વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.82
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.82.1
ताम् आर्य गण सम्पूर्णाम् भरतः प्रग्रहाम् सभाम् ।
ददर्श बुद्धि सम्पन्नः पूर्ण चन्द्राम् निशाम् इव ॥ २.८२.१ ॥
બુદ્ધિશાળી ભરતે આર્યજનોથી ભરેલી તે સુવ્યવસ્થિત સભા જોઈ, જાણે પૂર્ણચંદ્રની રાત્રિ હોય.
2.82.2
आसनानि यथा न्यायम् आर्याणाम् विशताम् तदा ।
अदृश्यत घन अपाये पूर्ण चन्द्रा इव शर्वरी ॥ २.८२.२ ॥
ત્યારે આર્યજનો યથોચિત આસનો પર બેઠા; વાદળો દૂર થતાં પૂર્ણચંદ્રવાળી રાત્રિ જેવી તે સભા દેખાઈ.
2.82.3
सा विद्वज्जनसम्पूर्णा सभा सुरुचिरा तदा ।
अदृश्यत घनापाये पूर्णचन्द्रेव शर्वरी ॥ २.८२.३ ॥
વિદ્વાનોથી ભરેલી તે અત્યંત સુંદર સભા ત્યારે વાદળો દૂર થયા પછીની પૂર્ણચંદ્રવાળી રાત્રિ જેવી દેખાઈ.
2.82.4
राज्ञः तु प्रकृतीः सर्वाः समग्राः प्रेक्ष्य धर्मवित् ।
इदम् पुरोहितः वाक्यम् भरतम् मृदु च अब्रवीत् ॥ २.८२.४ ॥
રાજાની બધી પ્રજા અને મંત્રીઓને પૂર્ણ રીતે ઉપસ્થિત જોઈને ધર્મજ્ઞ પુરોહિતે ભરતને કોમળ સ્વરે આ વચન કહ્યું.
2.82.5
तात राजा दशरथः स्वर् गतः धर्मम् आचरन् ।
धन धान्यवतीम् स्फीताम् प्रदाय पृथिवीम् तव ॥ २.८२.५ ॥
"વત્સ, ધર્મનું આચરણ કરનારા રાજા દશરથ સ્વર્ગે ગયા છે; ધનધાન્યથી ભરપૂર અને સમૃદ્ધ પૃથ્વી તને સોંપીને."
2.82.6
रामः तथा सत्य धृतिः सताम् धर्मम् अनुस्मरन् ।
न अजहात् पितुर् आदेशम् शशी ज्योत्स्नाम् इव उदितः ॥ २.८२.६ ॥
રામ પણ એ જ રીતે સત્યમાં દૃઢ રહીને, સજ્જનોના ધર્મનું સ્મરણ કરતાં, પિતાની આજ્ઞા છોડી નહોતી; ઉદિત ચંદ્ર જેમ ચાંદની ન છોડે તેમ.
2.82.7
पित्रा भ्रात्रा च ते दत्तम् राज्यम् निहत कण्टकम् ।
तत् भुन्क्ष्व मुदित अमात्यः क्षिप्रम् एव अभिषेचय ॥ २.८२.७ ॥
પિતા અને ભાઈએ તને આ રાજ્ય આપ્યું છે, જેના કાંટા નષ્ટ થયા છે. તેનો ભોગ કર; અમાત્યોને પ્રસન્ન રાખી તરત જ અભિષેક કરાવ.
2.82.8
उदीच्याः च प्रतीच्याः च दाक्षिणात्याः च केवलाः ।
कोट्या अपर अन्ताः सामुद्रा रत्नानि अभिहरन्तु ते ॥ २.८२.८ ॥
ઉત્તર, પશ્ચિમ અને દક્ષિણથી, દૂરની સીમાઓથી અને દરિયાકાંઠેથી કરોડો રત્નો તારા માટે લાવવામાં આવે.
