વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.77
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.77.1
ततः दश अहे अतिगते कृत शौचो नृप आत्मजः ।
द्वादशे अहनि सम्प्राप्ते श्राद्ध कर्माणि अकारयत् ॥ २.७७.१ ॥
પછી દસ દિવસ વીતી ગયા પછી, શૌચ કરી ચૂકેલા રાજકુમારે બારમા દિવસે શ્રાદ્ધકર્મ કરાવ્યાં.
2.77.2
ब्राह्मणेभ्यो ददौ रत्नम् धनम् अन्नम् च पुष्कलम् ।
वासाम्सि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च ॥ २.७७.२ ॥
તેણે બ્રાહ્મણોને રત્ન, ધન અને પુષ્કળ અન્ન આપ્યાં; અતિ મૂલ્યવાન વસ્ત્રો અને વિવિધ રત્નો પણ આપ્યાં.
2.77.3
बास्तिकम् बहु शुक्लम् च गाः च अपि शतशः तथा ।
दासी दासम् च यानम् च वेश्मानि सुमहान्ति च ॥ २.७७.३ ॥
તેણે ઘણી સફેદ બકરીઓ, સેંકડો ગાયો, દાસ-દાસીઓ, વાહનો અને અતિ વિશાળ ગૃહો પણ આપ્યાં.
2.77.4
ब्राह्मणेभ्यो ददौ पुत्रः राज्ञः तस्य और्ध्वदैहिकम् ।
ततः प्रभात समये दिवसे अथ त्रयोदशे ॥ २.७७.४ ॥
રાજાના પુત્રે તેમના ઊર્ધ્વદૈહિક કર્મો બ્રાહ્મણોને આપ્યાં. પછી પ્રભાતના સમયે, તેરમા દિવસે.
2.77.5
विललाप महा बाहुर् भरतः शोक मूर्चितः ।
शब्द अपिहित कण्ठः च शोधन अर्थम् उपागतः ॥ २.७७.५ ॥
મહાબાહુ ભરત શોકથી મૂર્છિત થઈને વિલાપ કરવા લાગ્યા; તેમનું ગળું ડૂમાઈ ગયું હતું. તેઓ શુદ્ધિ માટે ત્યાં આવ્યા.
2.77.6
चिता मूले पितुर् वाक्यम् इदम् आह सुदुह्खितः ।
तात यस्मिन् निषृष्टः अहम् त्वया भ्रातरि राघवे ॥ २.७७.६ ॥
ચિતાના મૂળમાં અત્યંત દુઃખી થઈને તેમણે પિતાને આ વચનો કહ્યાં: "હે તાત! જે ભાઈ રાઘવ પર તમે મને સોંપ્યો હતો—"
2.77.7
तस्मिन् वनम् प्रव्रजिते शून्ये त्यक्तः अस्म्य् अहम् त्वया ।
यथा गतिर् अनाथायाः पुत्रः प्रव्राजितः वनम् ॥ २.७७.७ ॥
તે વનમાં ગયા પછી, આ સૂના ઘરમાં તેં મને ત્યજી દીધો; જેમ અનાથ માતાના પુત્રને વનમાં મોકલાય.
2.77.8
ताम् अम्बाम् तात कौसल्याम् त्यक्त्वा त्वम् क्व गतः नृप ।
दृष्ट्वा भस्म अरुणम् तच् च दग्ध अस्थि स्थान मण्डलम् ॥ २.७७.८ ॥
હે પિતાજી! માતા કૌસલ્યાને છોડીને, હે રાજા, તમે ક્યાં ગયા? રાખથી લાલ થયેલ, બળેલાં હાડકાંવાળું તે સ્થાન જોઈને પણ.
2.77.9
पितुः शरीर निर्वाणम् निष्टनन् विषसाद ह ।
स तु दृष्ट्वा रुदन् दीनः पपात धरणी तले ॥ २.७७.९ ॥
પિતાના દેહનું દહન જોઈને તે કણસતો શોકમાં ડૂબી ગયો. તે દીન થઈને રડતો ધરતી પર પડ્યો.
