വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.77
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.77.1
ततः दश अहे अतिगते कृत शौचो नृप आत्मजः ।
द्वादशे अहनि सम्प्राप्ते श्राद्ध कर्माणि अकारयत् ॥ २.७७.१ ॥
പിന്നെ പത്തുദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ശൗചം കഴിച്ച രാജകുമാരൻ പന്ത്രണ്ടാം ദിവസം ശ്രാദ്ധകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യിച്ചു.
2.77.2
ब्राह्मणेभ्यो ददौ रत्नम् धनम् अन्नम् च पुष्कलम् ।
वासाम्सि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च ॥ २.७७.२ ॥
അദ്ദേഹം ബ്രാഹ്മണർക്ക് രത്നങ്ങളും ധനവും സമൃദ്ധമായ അന്നവും നൽകി; വിലയേറിയ വസ്ത്രങ്ങളും പല തരം രത്നങ്ങളും നൽകി.
2.77.3
बास्तिकम् बहु शुक्लम् च गाः च अपि शतशः तथा ।
दासी दासम् च यानम् च वेश्मानि सुमहान्ति च ॥ २.७७.३ ॥
അദ്ദേഹം അനേകം വെള്ള ആടുകളെയും നൂറുകണക്കിന് പശുക്കളെയും ദാസീദാസന്മാരെയും വാഹനങ്ങളെയും വലിയ വീടുകളെയും നൽകി.
2.77.4
ब्राह्मणेभ्यो ददौ पुत्रः राज्ञः तस्य और्ध्वदैहिकम् ।
ततः प्रभात समये दिवसे अथ त्रयोदशे ॥ २.७७.४ ॥
രാജപുത്രൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഔർധ്വദൈഹിക കർമ്മങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണർക്ക് നൽകി. പിന്നെ പ്രഭാതസമയത്ത്, പതിമൂന്നാം ദിവസം.
2.77.5
विललाप महा बाहुर् भरतः शोक मूर्चितः ।
शब्द अपिहित कण्ठः च शोधन अर्थम् उपागतः ॥ २.७७.५ ॥
മഹാബാഹുവായ ഭരതൻ ദുഃഖത്താൽ മൂർച്ഛിച്ച് വിലപിച്ചു; ശബ്ദം അടഞ്ഞ കണ്ഠത്തോടെ അദ്ദേഹം ശുദ്ധിക്കായി അവിടെ എത്തി.
2.77.6
चिता मूले पितुर् वाक्यम् इदम् आह सुदुह्खितः ।
तात यस्मिन् निषृष्टः अहम् त्वया भ्रातरि राघवे ॥ २.७७.६ ॥
ചിതയുടെ ചുവട്ടിൽ അത്യധികം ദുഃഖിതനായി അദ്ദേഹം പിതാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: "അച്ഛാ! ഏത് സഹോദരനായ രാഘവനിൽ നീ എന്നെ ഏൽപ്പിച്ചുവോ—"
2.77.7
तस्मिन् वनम् प्रव्रजिते शून्ये त्यक्तः अस्म्य् अहम् त्वया ।
यथा गतिर् अनाथायाः पुत्रः प्रव्राजितः वनम् ॥ २.७७.७ ॥
അവൻ കാട്ടിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, ഈ ശൂന്യതയിൽ നീ എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു; അനാഥയുടെ മകനെ കാട്ടിലേക്ക് അയച്ചതുപോലെ.
2.77.8
ताम् अम्बाम् तात कौसल्याम् त्यक्त्वा त्वम् क्व गतः नृप ।
दृष्ट्वा भस्म अरुणम् तच् च दग्ध अस्थि स्थान मण्डलम् ॥ २.७७.८ ॥
അച്ഛാ! അമ്മ കൗസല്യയെ ഉപേക്ഷിച്ച് രാജാവേ, നീ എവിടെ പോയി? ചാരത്താൽ ചുവന്നതും കത്തിയ അസ്ഥികളുള്ളതുമായ ആ സ്ഥലം കണ്ടിട്ടും.
2.77.9
पितुः शरीर निर्वाणम् निष्टनन् विषसाद ह ।
स तु दृष्ट्वा रुदन् दीनः पपात धरणी तले ॥ २.७७.९ ॥
അച്ഛന്റെ ശരീരം ദഹിച്ചുതീരുന്നത് കണ്ട് അവൻ വിലപിച്ച് ദുഃഖത്തിൽ തളർന്നു. ദീനനായ അവൻ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് നിലത്ത് വീണു.