2.82.9
तत् श्रुत्वा भरतः वाक्यम् शोकेन अभिपरिप्लुतः ।
जगाम मनसा रामम् धर्मज्ञो धर्म कान्क्षया ॥ २.८२.९ ॥
એ વચન સાંભળીને શોકથી ઘેરાયેલો ધર્મજ્ઞ ભરત ધર્મની ઇચ્છાથી મનથી રામ પાસે ગયો.
2.82.10
स बाष्प कलया वाचा कल हम्स स्वरः युवा ।
विललाप सभा मध्ये जगर्हे च पुरोहितम् ॥ २.८२.१० ॥
કલહંસ જેવા સ્વરવાળો એ યુવાન આંસુથી રૂંધાયેલી વાણીમાં સભા વચ્ચે વિલાપ કરવા લાગ્યો અને પુરોહિતની નિંદા કરી.
2.82.11
चरित ब्रह्मचर्यस्य विद्या स्नातस्य धीमतः ।
धर्मे प्रयतमानस्य को राज्यम् मद्विधो हरेत् ॥ २.८२.११ ॥
બ્રહ્મચર્ય પાળનાર, વિદ્યામાં સ્નાન કરનાર, બુદ્ધિમાન અને ધર્મમાં પ્રયત્નશીલનું રાજ્ય મારા જેવો કોણ હરી શકે?
2.82.12
कथम् दशरथाज् जातः भवेद् राज्य अपहारकः ।
राज्यम् च अहम् च रामस्य धर्मम् वक्तुम् इह अर्हसि ॥ २.८२.१२ ॥
દશરથથી જન્મેલો હું રાજ્યનો અપહરણકર્તા કેવી રીતે બની શકું? અહીં તમારે રાજ્ય વિશે, મારા વિશે અને રામના ધર્મ વિશે બોલવું જોઈએ.
2.82.13
ज्येष्ठः श्रेष्ठः च धर्म आत्मा दिलीप नहुष उपमः ।
लब्धुम् अर्हति काकुत्स्थो राज्यम् दशरथो यथा ॥ २.८२.१३ ॥
જ્યેષ્ઠ, શ્રેષ્ઠ, ધર્માત્મા, દિલીપ અને નહુષ સમાન કાકુત્સ્થ રામ દશરથની જેમ રાજ્ય મેળવવા યોગ્ય છે.
2.82.14
अनार्य जुष्टम् अस्वर्ग्यम् कुर्याम् पापम् अहम् यदि ।
इक्ष्वाकूणाम् अहम् लोके भवेयम् कुल पाम्सनः ॥ २.८२.१४ ॥
જો હું અનાર્યો આચરે તેવું, સ્વર્ગથી વંચિત કરનારું પાપ કરું, તો ઇક્ષ્વાકુ વંશમાં આ લોકમાં હું જ કુળને કલંકિત કરનારો થઈશ.
2.82.15
यद्द् हि मात्रा कृतम् पापम् न अहम् तत् अभिरोचये ।
इहस्थो वन दुर्गस्थम् नमस्यामि कृत अन्जलिः ॥ २.८२.१५ ॥
માતાએ કરેલું જે પાપ છે, તેને હું સ્વીકારતો નથી. અહીં જ ઊભો રહીને, હાથ જોડીને, દુર્ગમ વનમાં રહેલા રામને હું નમન કરું છું.
2.82.16
रामम् एव अनुगच्चामि स राजा द्विपदाम् वरः ।
त्रयाणाम् अपि लोकानाम् राघवो राज्यम् अर्हति ॥ २.८२.१६ ॥
હું રામને જ અનુસરીશ. તે દ્વિપદોમાં શ્રેષ્ઠ રાજા છે; ત્રણે લોકનું રાજ્ય કરવા પણ યોગ્ય રાઘવ છે.
2.82.17
तत् वाक्यम् धर्म सम्युक्तम् श्रुत्वा सर्वे सभासदः ।
हर्षान् मुमुचुर् अश्रूणि रामे निहित चेतसः ॥ २.८२.१७ ॥
ધર્મયુક્ત એ વચન સાંભળીને, રામમાં ચિત્ત સ્થિર કરેલા સર્વ સભાસદો હર્ષથી આંસુ વહાવવા લાગ્યા.