2.77.10
उत्थाप्यमानः शक्रस्य यन्त्र ध्वजैव च्युतः ।
अभिपेतुस् ततः सर्वे तस्य अमात्याः शुचि व्रतम् ॥ २.७७.१० ॥
ઇન્દ્રના યંત્ર-ધ્વજની જેમ ઊંચકાતાં પણ તે પડી ગયો. ત્યારે શુચિવ્રત તેના સર્વ અમાત્યો તેના પર ધસી પડ્યા.
2.77.11
अन्त काले निपतितम् ययातिम् ऋषयो यथा ।
शत्रुघ्नः च अपि भरतम् दृष्ट्वा शोक परिप्लुतम् ॥ २.७७.११ ॥
અંતકાળે પડેલા યયાતિને ઋષિઓએ જેમ જોયો, તેમ શત્રુઘ્ને શોકમાં ડૂબેલા ભરતને જોયો.
2.77.12
विसम्ज्ञो न्यपतत् भूमौ भूमि पालम् अनुस्मरन् ।
उन्मत्तैव निश्चेता विललाप सुदुह्खितः ॥ २.७७.१२ ॥
ભૂપાલને યાદ કરતાં તે સંજ્ઞાહીન થઈને ધરતી પર પડ્યો. ઉન્મત્તની જેમ, ચેતનાહીન થઈ તે અતિ દુઃખી થઈ વિલાપ કરવા લાગ્યો.
2.77.13
स्मृत्वा पितुर् गुण अन्गानि तनि तानि तदा तदा ।
मन्थरा प्रभवः तीव्रः कैकेयी ग्राह सम्कुलः ॥ २.७७.१३ ॥
પિતાના તે તે ગુણોને વારંવાર સ્મરણ કરીને, મંથરા જેનું મૂળ હતી, કૈકેયી જેના ભયંકર મગરમચ્છ હતા, તે શોકસાગર ઉછળ્યો.
2.77.14
वर दानमयो अक्षोभ्यो अमज्जयत् शोक सागरः ।
सुकुमारम् च बालम् च सततम् लालितम् त्वया ॥ २.७७.१४ ॥
વરદાનથી રચાયેલા તે અચળ શોકસાગરે તેને ડુબાડી દીધો. તારા વડે સદા લાડ પામેલો સુકુમાર અને બાળક,
2.77.15
क्व तात भरतम् हित्वा विलपन्तम् गतः भवान् ।
ननु भोज्येषु पानेषु वस्त्रेष्व् आभरणेषु च ॥ २.७७.१५ ॥
હે તાત! વિલાપ કરતા ભરતને છોડીને તું ક્યાં ગયો? ભોજન, પીણાં, વસ્ત્રો અને આભૂષણોમાં (તું તેની સંભાળ લેતો હતો ને)?
2.77.16
प्रवारयसि नः सर्वाम्स् तन् नः को अद्य करिष्यति ।
अवदारण काले तु पृथिवी न अवदीर्यते ॥ २.७७.१६ ॥
તું અમારા સૌનું રક્ષણ કરતો હતો; હવે અમારા માટે એ કોણ કરશે? ફાટી જવાના સમયે પણ પૃથ્વી ફાટતી નથી.
2.77.17
विहीना या त्वया राज्ञा धर्मज्ञेन महात्मना ।
पितरि स्वर्गम् आपन्ने रामे च अरण्यम् आश्रिते ॥ २.७७.१७ ॥
તારા વિના જે વંચિત થઈ છે — ધર્મજ્ઞ મહાત્મા રાજા તું હતો ત્યારે, પિતા સ્વર્ગે ગયા અને રામ વનમાં ગયો ત્યારે.
2.77.18
किम् मे जीवित सामर्थ्यम् प्रवेक्ष्यामि हुत अशनम् ।
हीनो भ्रात्रा च पित्रा च शून्याम् इक्ष्वाकु पालिताम् ॥ २.७७.१८ ॥
મારા જીવનનું સામર્થ્ય શું? હું અગ્નિમાં પ્રવેશ કરીશ — ભાઈ અને પિતા વિનાની, ઇક્ષ્વાકુ વંશે પાળેલી આ શૂન્ય (નગરીમાં).
