വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.82
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.82.1
ताम् आर्य गण सम्पूर्णाम् भरतः प्रग्रहाम् सभाम् ।
ददर्श बुद्धि सम्पन्नः पूर्ण चन्द्राम् निशाम् इव ॥ २.८२.१ ॥
ബുദ്ധിമാനായ ഭരതൻ ആര്യസമൂഹങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ആ ചിട്ടയുള്ള സഭ കണ്ടു, പൂർണചന്ദ്രനുള്ള രാത്രിപോലെ.
2.82.2
आसनानि यथा न्यायम् आर्याणाम् विशताम् तदा ।
अदृश्यत घन अपाये पूर्ण चन्द्रा इव शर्वरी ॥ २.८२.२ ॥
അപ്പോൾ ആര്യന്മാർ യഥാവിധി ആസനങ്ങളിൽ ഇരുന്നു; മേഘം നീങ്ങിയ ശേഷം പൂർണചന്ദ്രനുള്ള രാത്രിപോലെ അത് തിളങ്ങി.
2.82.3
सा विद्वज्जनसम्पूर्णा सभा सुरुचिरा तदा ।
अदृश्यत घनापाये पूर्णचन्द्रेव शर्वरी ॥ २.८२.३ ॥
വിദ്വാന്മാരാൽ നിറഞ്ഞ ആ അതിസുന്ദരമായ സഭ, മേഘം നീങ്ങിയ പൂർണചന്ദ്രരാത്രിപോലെ തെളിഞ്ഞു.
2.82.4
राज्ञः तु प्रकृतीः सर्वाः समग्राः प्रेक्ष्य धर्मवित् ।
इदम् पुरोहितः वाक्यम् भरतम् मृदु च अब्रवीत् ॥ २.८२.४ ॥
രാജാവിന്റെ എല്ലാ പ്രജകളെയും മന്ത്രിമാരെയും പൂർണരായി കണ്ട ധർമജ്ഞനായ പുരോഹിതൻ ഭരതനോട് മൃദുവായി ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു.
2.82.5
तात राजा दशरथः स्वर् गतः धर्मम् आचरन् ।
धन धान्यवतीम् स्फीताम् प्रदाय पृथिवीम् तव ॥ २.८२.५ ॥
"പ്രിയമകനേ, ധർമം ആചരിച്ച രാജാവായ ദശരഥൻ സ്വർഗം പ്രാപിച്ചു; ധനധാന്യസമൃദ്ധമായ ഭൂമി നിനക്കായി നൽകിയിട്ട്."
2.82.6
रामः तथा सत्य धृतिः सताम् धर्मम् अनुस्मरन् ।
न अजहात् पितुर् आदेशम् शशी ज्योत्स्नाम् इव उदितः ॥ २.८२.६ ॥
രാമനും അതുപോലെ സത്യത്തിൽ ഉറച്ചവനായി, സജ്ജനധർമം ഓർത്തുകൊണ്ട്, പിതാവിന്റെ ആജ്ഞ ഉപേക്ഷിച്ചില്ല; ഉദിച്ച ചന്ദ്രൻ നിലാവ് വിടാത്തതുപോലെ.
2.82.7
पित्रा भ्रात्रा च ते दत्तम् राज्यम् निहत कण्टकम् ।
तत् भुन्क्ष्व मुदित अमात्यः क्षिप्रम् एव अभिषेचय ॥ २.८२.७ ॥
അച്ഛനും സഹോദരനും നിനക്കീ രാജ്യം നൽകിയിരിക്കുന്നു; അതിലെ മുള്ളുകൾ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അത് അനുഭവിക്കുക; മന്ത്രിമാരെ സന്തോഷിപ്പിച്ച് ഉടൻ അഭിഷേകം ചെയ്യുക.
2.82.8
उदीच्याः च प्रतीच्याः च दाक्षिणात्याः च केवलाः ।
कोट्या अपर अन्ताः सामुद्रा रत्नानि अभिहरन्तु ते ॥ २.८२.८ ॥
വടക്കുനിന്നും പടിഞ്ഞാറുനിന്നും തെക്കുനിന്നും, വിദൂര അതിർത്തികളിൽനിന്നും കടൽത്തീരത്തുനിന്നും കോടിക്കണക്കിന് രത്നങ്ങൾ നിനക്കായി കൊണ്ടുവരട്ടെ.