2.82.18
यदि तु आर्यम् न शक्ष्यामि विनिवर्तयितुम् वनात् ।
वने तत्र एव वत्स्यामि यथा आर्यो लक्ष्मणः तथा ॥ २.८२.१८ ॥
જો હું આર્યને વનમાંથી પાછા વાળી ન શકું, તો આર્ય લક્ષ્મણ જેમ રહેશે તેમ હું પણ ત્યાં જ વનમાં વસીશ.
2.82.19
सर्व उपायम् तु वर्तिष्ये विनिवर्तयितुम् बलात् ।
समक्षम् आर्य मिश्राणाम् साधूनाम् गुण वर्तिनाम् ॥ २.८२.१९ ॥
આર્યને બળપૂર્વક પાછા વાળવા હું બધા ઉપાય કરીશ, શ્રેષ્ઠ અને સદ્ગુણી સાધુજનોની સમક્ષ.
2.82.20
विष्टिकर्मान्तिकाः सर्वे मार्गशोधनरक्षकाः ।
प्रस्थापिता मया पूर्वम् यात्रापि मम रोचते ॥ २.८२.२० ॥
કામદારોના અધિકારીઓ અને માર્ગ સાફ કરનારા-રક્ષકો સૌને મેં પહેલાં જ મોકલ્યા છે; આ યાત્રા પણ મને ગમે છે.
2.82.21
एवम् उक्त्वा तु धर्म आत्मा भरतः भ्रातृ वत्सलः ।
समीपस्थम् उवाच इदम् सुमन्त्रम् मन्त्र कोविदम् ॥ २.८२.२१ ॥
આમ કહીને ધર્માત્મા અને ભ્રાતૃવત્સલ ભરતે પાસે ઊભેલા મંત્રકુશળ સુમંત્રને આ કહ્યું.
2.82.22
तूर्णम् उत्थाय गच्च त्वम् सुमन्त्र मम शासनात् ।
यात्राम् आज्ञापय क्षिप्रम् बलम् चैव समानय ॥ २.८२.२२ ॥
સુમંત્ર, તરત ઊઠીને મારી આજ્ઞાથી જાઓ; યાત્રાનો આદેશ ઝડપથી આપો અને સેનાને પણ એકત્ર કરો.
2.82.23
एवम् उक्तः सुमन्त्रः तु भरतेन महात्मना ।
हृष्टः सो अदिशत् सर्वम् यथा सम्दिष्टम् इष्टवत् ॥ २.८२.२३ ॥
મહાત્મા ભરતે આમ કહેતાં સુમંત્ર હર્ષિત થયા અને આજ્ઞા પ્રમાણે બધું ઇચ્છા મુજબ આદેશિત કર્યું.
2.82.24
ताः प्रहृष्टाः प्रकृतयो बल अध्यक्षा बलस्य च ।
श्रुत्वा यात्राम् समाज्ञप्ताम् राघवस्य निवर्तने ॥ २.८२.२४ ॥
રાઘવને પાછા લાવવા માટે યાત્રાનો આદેશ થયો એ સાંભળીને તે પ્રજાજનો અને સેનાના અધ્યક્ષો અત્યંત હર્ષિત થયા.
2.82.25
ततः योध अन्गनाः सर्वा भर्तृऋन् सर्वान् गृहे गृहे ।
यात्रा गमनम् आज्ञाय त्वरयन्ति स्म हर्षिताः ॥ २.८२.२५ ॥
ત્યારે યોદ્ધાઓની બધી પત્નીઓ, પ્રવાસ અને પ્રસ્થાન જાણીને હર્ષ સાથે, ઘરેઘરે પોતાના પતિઓને ઉતાવળ કરાવવા લાગી.
