ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.77
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.77.1
ततः दश अहे अतिगते कृत शौचो नृप आत्मजः ।
द्वादशे अहनि सम्प्राप्ते श्राद्ध कर्माणि अकारयत् ॥ २.७७.१ ॥
ਫਿਰ ਦਸ ਦਿਨ ਬੀਤਣ ਤੇ, ਸ਼ੌਚ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ।
2.77.2
ब्राह्मणेभ्यो ददौ रत्नम् धनम् अन्नम् च पुष्कलम् ।
वासाम्सि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च ॥ २.७७.२ ॥
ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰਤਨ, ਧਨ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਅੰਨ ਦਿੱਤਾ; ਬਹੁਮੁੱਲੇ ਵਸਤਰ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨ ਵੀ ਦਿੱਤੇ।
2.77.3
बास्तिकम् बहु शुक्लम् च गाः च अपि शतशः तथा ।
दासी दासम् च यानम् च वेश्मानि सुमहान्ति च ॥ २.७७.३ ॥
ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਬੱਕਰੀਆਂ, ਸੈਂਕੜੇ ਗਾਵਾਂ, ਦਾਸ-ਦਾਸੀਆਂ, ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਘਰ ਵੀ ਦਿੱਤੇ।
2.77.4
ब्राह्मणेभ्यो ददौ पुत्रः राज्ञः तस्य और्ध्वदैहिकम् ।
ततः प्रभात समये दिवसे अथ त्रयोदशे ॥ २.७७.४ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਉਰਧਵ-ਦੈਹਿਕ ਕਰਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ।
2.77.5
विललाप महा बाहुर् भरतः शोक मूर्चितः ।
शब्द अपिहित कण्ठः च शोधन अर्थम् उपागतः ॥ २.७७.५ ॥
ਮਹਾਬਾਹੂ ਭਰਤ ਸੋਗ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ; ਉਸਦਾ ਗਲਾ ਰੁੰਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।
2.77.6
चिता मूले पितुर् वाक्यम् इदम् आह सुदुह्खितः ।
तात यस्मिन् निषृष्टः अहम् त्वया भ्रातरि राघवे ॥ २.७७.६ ॥
ਚਿਖਾ ਦੇ ਮੂਲ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ: "ਹੇ ਤਾਤ! ਜਿਸ ਭਰਾ ਰਾਘਵ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ—।"
2.77.7
तस्मिन् वनम् प्रव्रजिते शून्ये त्यक्तः अस्म्य् अहम् त्वया ।
यथा गतिर् अनाथायाः पुत्रः प्रव्राजितः वनम् ॥ २.७७.७ ॥
ਉਹ ਬਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਸੁੰਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਜਿਵੇਂ ਅਨਾਥ ਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਨ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ।
2.77.8
ताम् अम्बाम् तात कौसल्याम् त्यक्त्वा त्वम् क्व गतः नृप ।
दृष्ट्वा भस्म अरुणम् तच् च दग्ध अस्थि स्थान मण्डलम् ॥ २.७७.८ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾ! ਮਾਤਾ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਸੁਆਹ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈ, ਸੜੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ।
2.77.9
पितुः शरीर निर्वाणम् निष्टनन् विषसाद ह ।
स तु दृष्ट्वा रुदन् दीनः पपात धरणी तले ॥ २.७७.९ ॥
ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਕਰਾਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੀਨ ਹੋ ਕੇ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
2.77.10
उत्थाप्यमानः शक्रस्य यन्त्र ध्वजैव च्युतः ।
अभिपेतुस् ततः सर्वे तस्य अमात्याः शुचि व्रतम् ॥ २.७७.१० ॥
ਇੰਦਰ ਦੇ ਯੰਤਰ-ਝੰਡੇ ਵਾਂਗ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਹ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਤਦ ਸ਼ੁਚਿਵ੍ਰਤ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਮਾਤਯ ਉਸ ਉੱਤੇ ਝੁਕ ਗਏ।
2.77.11
अन्त काले निपतितम् ययातिम् ऋषयो यथा ।
शत्रुघ्नः च अपि भरतम् दृष्ट्वा शोक परिप्लुतम् ॥ २.७७.११ ॥
ਅੰਤ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
2.77.12
विसम्ज्ञो न्यपतत् भूमौ भूमि पालम् अनुस्मरन् ।
उन्मत्तैव निश्चेता विललाप सुदुह्खितः ॥ २.७७.१२ ॥
ਭੂਪਾਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਪਾਗਲ ਵਾਂਗ, ਚੇਤਨਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
2.77.13
स्मृत्वा पितुर् गुण अन्गानि तनि तानि तदा तदा ।
मन्थरा प्रभवः तीव्रः कैकेयी ग्राह सम्कुलः ॥ २.७७.१३ ॥
ਪਿਤਾ ਦੇ ਉਹ ਉਹ ਗੁਣ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮੰਥਰਾ ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਸੀ, ਕੈਕੇਈ ਜਿਸਦੇ ਭਿਆਨਕ ਮਗਰਮੱਛ ਸਨ, ਉਹ ਸ਼ੋਕ-ਸਾਗਰ ਉਮੜ ਪਿਆ।
2.77.14
वर दानमयो अक्षोभ्यो अमज्जयत् शोक सागरः ।
सुकुमारम् च बालम् च सततम् लालितम् त्वया ॥ २.७७.१४ ॥
ਵਰਦਾਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਉਹ ਅਚੱਲ ਸ਼ੋਕ-ਸਾਗਰ ਉਸਨੂੰ ਡੋਬ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਲਾਡ-ਪਿਆਰ ਪਾਇਆ ਸੁਕੁਮਾਰ ਤੇ ਬਾਲਕ,
2.77.15
क्व तात भरतम् हित्वा विलपन्तम् गतः भवान् ।
ननु भोज्येषु पानेषु वस्त्रेष्व् आभरणेषु च ॥ २.७७.१५ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾ! ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਭੋਜਨ, ਪੇਅ, ਵਸਤਰ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਿੱਚ (ਤੂੰ ਉਸਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ ਨਾ)?