2.82.9
तत् श्रुत्वा भरतः वाक्यम् शोकेन अभिपरिप्लुतः ।
जगाम मनसा रामम् धर्मज्ञो धर्म कान्क्षया ॥ २.८२.९ ॥
ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശോകത്തിൽ മുങ്ങിയ ധർമ്മജ്ഞനായ ഭരതൻ ധർമ്മേച്ഛയാൽ മനസ്സുകൊണ്ട് രാമന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയി.
2.82.10
स बाष्प कलया वाचा कल हम्स स्वरः युवा ।
विललाप सभा मध्ये जगर्हे च पुरोहितम् ॥ २.८२.१० ॥
കലഹംസസ്വരമുള്ള ആ യുവാവ് കണ്ണീരിൽ ഇടറിയ വാക്കുകളോടെ സഭാമധ്യത്തിൽ വിലപിക്കുകയും പുരോഹിതനെ നിന്ദിക്കുകയും ചെയ്തു.
2.82.11
चरित ब्रह्मचर्यस्य विद्या स्नातस्य धीमतः ।
धर्मे प्रयतमानस्य को राज्यम् मद्विधो हरेत् ॥ २.८२.११ ॥
ബ്രഹ്മചര്യം അനുഷ്ഠിച്ച്, വിദ്യയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ബുദ്ധിമാനും ധർമ്മത്തിൽ യത്നിക്കുന്നവനുമായവന്റെ രാജ്യം എന്നെപ്പോലെയുള്ളവൻ ആരാണ് അപഹരിക്കുക?
2.82.12
कथम् दशरथाज् जातः भवेद् राज्य अपहारकः ।
राज्यम् च अहम् च रामस्य धर्मम् वक्तुम् इह अर्हसि ॥ २.८२.१२ ॥
ദശരഥനിൽ ജനിച്ച ഞാൻ എങ്ങനെ രാജ്യം അപഹരിക്കുന്നവനാകും? ഇവിടെ രാജ്യത്തെക്കുറിച്ചും എന്നെക്കുറിച്ചും രാമന്റെ ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ചും നിങ്ങൾ സംസാരിക്കണം.
2.82.13
ज्येष्ठः श्रेष्ठः च धर्म आत्मा दिलीप नहुष उपमः ।
लब्धुम् अर्हति काकुत्स्थो राज्यम् दशरथो यथा ॥ २.८२.१३ ॥
ജ്യേഷ്ഠനും ശ്രേഷ്ഠനും ധർമ്മാത്മാവും ദിലീപ-നഹുഷന്മാർക്ക് തുല്യനുമായ കാകുത്സ്ഥൻ രാമൻ ദശരഥനെപ്പോലെ രാജ്യം നേടാൻ അർഹനാണ്.
2.82.14
अनार्य जुष्टम् अस्वर्ग्यम् कुर्याम् पापम् अहम् यदि ।
इक्ष्वाकूणाम् अहम् लोके भवेयम् कुल पाम्सनः ॥ २.८२.१४ ॥
അനാര്യർ ആചരിക്കുന്നതും സ്വർഗ്ഗത്തിന് വിരുദ്ധവുമായ പാപം ഞാൻ ചെയ്താൽ, ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിൽ ഈ ലോകത്ത് ഞാനാകും കുലത്തെ കളങ്കപ്പെടുത്തുന്നവൻ.
2.82.15
यद्द् हि मात्रा कृतम् पापम् न अहम् तत् अभिरोचये ।
इहस्थो वन दुर्गस्थम् नमस्यामि कृत अन्जलिः ॥ २.८२.१५ ॥
അമ്മ ചെയ്ത പാപം ഞാൻ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. ഇവിടെത്തന്നെ നിന്ന്, കൈകൂപ്പി, ദുർഗമമായ വനത്തിലുള്ള രാമനെ ഞാൻ വണങ്ങുന്നു.
2.82.16
रामम् एव अनुगच्चामि स राजा द्विपदाम् वरः ।
त्रयाणाम् अपि लोकानाम् राघवो राज्यम् अर्हति ॥ २.८२.१६ ॥
ഞാൻ രാമനെത്തന്നെ പിന്തുടരും. അദ്ദേഹം മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവാണ്; മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കും ഭരിക്കാൻ യോഗ്യനായ രാഘവൻ.
2.82.17
तत् वाक्यम् धर्म सम्युक्तम् श्रुत्वा सर्वे सभासदः ।
हर्षान् मुमुचुर् अश्रूणि रामे निहित चेतसः ॥ २.८२.१७ ॥
ധർമ്മസമ്പന്നമായ ആ വാക്കു കേട്ട്, രാമനിൽ മനസ്സുറപ്പിച്ച സഭാംഗങ്ങളെല്ലാം ആനന്ദത്താൽ കണ്ണീർ പൊഴിച്ചു.
2.82.18
यदि तु आर्यम् न शक्ष्यामि विनिवर्तयितुम् वनात् ।
वने तत्र एव वत्स्यामि यथा आर्यो लक्ष्मणः तथा ॥ २.८२.१८ ॥
ആര്യനെ കാട്ടിൽനിന്ന് തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരാൻ എനിക്കു കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിൽ, ആര്യൻ ലക്ഷ്മണൻ ഇരിക്കുന്നതുപോലെ ഞാനും അവിടെ കാട്ടിൽത്തന്നെ വസിക്കും.
2.82.19
सर्व उपायम् तु वर्तिष्ये विनिवर्तयितुम् बलात् ।
समक्षम् आर्य मिश्राणाम् साधूनाम् गुण वर्तिनाम् ॥ २.८२.१९ ॥
ആര്യനെ ബലമായിട്ടെങ്കിലും തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ ഞാൻ എല്ലാ ഉപായങ്ങളും പ്രയോഗിക്കും; സജ്ജനങ്ങളും സദ്ഗുണികളുമായ മഹാന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ തന്നെ.
2.82.20
विष्टिकर्मान्तिकाः सर्वे मार्गशोधनरक्षकाः ।
प्रस्थापिता मया पूर्वम् यात्रापि मम रोचते ॥ २.८२.२० ॥
വേലക്കാരുടെ മേൽനോട്ടക്കാരും വഴി വൃത്തിയാക്കുന്നവരും കാവൽക്കാരും എല്ലാവരെയും ഞാൻ നേരത്തേ അയച്ചിട്ടുണ്ട്; ഈ യാത്രയും എനിക്ക് ഇഷ്ടമാണ്.
2.82.21
एवम् उक्त्वा तु धर्म आत्मा भरतः भ्रातृ वत्सलः ।
समीपस्थम् उवाच इदम् सुमन्त्रम् मन्त्र कोविदम् ॥ २.८२.२१ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ധർമ്മാത്മാവും സഹോദര വാത്സല്യമുള്ളവനുമായ ഭരതൻ, അടുത്തു നിന്നിരുന്ന മന്ത്രകോവിദനായ സുമന്ത്രനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.82.22
तूर्णम् उत्थाय गच्च त्वम् सुमन्त्र मम शासनात् ।
यात्राम् आज्ञापय क्षिप्रम् बलम् चैव समानय ॥ २.८२.२२ ॥
സുമന്ത്രാ, വേഗം എഴുന്നേറ്റ് എന്റെ കല്പനപ്രകാരം പോകൂ; യാത്രയ്ക്ക് വേഗം ആജ്ഞ നൽകൂ, സൈന്യത്തെയും ഒരുമിച്ചുകൂട്ടൂ.
2.82.23
एवम् उक्तः सुमन्त्रः तु भरतेन महात्मना ।
हृष्टः सो अदिशत् सर्वम् यथा सम्दिष्टम् इष्टवत् ॥ २.८२.२३ ॥
മഹാത്മാവായ ഭരതൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ സുമന്ത്രൻ സന്തുഷ്ടനായി, കല്പിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ എല്ലാം ഇഷ്ടാനുസാരം നിർദ്ദേശിച്ചു.
2.82.24
ताः प्रहृष्टाः प्रकृतयो बल अध्यक्षा बलस्य च ।
श्रुत्वा यात्राम् समाज्ञप्ताम् राघवस्य निवर्तने ॥ २.८२.२४ ॥
രാഘവനെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാനുള്ള യാത്ര കല്പിക്കപ്പെട്ടതു കേട്ട് ആ പ്രജകളും സൈന്യാധ്യക്ഷന്മാരും അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു.
2.82.25
ततः योध अन्गनाः सर्वा भर्तृऋन् सर्वान् गृहे गृहे ।
यात्रा गमनम् आज्ञाय त्वरयन्ति स्म हर्षिताः ॥ २.८२.२५ ॥
അപ്പോൾ യോദ്ധാക്കളുടെ ഭാര്യമാരെല്ലാം, യാത്രയും പുറപ്പാടും അറിഞ്ഞ് സന്തോഷത്തോടെ, വീടുതോറും തങ്ങളുടെ ഭർത്താക്കന്മാരെ തിടുക്കപ്പെടുത്തി.
