ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.77
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.77.1
ततः दश अहे अतिगते कृत शौचो नृप आत्मजः ।
द्वादशे अहनि सम्प्राप्ते श्राद्ध कर्माणि अकारयत् ॥ २.७७.१ ॥
ତାପରେ ଦଶ ଦିନ ଗଲା ପରେ, ଶୌଚ ସାରିଥିବା ରାଜକୁମାର ଦ୍ବାଦଶ ଦିନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ କରାଇଲେ।
2.77.2
ब्राह्मणेभ्यो ददौ रत्नम् धनम् अन्नम् च पुष्कलम् ।
वासाम्सि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च ॥ २.७७.२ ॥
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ରତ୍ନ, ଧନ ଓ ପ୍ରଚୁର ଅନ୍ନ ଦେଲେ; ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିବିଧ ରତ୍ନ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
2.77.3
बास्तिकम् बहु शुक्लम् च गाः च अपि शतशः तथा ।
दासी दासम् च यानम् च वेश्मानि सुमहान्ति च ॥ २.७७.३ ॥
ସେ ଅନେକ ଧଳା ଛେଳି, ଶହ ଶହ ଗାଈ, ଦାସ-ଦାସୀ, ଯାନ ଓ ଅତି ବୃହତ ଗୃହ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
2.77.4
ब्राह्मणेभ्यो ददौ पुत्रः राज्ञः तस्य और्ध्वदैहिकम् ।
ततः प्रभात समये दिवसे अथ त्रयोदशे ॥ २.७७.४ ॥
ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କର ଔର୍ଧ୍ୱଦୈହିକ କର୍ମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ତାପରେ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ, ତ୍ରୟୋଦଶ ଦିନରେ।
2.77.5
विललाप महा बाहुर् भरतः शोक मूर्चितः ।
शब्द अपिहित कण्ठः च शोधन अर्थम् उपागतः ॥ २.७७.५ ॥
ମହାବାହୁ ଭରତ ଶୋକରେ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହୋଇ ବିଳାପ କଲେ; ତାଙ୍କ କଣ୍ଠ ରୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
2.77.6
चिता मूले पितुर् वाक्यम् इदम् आह सुदुह्खितः ।
तात यस्मिन् निषृष्टः अहम् त्वया भ्रातरि राघवे ॥ २.७७.६ ॥
ଚିତା ମୂଳରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେ ପିତାଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ: "ହେ ତାତ! ଯେଉଁ ଭାଇ ରାଘବଙ୍କ ଉପରେ ଆପଣ ମୋତେ ସମର୍ପଣ କରିଥିଲେ—।"
2.77.7
तस्मिन् वनम् प्रव्रजिते शून्ये त्यक्तः अस्म्य् अहम् त्वया ।
यथा गतिर् अनाथायाः पुत्रः प्रव्राजितः वनम् ॥ २.७७.७ ॥
ସେ ବନକୁ ଯିବା ପରେ, ଏହି ଶୂନ୍ୟ ଗୃହରେ ତୁମେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କରିଛ; ଯେପରି ଅନାଥାର ପୁତ୍ରକୁ ବନକୁ ପଠାଯାଏ।
2.77.8
ताम् अम्बाम् तात कौसल्याम् त्यक्त्वा त्वम् क्व गतः नृप ।
दृष्ट्वा भस्म अरुणम् तच् च दग्ध अस्थि स्थान मण्डलम् ॥ २.७७.८ ॥