2.77.16
प्रवारयसि नः सर्वाम्स् तन् नः को अद्य करिष्यति ।
अवदारण काले तु पृथिवी न अवदीर्यते ॥ २.७७.१६ ॥
ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ? ਫਟ ਜਾਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਧਰਤੀ ਨਹੀਂ ਫਟਦੀ।
2.77.17
विहीना या त्वया राज्ञा धर्मज्ञेन महात्मना ।
पितरि स्वर्गम् आपन्ने रामे च अरण्यम् आश्रिते ॥ २.७७.१७ ॥
ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਜੋ ਵਿਹੀਣ ਹੋਈ ਹੈ — ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਤੂੰ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
2.77.18
किम् मे जीवित सामर्थ्यम् प्रवेक्ष्यामि हुत अशनम् ।
हीनो भ्रात्रा च पित्रा च शून्याम् इक्ष्वाकु पालिताम् ॥ २.७७.१८ ॥
ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ — ਭਰਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲੀ ਗਈ ਇਸ ਸੁੰਨੀ (ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ)।
2.77.19
अयोध्याम् न प्रवेक्ष्यामि प्रवेक्ष्यामि तपो वनम् ।
तयोः विलपितम् श्रुत्वा व्यसनम् च अन्ववेक्ष्य तत् ॥ २.७७.१९ ॥
ਮੈਂ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗਾ; ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਵਿਲਾਪ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਬਿਪਤਾ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ।
2.77.20
भृशम् आर्ततरा भूयः सर्वएव अनुगामिनः ।
ततः विषण्णौ श्रान्तौ च शत्रुघ्न भरताव् उभौ ॥ २.७७.२० ॥
ਸਾਰੇ ਅਨੁਯਾਈ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਤਦ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੋਵੇਂ ਉਦਾਸ ਅਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ।
2.77.21
धरण्याम् सम्व्यचेष्टेताम् भग्न शृन्गाव् इव ऋषभौ ।
ततः प्रकृतिमान् वैद्यः पितुर् एषाम् पुरोहितः ॥ २.७७.२१ ॥
ਟੁੱਟੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਦੋ ਬਲਦਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੜਫ ਰਹੇ ਸਨ। ਤਦ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਵੈਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ।
2.77.22
वसिष्ठो भरतम् वाक्यम् उत्थाप्य तम् उवाच ह ।
त्रयोदशोऽयम् दिवसः पितुर्वृत्तस्य ते विभो ॥ २.७७.२२ ॥
ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ — "ਹੇ ਵਿਭੋ, ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਦਾ ਤੇਰ੍ਹਵਾਂ ਦਿਨ ਹੈ।"
2.77.23
सावशेषास्थिनिचये किमिह त्वम् विलम्बसे ।
त्रीणि द्वन्द्वानि भूतेषु प्रवृत्तानि अविशेषतः ॥ २.७७.२३ ॥
ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਕੋਲ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਦੇਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਵੰਦ ਬਿਨਾਂ ਭੇਦ ਦੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
2.77.24
तेषु च अपरिहार्येषु न एवम् भवितुम् अर्हति ।
सुमन्त्रः च अपि शत्रुघ्नम् उत्थाप्य अभिप्रसाद्य च ॥ २.७७.२४ ॥
ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਸੁਮੰਤਰ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ, ਦਿਲਾਸਾ ਦੇ ਕੇ (ਇਹੀ ਕਿਹਾ)।
2.77.25
श्रावयाम् आस तत्त्वज्ञः सर्व भूत भव अभवौ ।
उत्थितौ तौ नर व्याघ्रौ प्रकाशेते यशस्विनौ ॥ २.७७.२५ ॥
ਤੱਤਵਗਿਆਨੀ ਸੁਮੰਤਰ ਨੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਾਇਆ; ਤਦ ਉੱਠੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਰਵਿਆਘਰ, ਯਸ਼ਸਵੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਗਏ।
2.77.26
वर्ष आतप परिक्लिन्नौ पृथग् इन्द्र ध्वजाव् इव ।
अश्रूणि परिमृद्नन्तौ रक्त अक्षौ दीन भाषिणौ ॥ २.७७.२६ ॥
ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ, ਇੰਦਰ-ਧਵਜਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੜ੍ਹੇ, ਅੱਥਰੂ ਪੂੰਝਦੇ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੀਨ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਨ।