः पितुर् एषाम् पुरोहितः ॥ २.७७.२१ ॥
విరిగిన కొమ్ములున్న రెండు ఎద్దుల వలె వారిద్దరూ నేలపై కొట్టుకుంటున్నారు. అప్పుడు విజ్ఞుడు, వైద్యుడు, వారి తండ్రికి పురోహితుడు.
2.77.22
वसिष्ठो भरतम् वाक्यम् उत्थाप्य तम् उवाच ह ।
त्रयोदशोऽयम् दिवसः पितुर्वृत्तस्य ते विभो ॥ २.७७.२२ ॥
వసిష్ఠుడు భరతుడిని లేపి అతనితో ఈ మాటలు పలికాడు: "ఓ విభూ, ఇది నీ తండ్రి మరణించిన తర్వాత పదమూడవ రోజు."
2.77.23
सावशेषास्थिनिचये किमिह त्वम् विलम्बसे ।
त्रीणि द्वन्द्वानि भूतेषु प्रवृत्तानि अविशेषतः ॥ २.७७.२३ ॥
ఎముకల రాశి అవశేషాల వద్ద నువ్వు ఇక్కడ ఎందుకు ఆలస్యం చేస్తున్నావు? ప్రాణులలో మూడు ద్వంద్వాలు భేదం లేకుండా ప్రవర్తిస్తున్నాయి.
2.77.24
तेषु च अपरिहार्येषु न एवम् भवितुम् अर्हति ।
सुमन्त्रः च अपि शत्रुघ्नम् उत्थाप्य अभिप्रसाद्य च ॥ २.७७.२४ ॥
తప్పించుకోలేని వాటి విషయంలో ఇలా ఉండటం తగదు. సుమంత్రుడు కూడా శత్రుఘ్నుడిని లేపి, ఓదార్చి (ఇలాగే చెప్పాడు).
2.77.25
श्रावयाम् आस तत्त्वज्ञः सर्व भूत भव अभवौ ।
उत्थितौ तौ नर व्याघ्रौ प्रकाशेते यशस्विनौ ॥ २.७७.२५ ॥
తత్త్వజ్ఞుడైన సుమంత్రుడు సర్వ ప్రాణుల పుట్టుకను, నాశనాన్ని వివరించి వినిపించగా, ఆ ఇద్దరు నరశ్రేష్ఠులు, యశస్వులు లేచి ప్రకాశించారు.
2.77.26
वर्ष आतप परिक्लिन्नौ पृथग् इन्द्र ध्वजाव् इव ।
अश्रूणि परिमृद्नन्तौ रक्त अक्षौ दीन भाषिणौ ॥ २.७७.२६ ॥
వర్షానికి, ఎండకు తడిసి, ఇంద్రధ్వజాల వలె వేర్వేరుగా నిలిచి, కన్నీళ్లు తుడుచుకుంటూ, ఎర్రని కన్నులతో, దీనమైన మాటలు పలుకుతూ ఆ ఇద్దరూ ఉన్నారు.