ହେ ପିତା! ମାତା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ କେଉଁଠାକୁ ଗଲ? ଭସ୍ମରେ ଲାଲ ହୋଇଥିବା, ଦଗ୍ଧ ଅସ୍ଥିର ସେ ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ।
2.77.9
पितुः शरीर निर्वाणम् निष्टनन् विषसाद ह ।
स तु दृष्ट्वा रुदन् दीनः पपात धरणी तले ॥ २.७७.९ ॥
ପିତାଙ୍କ ଶରୀରର ଦାହ ଦେଖି ସେ କାତରି ଶୋକରେ ବୁଡ଼ିଗଲା। ସେ ଦୀନ ହୋଇ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
2.77.10
उत्थाप्यमानः शक्रस्य यन्त्र ध्वजैव च्युतः ।
अभिपेतुस् ततः सर्वे तस्य अमात्याः शुचि व्रतम् ॥ २.७७.१० ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ର-ଧ୍ୱଜ ପରି ଉଠାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପଡ଼ିଗଲା। ତେବେ ଶୁଚିବ୍ରତ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅମାତ୍ୟ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଝୁଙ୍କି ପଡ଼ିଲେ।
2.77.11
अन्त काले निपतितम् ययातिम् ऋषयो यथा ।
शत्रुघ्नः च अपि भरतम् दृष्ट्वा शोक परिप्लुतम् ॥ २.७७.११ ॥
ଅନ୍ତକାଳରେ ପଡ଼ିଥିବା ଯଯାତିଙ୍କୁ ଋଷିମାନେ ଯେପରି ଦେଖିଥିଲେ, ସେପରି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଶୋକରେ ବୁଡ଼ିଥିବା ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
2.77.12
विसम्ज्ञो न्यपतत् भूमौ भूमि पालम् अनुस्मरन् ।
उन्मत्तैव निश्चेता विललाप सुदुह्खितः ॥ २.७७.१२ ॥
ଭୂପାଳଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେ ଚେତନାହୀନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଉନ୍ମତ୍ତ ପରି, ଚେତନାଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କଲା।
2.77.13
स्मृत्वा पितुर् गुण अन्गानि तनि तानि तदा तदा ।
मन्थरा प्रभवः तीव्रः कैकेयी ग्राह सम्कुलः ॥ २.७७.१३ ॥
ପିତାଙ୍କର ସେହି ସେହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ବାରମ୍ବାର ସ୍ମରଣ କରି, ମନ୍ଥରା ଯାହାର ମୂଳ, କୈକେୟୀ ଯାହାର ଭୟଙ୍କର କୁମ୍ଭୀର, ସେହି ଶୋକସାଗର ଉଛୁଳି ଉଠିଲା।
2.77.14
वर दानमयो अक्षोभ्यो अमज्जयत् शोक सागरः ।
सुकुमारम् च बालम् च सततम् लालितम् त्वया ॥ २.७७.१४ ॥
ବରଦାନରୁ ଗଠିତ ସେହି ଅଚଳ ଶୋକସାଗର ତାହାକୁ ବୁଡ଼ାଇ ଦେଲା। ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଦା ଲାଳିତ ସୁକୁମାର ଓ ବାଳକ,
2.77.15
क्व तात भरतम् हित्वा विलपन्तम् गतः भवान् ।
ननु भोज्येषु पानेषु वस्त्रेष्व् आभरणेषु च ॥ २.७७.१५ ॥
ହେ ତାତ! ବିଳାପ କରୁଥିବା ଭରତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ତୁମେ କେଉଁଠି ଗଲ? ଭୋଜନ, ପାନୀୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ (ତୁମେ ତାହାର ଯତ୍ନ ନେଉଥିଲ ନା)?