2.77.10
उत्थाप्यमानः शक्रस्य यन्त्र ध्वजैव च्युतः ।
अभिपेतुस् ततः सर्वे तस्य अमात्याः शुचि व्रतम् ॥ २.७७.१० ॥
ഇന്ദ്രന്റെ യന്ത്രധ്വജം പോലെ ഉയർത്തപ്പെടുമ്പോഴും അവൻ വീണു. അപ്പോൾ ശുചിവ്രതരായ അവന്റെ അമാത്യന്മാരെല്ലാം അവന്റെ മേൽ വീണു.
2.77.11
अन्त काले निपतितम् ययातिम् ऋषयो यथा ।
शत्रुघ्नः च अपि भरतम् दृष्ट्वा शोक परिप्लुतम् ॥ २.७७.११ ॥
അന്ത്യകാലത്ത് വീണ യയാതിയെ ഋഷിമാർ എന്നപോലെ, ശത്രുഘ്നൻ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ ഭരതനെയും കണ്ടു.
2.77.12
विसम्ज्ञो न्यपतत् भूमौ भूमि पालम् अनुस्मरन् ।
उन्मत्तैव निश्चेता विललाप सुदुह्खितः ॥ २.७७.१२ ॥
ഭൂപാലനെ ഓർത്തുകൊണ്ട് അവൻ ബോധംകെട്ട് നിലത്ത് വീണു. ഭ്രാന്തനെപ്പോലെ, ചേതനയറ്റ്, അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി അവൻ വിലപിച്ചു.
2.77.13
स्मृत्वा पितुर् गुण अन्गानि तनि तानि तदा तदा ।
मन्थरा प्रभवः तीव्रः कैकेयी ग्राह सम्कुलः ॥ २.७७.१३ ॥
പിതാവിന്റെ ആ ആ ഗുണങ്ങളെ അപ്പോഴപ്പോൾ ഓർത്തുകൊണ്ട്, മന്ഥര ഉറവിടവും, കൈകേയി ഭയങ്കരമായ മുതലകളും ആയ ആ ദുഃഖസാഗരം ഇളകിമറിഞ്ഞു.
2.77.14
वर दानमयो अक्षोभ्यो अमज्जयत् शोक सागरः ।
सुकुमारम् च बालम् च सततम् लालितम् त्वया ॥ २.७७.१४ ॥
വരദാനത്താൽ നിർമ്മിതമായ ആ അചഞ്ചലമായ ദുഃഖസാഗരം അവനെ മുക്കിത്താഴ്ത്തി. നിന്നാൽ എപ്പോഴും ലാളിക്കപ്പെട്ട സുകുമാരനും ബാലനും,
2.77.15
क्व तात भरतम् हित्वा विलपन्तम् गतः भवान् ।
ननु भोज्येषु पानेषु वस्त्रेष्व् आभरणेषु च ॥ २.७७.१५ ॥
അച്ഛാ! വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഭരതനെ ഉപേക്ഷിച്ച് നീ എവിടെ പോയി? ഭക്ഷണം, പാനീയങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ എന്നിവയിൽ (അവനെ നീ പരിപാലിച്ചിരുന്നുവല്ലോ)?
2.77.16
प्रवारयसि नः सर्वाम्स् तन् नः को अद्य करिष्यति ।
अवदारण काले तु पृथिवी न अवदीर्यते ॥ २.७७.१६ ॥
നീ ഞങ്ങളെ എല്ലാവരെയും സംരക്ഷിച്ചിരുന്നു; ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾക്കായി അത് ആര് ചെയ്യും? പിളരേണ്ട കാലത്തും ഭൂമി പിളരുന്നില്ലല്ലോ.
2.77.17
विहीना या त्वया राज्ञा धर्मज्ञेन महात्मना ।
पितरि स्वर्गम् आपन्ने रामे च अरण्यम् आश्रिते ॥ २.७७.१७ ॥
നിന്നാൽ അവൾ വിഹീനയായി — ധർമ്മജ്ഞനായ മഹാത്മാവായ രാജാവ് നീയായിരുന്നപ്പോൾ, പിതാവ് സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ച്, രാമൻ കാട്ടിലേക്ക് പോയപ്പോൾ.
2.77.18
किम् मे जीवित सामर्थ्यम् प्रवेक्ष्यामि हुत अशनम् ।
हीनो भ्रात्रा च पित्रा च शून्याम् इक्ष्वाकु पालिताम् ॥ २.७७.१८ ॥
എന്റെ ജീവിതത്തിന് എന്ത് ശക്തിയുണ്ട്? ഞാൻ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കും — സഹോദരനും പിതാവും നഷ്ടപ്പെട്ട്, ഇക്ഷ്വാകു വംശം പരിപാലിച്ച ഈ ശൂന്യ (നഗരത്തിൽ).