2.82.26
ते हयैः गो रथैः शीघ्रैः स्यन्दनैः च मनो जवैः ।
सह योधैः बल अध्यक्षा बलम् सर्वम् अचोदयन् ॥ २.८२.२६ ॥
ആ സേനാധിപന്മാർ കുതിരകളും കാളവണ്ടികളും വേഗമേറിയ രഥങ്ങളും മനോവേഗമുള്ള രഥങ്ങളും കൊണ്ട്, യോദ്ധാക്കളോടൊപ്പം മുഴുവൻ സൈന്യത്തെയും മുന്നോട്ട് നയിച്ചു.
2.82.27
सज्जम् तु तत् बलम् दृष्ट्वा भरतः गुरु सम्निधौ ।
रथम् मे त्वरयस्व इति सुमन्त्रम् पार्श्वतः अब्रवीत् ॥ २.८२.२७ ॥
ആ സൈന്യം സജ്ജമായിരിക്കുന്നത് കണ്ട ഭരതൻ, മുതിർന്നവരുടെ സന്നിധിയിൽ, അരികിലുണ്ടായിരുന്ന സുമന്ത്രനോട്, "എന്റെ രഥം വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുവരൂ" എന്ന് പറഞ്ഞു.
2.82.28
भरतस्य तु तस्य आज्ञाम् प्रतिगृह्य प्रहर्षितः ।
रथम् गृहीत्वा प्रययौ युक्तम् परम वाजिभिः ॥ २.८२.२८ ॥
ഭരതന്റെ ആ ആജ്ഞ സ്വീകരിച്ച് സുമന്ത്രൻ അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു; ഉത്തമ കുതിരകൾ പൂട്ടിയ രഥം എടുത്ത് യാത്ര തിരിച്ചു.
2.82.29
स राघवः सत्य धृतिः प्रतापवान् ।
ब्रुवन् सुयुक्तम् दृढ सत्य विक्रमः ।
गुरुम् महा अरण्य गतम् यशस्विनम् ।
प्रसादयिष्यन् भरतः अब्रवीत् तदा ॥ २.८२.२९ ॥
സത്യത്തിൽ ഉറച്ചവനും പ്രതാപിയുമായ ആ രാഘവൻ (രാമൻ), ദൃഢസത്യവും വിക്രമവുമുള്ളവൻ, മഹാവനത്തിൽ പോയ യശസ്വിയായ മൂത്തസഹോദരനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ഭരതൻ അപ്പോൾ പറഞ്ഞു.
2.82.30
तूण समुत्थाय सुमन्त्र गच्च ।
बलस्य योगाय बल प्रधानान् ।
आनेतुम् इच्चामि हि तम् वनस्थम् ।
प्रसाद्य रामम् जगतः हिताय ॥ २.८२.३० ॥
സുമന്ത്രാ, വേഗം എഴുന്നേറ്റ് പോകൂ. സൈന്യസംഗമത്തിനായി സൈന്യത്തിലെ പ്രധാനികളെ (വിളിച്ചുകൊണ്ടുവരൂ). വനത്തിൽ വസിക്കുന്ന അവനെ, ലോകഹിതത്തിനായി രാമനെ പ്രസാദിപ്പിച്ച് കൊണ്ടുവരാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
2.82.31
स सूत पुत्रः भरतेन सम्यग् ।
आज्ञापितः सम्परिपूर्ण कामः ।
शशास सर्वान् प्रकृति प्रधानान् ।
बलस्य मुख्यामः च सुहृज् जनम् च ॥ २.८२.३१ ॥
ഭരതനാൽ നന്നായി ആജ്ഞാപിക്കപ്പെട്ട ആ സൂതപുത്രൻ (സുമന്ത്രൻ), സഫലമനോരഥനായി, പ്രജകളിലെ എല്ലാ പ്രധാനികൾക്കും സൈന്യത്തിലെ മുഖ്യർക്കും സുഹൃത്തുക്കൾക്കും കല്പിച്ചു.
2.82.32
ततः समुत्थाय कुले कुले ते ।
राजन्य वैश्या वृषलाः च विप्राः ।
अयूयुजन्न् उष्ट्र रथान् खरामः च।
नागान् हयामः चैव कुल प्रसूतान् ॥ २.८२.३२ ॥
പിന്നെ ഓരോ കുലത്തിൽ നിന്നും എഴുന്നേറ്റ്, രാജന്യരും വൈശ്യരും വൃഷലരും ബ്രാഹ്മണരും ഒട്ടകം പൂട്ടിയ രഥങ്ങളും കഴുതകളും ആനകളും ഉത്തമകുലജാതരായ കുതിരകളും പൂട്ടി.