2.77.19
अयोध्याम् न प्रवेक्ष्यामि प्रवेक्ष्यामि तपो वनम् ।
तयोः विलपितम् श्रुत्वा व्यसनम् च अन्ववेक्ष्य तत् ॥ २.७७.१९ ॥
હું અયોધ્યામાં પ્રવેશીશ નહીં; તપોવનમાં પ્રવેશીશ. તે બંનેનો વિલાપ સાંભળીને અને તે આપત્તિનો વિચાર કરીને.
2.77.20
भृशम् आर्ततरा भूयः सर्वएव अनुगामिनः ।
ततः विषण्णौ श्रान्तौ च शत्रुघ्न भरताव् उभौ ॥ २.७७.२० ॥
બધા અનુયાયીઓ ફરી અત્યંત વ્યથિત થયા. ત્યારે શત્રુઘ્ન અને ભરત બંને ખિન્ન અને થાકેલા હતા.
2.77.21
धरण्याम् सम्व्यचेष्टेताम् भग्न शृन्गाव् इव ऋषभौ ।
ततः प्रकृतिमान् वैद्यः पितुर् एषाम् पुरोहितः ॥ २.७७.२१ ॥
તૂટેલાં શિંગડાંવાળા બે બળદોની જેમ તેઓ બંને ધરતી પર તરફડતા હતા. ત્યારે બુદ્ધિમાન, વૈદ્ય, તેમના પિતાના પુરોહિત.
2.77.22
वसिष्ठो भरतम् वाक्यम् उत्थाप्य तम् उवाच ह ।
त्रयोदशोऽयम् दिवसः पितुर्वृत्तस्य ते विभो ॥ २.७७.२२ ॥
વસિષ્ઠે ભરતને ઊભા કરીને તેમને આ વચનો કહ્યાં — "હે વિભો, આજે તમારા પિતાના મૃત્યુ પછીનો તેરમો દિવસ છે."
2.77.23
सावशेषास्थिनिचये किमिह त्वम् विलम्बसे ।
त्रीणि द्वन्द्वानि भूतेषु प्रवृत्तानि अविशेषतः ॥ २.७७.२३ ॥
હાડકાંના ઢગલાના અવશેષ પાસે તું અહીં કેમ વિલંબ કરે છે? પ્રાણીઓમાં ત્રણ દ્વંદ્વો ભેદ વિના પ્રવર્તે છે.
2.77.24
तेषु च अपरिहार्येषु न एवम् भवितुम् अर्हति ।
सुमन्त्रः च अपि शत्रुघ्नम् उत्थाप्य अभिप्रसाद्य च ॥ २.७७.२४ ॥
અને અનિવાર્ય બાબતોમાં આવું થવું યોગ્ય નથી. સુમંત્રે પણ શત્રુઘ્નને ઊભા કરીને, તેને શાંત કરીને (એમ જ કહ્યું).
2.77.25
श्रावयाम् आस तत्त्वज्ञः सर्व भूत भव अभवौ ।
उत्थितौ तौ नर व्याघ्रौ प्रकाशेते यशस्विनौ ॥ २.७७.२५ ॥
તત્ત્વજ્ઞ સુમંત્રે સર્વ ભૂતોનો ઉદ્ભવ અને વિનાશ સંભળાવ્યો; ત્યારે ઊભા થયેલા તે બંને નરવ્યાઘ્ર, યશસ્વી, પ્રકાશી ઊઠ્યા.
2.77.26
वर्ष आतप परिक्लिन्नौ पृथग् इन्द्र ध्वजाव् इव ।
अश्रूणि परिमृद्नन्तौ रक्त अक्षौ दीन भाषिणौ ॥ २.७७.२६ ॥
વરસાદ અને તડકાથી ભીંજાયેલા, ઇન્દ્રધ્વજોની જેમ અલગ અલગ, આંસુ લૂછતા, લાલ આંખોવાળા, દીન વાણીએ બોલતા એ બંને હતા.