2.82.26
ते हयैः गो रथैः शीघ्रैः स्यन्दनैः च मनो जवैः ।
सह योधैः बल अध्यक्षा बलम् सर्वम् अचोदयन् ॥ २.८२.२६ ॥
તે સેનાધ્યક્ષોએ ઘોડા, બળદગાડાં, ઝડપી રથ અને મનના વેગવાળા રથો સાથે, યોદ્ધાઓ સહિત આખી સેનાને આગળ ધપાવી.
2.82.27
सज्जम् तु तत् बलम् दृष्ट्वा भरतः गुरु सम्निधौ ।
रथम् मे त्वरयस्व इति सुमन्त्रम् पार्श्वतः अब्रवीत् ॥ २.८२.२७ ॥
તે સેનાને તૈયાર જોઈને ભરતે વડીલોની હાજરીમાં, પાસે ઊભેલા સુમંત્રને કહ્યું, "મારો રથ ઝડપથી લાવ."
2.82.28
भरतस्य तु तस्य आज्ञाम् प्रतिगृह्य प्रहर्षितः ।
रथम् गृहीत्वा प्रययौ युक्तम् परम वाजिभिः ॥ २.८२.२८ ॥
ભરતની તે આજ્ઞા સ્વીકારીને સુમંત્ર અત્યંત હર્ષિત થયો; ઉત્તમ ઘોડાઓ જોડેલો રથ લઈને તે ચાલ્યો.
2.82.29
स राघवः सत्य धृतिः प्रतापवान् ।
ब्रुवन् सुयुक्तम् दृढ सत्य विक्रमः ।
गुरुम् महा अरण्य गतम् यशस्विनम् ।
प्रसादयिष्यन् भरतः अब्रवीत् तदा ॥ २.८२.२९ ॥
સત્યમાં દૃઢ અને પ્રતાપી એવો તે રાઘવ (રામ), દૃઢ સત્ય અને પરાક્રમવાળો, મહા અરણ્યમાં ગયેલા યશસ્વી મોટા ભાઈને પ્રસન્ન કરવા ઇચ્છતો ભરત ત્યારે બોલ્યો.
2.82.30
तूण समुत्थाय सुमन्त्र गच्च ।
बलस्य योगाय बल प्रधानान् ।
आनेतुम् इच्चामि हि तम् वनस्थम् ।
प्रसाद्य रामम् जगतः हिताय ॥ २.८२.३० ॥
સુમંત્ર, ઝડપથી ઊઠીને જાઓ. સૈન્યના એકત્રીકરણ માટે સૈન્યના મુખ્ય લોકોને (બોલાવો). વનમાં રહેલા તેમને, જગતના હિત માટે રામને પ્રસન્ન કરીને, લાવવા ઇચ્છું છું.
2.82.31
स सूत पुत्रः भरतेन सम्यग् ।
आज्ञापितः सम्परिपूर्ण कामः ।
शशास सर्वान् प्रकृति प्रधानान् ।
बलस्य मुख्यामः च सुहृज् जनम् च ॥ २.८२.३१ ॥
ભરત દ્વારા યોગ્ય રીતે આજ્ઞા પામેલા, પૂર્ણ મનોરથવાળા તે સૂતપુત્ર (સુમંત્ર) પ્રજાના બધા પ્રધાનોને, સૈન્યના મુખ્યજનોને અને મિત્રજનોને આદેશ આપ્યો.
2.82.32
ततः समुत्थाय कुले कुले ते ।
राजन्य वैश्या वृषलाः च विप्राः ।
अयूयुजन्न् उष्ट्र रथान् खरामः च।
नागान् हयामः चैव कुल प्रसूतान् ॥ २.८२.३२ ॥
ત્યારપછી દરેક કુળમાંથી ઊઠીને ક્ષત્રિયો, વૈશ્યો, શૂદ્રો અને બ્રાહ્મણોએ ઊંટ જોડેલા રથો, ગધેડા, હાથી અને ઉચ્ચ કુળના ઘોડા જોડ્યા.