2.77.19
अयोध्याम् न प्रवेक्ष्यामि प्रवेक्ष्यामि तपो वनम् ।
तयोः विलपितम् श्रुत्वा व्यसनम् च अन्ववेक्ष्य तत् ॥ २.७७.१९ ॥
ഞാൻ അയോധ്യയിൽ പ്രവേശിക്കില്ല; തപോവനത്തിൽ പ്രവേശിക്കും. അവരിരുവരുടെയും വിലാപം കേട്ടും ആ ദുരന്തം ആലോചിച്ചും.
2.77.20
भृशम् आर्ततरा भूयः सर्वएव अनुगामिनः ।
ततः विषण्णौ श्रान्तौ च शत्रुघ्न भरताव् उभौ ॥ २.७७.२० ॥
അനുയായികളെല്ലാവരും വീണ്ടും അത്യധികം ദുഃഖിതരായി. അപ്പോൾ ശത്രുഘ്നനും ഭരതനും ഇരുവരും വിഷാദിച്ചും ക്ഷീണിച്ചും ഇരുന്നു.
2.77.21
धरण्याम् सम्व्यचेष्टेताम् भग्न शृन्गाव् इव ऋषभौ ।
ततः प्रकृतिमान् वैद्यः पितुर् एषाम् पुरोहितः ॥ २.७७.२१ ॥
ഒടിഞ്ഞ കൊമ്പുകളുള്ള രണ്ടു കാളകളെപ്പോലെ അവർ ഇരുവരും നിലത്ത് പിടഞ്ഞു. അപ്പോൾ ബുദ്ധിമാനും വൈദ്യനും അവരുടെ പിതാവിന്റെ പുരോഹിതനും.
2.77.22
वसिष्ठो भरतम् वाक्यम् उत्थाप्य तम् उवाच ह ।
त्रयोदशोऽयम् दिवसः पितुर्वृत्तस्य ते विभो ॥ २.७७.२२ ॥
വസിഷ്ഠൻ ഭരതനെ എഴുന്നേല്പിച്ച് അവനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "ഓ വിഭോ, ഇന്ന് നിന്റെ പിതാവിന്റെ മരണത്തിനുശേഷമുള്ള പതിമൂന്നാം ദിവസമാണ്."
2.77.23
सावशेषास्थिनिचये किमिह त्वम् विलम्बसे ।
त्रीणि द्वन्द्वानि भूतेषु प्रवृत्तानि अविशेषतः ॥ २.७७.२३ ॥
അസ്ഥിക്കൂമ്പാരത്തിന്റെ ശേഷിപ്പിനരികെ നീ ഇവിടെ എന്തിന് താമസിക്കുന്നു? ജീവികളിൽ മൂന്ന് ദ്വന്ദ്വങ്ങൾ ഭേദമില്ലാതെ നിലനിൽക്കുന്നു.
2.77.24
तेषु च अपरिहार्येषु न एवम् भवितुम् अर्हति ।
सुमन्त्रः च अपि शत्रुघ्नम् उत्थाप्य अभिप्रसाद्य च ॥ २.७७.२४ ॥
ഒഴിവാക്കാനാകാത്ത ഇവയിൽ ഇങ്ങനെ ആയിരിക്കുന്നത് ഉചിതമല്ല. സുമന്ത്രനും ശത്രുഘ്നനെ എഴുന്നേല്പിച്ച് ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് (ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു).
2.77.25
श्रावयाम् आस तत्त्वज्ञः सर्व भूत भव अभवौ ।
उत्थितौ तौ नर व्याघ्रौ प्रकाशेते यशस्विनौ ॥ २.७७.२५ ॥
തത്ത്വജ്ഞനായ സുമന്ത്രൻ സർവഭൂതങ്ങളുടെയും ഉത്പത്തിയും നാശവും കേൾപ്പിച്ചു; അപ്പോൾ എഴുന്നേറ്റ ആ നരവ്യാഘ്രന്മാരായ യശസ്വികൾ പ്രകാശിച്ചു.
2.77.26
वर्ष आतप परिक्लिन्नौ पृथग् इन्द्र ध्वजाव् इव ।
अश्रूणि परिमृद्नन्तौ रक्त अक्षौ दीन भाषिणौ ॥ २.७७.२६ ॥
മഴയും വെയിലുമേറ്റ് നനഞ്ഞവരായി, ഇന്ദ്രധ്വജങ്ങൾപോലെ വേറിട്ടു നിന്ന്, കണ്ണുനീർ തുടച്ചും ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെയും ദീനസ്വരത്തിൽ സംസാരിച്ചുകൊണ്ട് ആ ഇരുവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.