2.77.16
प्रवारयसि नः सर्वाम्स् तन् नः को अद्य करिष्यति ।
अवदारण काले तु पृथिवी न अवदीर्यते ॥ २.७७.१६ ॥
ତୁମେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲ; ଏବେ ଆମ ପାଇଁ ତାହା କିଏ କରିବ? ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାର ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀ ଫାଟୁ ନାହିଁ।
2.77.17
विहीना या त्वया राज्ञा धर्मज्ञेन महात्मना ।
पितरि स्वर्गम् आपन्ने रामे च अरण्यम् आश्रिते ॥ २.७७.१७ ॥
ତୁମ ବିନା ଯେ ବିହୀନା ହୋଇଛି — ଧର୍ମଜ୍ଞ ମହାତ୍ମା ରାଜା ତୁମେ ଥିବା ସମୟରେ, ପିତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ, ରାମ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଥିବା ବେଳେ।
2.77.18
किम् मे जीवित सामर्थ्यम् प्रवेक्ष्यामि हुत अशनम् ।
हीनो भ्रात्रा च पित्रा च शून्याम् इक्ष्वाकु पालिताम् ॥ २.७७.१८ ॥
ମୋ ଜୀବନର ସାମର୍ଥ୍ୟ କଣ? ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି — ଭାଇ ଓ ପିତାଙ୍କୁ ହରାଇ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ଏହି ଶୂନ୍ୟ (ନଗରୀରେ)।
2.77.19
अयोध्याम् न प्रवेक्ष्यामि प्रवेक्ष्यामि तपो वनम् ।
तयोः विलपितम् श्रुत्वा व्यसनम् च अन्ववेक्ष्य तत् ॥ २.७७.१९ ॥
ମୁଁ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି ନାହିଁ; ତପୋବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି। ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ବିଳାପ ଶୁଣି ଓ ସେହି ବିପଦକୁ ବିଚାରି।
2.77.20
भृशम् आर्ततरा भूयः सर्वएव अनुगामिनः ।
ततः विषण्णौ श्रान्तौ च शत्रुघ्न भरताव् उभौ ॥ २.७७.२० ॥
ସମସ୍ତ ଅନୁଗାମୀ ପୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆର୍ତ୍ତ ହେଲେ। ତେବେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭରତ ଦୁହେଁ ବିଷଣ୍ଣ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ଥିଲେ।
2.77.21
धरण्याम् सम्व्यचेष्टेताम् भग्न शृन्गाव् इव ऋषभौ ।
ततः प्रकृतिमान् वैद्यः पितुर् एषाम् पुरोहितः ॥ २.७७.२१ ॥
ଭଙ୍ଗା ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ଦୁଇଟି ଷଣ୍ଢ ପରି ସେମାନେ ଦୁହେଁ ଭୂମିରେ ଛଟପଟ ହେଉଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ବିବେକୀ, ବୈଦ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପୁରୋହିତ।
2.77.22
वसिष्ठो भरतम् वाक्यम् उत्थाप्य तम् उवाच ह ।
त्रयोदशोऽयम् दिवसः पितुर्वृत्तस्य ते विभो ॥ २.७७.२२ ॥
ବଶିଷ୍ଠ ଭରତଙ୍କୁ ଉଠାଇ ତାଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ — "ହେ ବିଭୋ, ଆଜି ତୁମ ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତ୍ରୟୋଦଶ ଦିନ।"
2.77.23
सावशेषास्थिनिचये किमिह त्वम् विलम्बसे ।
त्रीणि द्वन्द्वानि भूतेषु प्रवृत्तानि अविशेषतः ॥ २.७७.२३ ॥
ଅସ୍ଥିରାଶିର ଅବଶେଷ ପାଖରେ ତୁମେ ଏଠାରେ କାହିଁକି ବିଳମ୍ବ କରୁଛ? ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତିନୋଟି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଭେଦରହିତ ଭାବେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ।
2.77.24
तेषु च अपरिहार्येषु न एवम् भवितुम् अर्हति ।
सुमन्त्रः च अपि शत्रुघ्नम् उत्थाप्य अभिप्रसाद्य च ॥ २.७७.२४ ॥
ଏବଂ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଏପରି ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ (ଏହା ହିଁ କହିଲେ)।
2.77.25
श्रावयाम् आस तत्त्वज्ञः सर्व भूत भव अभवौ ।
उत्थितौ तौ नर व्याघ्रौ प्रकाशेते यशस्विनौ ॥ २.७७.२५ ॥
ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ସୁମନ୍ତ୍ର ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିନାଶ ବିଷୟରେ ଶୁଣାଇଲେ; ତେବେ ଉଠିଥିବା ସେହି ଦୁଇ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, ଯଶସ୍ବୀ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଉଠିଲେ।
2.77.26
वर्ष आतप परिक्लिन्नौ पृथग् इन्द्र ध्वजाव् इव ।
अश्रूणि परिमृद्नन्तौ रक्त अक्षौ दीन भाषिणौ ॥ २.७७.२६ ॥
ବର୍ଷା ଓ ଖରାରେ ଭିଜି, ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ବଜ ପରି ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଠିଆ ହୋଇ, ଲୁହ ପୋଛୁ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖିରେ, ଦୀନ ସ୍ୱରରେ କଥା କହୁଥିଲେ ସେହି ଦୁଇଜଣ।