Rāmāyaṇa Vālmīki · Sarga 2.82
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.82.1
ताम् आर्य गण सम्पूर्णाम् भरतः प्रग्रहाम् सभाम् ।
ददर्श बुद्धि सम्पन्नः पूर्ण चन्द्राम् निशाम् इव ॥ २.८२.१ ॥
Bharata yang bijaksana melihat sidang itu, dipenuhi kelompok-kelompok orang mulia dan tertata rapi, seperti malam bulan purnama.
2.82.2
आसनानि यथा न्यायम् आर्याणाम् विशताम् तदा ।
अदृश्यत घन अपाये पूर्ण चन्द्रा इव शर्वरी ॥ २.८२.२ ॥
Tempat duduk para orang mulia diatur sesuai adat, dan ketika mereka masuk dan duduk, sidang itu tampak seperti malam bulan purnama setelah awan menghilang.
2.82.3
सा विद्वज्जनसम्पूर्णा सभा सुरुचिरा तदा ।
अदृश्यत घनापाये पूर्णचन्द्रेव शर्वरी ॥ २.८२.३ ॥
Sidang yang sangat indah, dipenuhi orang-orang berpengetahuan, tampak saat itu seperti malam bulan purnama setelah awan menghilang.
2.82.4
राज्ञः तु प्रकृतीः सर्वाः समग्राः प्रेक्ष्य धर्मवित् ।
इदम् पुरोहितः वाक्यम् भरतम् मृदु च अब्रवीत् ॥ २.८२.४ ॥
Melihat seluruh rakyat dan menteri raja telah hadir, sang pendeta yang memahami dharma berkata dengan lembut kepada Bharata.
2.82.5
तात राजा दशरथः स्वर् गतः धर्मम् आचरन् ।
धन धान्यवतीम् स्फीताम् प्रदाय पृथिवीम् तव ॥ २.८२.५ ॥
"Anakku, Raja Daśaratha yang menjalankan dharma telah pergi ke surga, setelah menyerahkan kepadamu bumi yang kaya harta dan biji-bijian, makmur.
2.82.6
रामः तथा सत्य धृतिः सताम् धर्मम् अनुस्मरन् ।
न अजहात् पितुर् आदेशम् शशी ज्योत्स्नाम् इव उदितः ॥ २.८२.६ ॥
Rāma pun demikian, teguh dalam kebenaran dan senantiasa mengingat dharma orang-orang baik, tidak meninggalkan perintah ayahnya, sebagaimana bulan yang terbit tidak meninggalkan cahayanya.
2.82.7
पित्रा भ्रात्रा च ते दत्तम् राज्यम् निहत कण्टकम् ।
तत् भुन्क्ष्व मुदित अमात्यः क्षिप्रम् एव अभिषेचय ॥ २.८२.७ ॥
Ayah dan kakakmu telah memberimu kerajaan ini, durinya telah dimusnahkan. Nikmatilah; dengan para menteri bersuka, segeralah dinobatkan.
2.82.8
उदीच्याः च प्रतीच्याः च दाक्षिणात्याः च केवलाः ।
कोट्या अपर अन्ताः सामुद्रा रत्नानि अभिहरन्तु ते ॥ २.८२.८ ॥
Dari utara, barat dan selatan, dari perbatasan jauh serta pantai laut, biarlah permata berkoti-koti dibawakan untukmu.
2.82.9
तत् श्रुत्वा भरतः वाक्यम् शोकेन अभिपरिप्लुतः ।
जगाम मनसा रामम् धर्मज्ञो धर्म कान्क्षया ॥ २.८२.९ ॥
Mendengar kata-kata itu, Bharata, yang mengenal dharma dan diliputi duka, pergi dalam batinnya menuju Rāma, karena kerinduan akan dharma.
2.82.10
स बाष्प कलया वाचा कल हम्स स्वरः युवा ।
विललाप सभा मध्ये जगर्हे च पुरोहितम् ॥ २.८२.१० ॥
Pemuda bersuara bagai burung kalahaṃsa itu meratap di tengah sidang dengan suara tersekat air mata, dan mencela purohita.
2.82.11
चरित ब्रह्मचर्यस्य विद्या स्नातस्य धीमतः ।
धर्मे प्रयतमानस्य को राज्यम् मद्विधो हरेत् ॥ २.८२.११ ॥
Siapakah seperti aku yang akan merebut kerajaan dari orang yang menjalani brahmacarya, telah mandi dalam ilmu, bijaksana, dan bersungguh-sungguh dalam dharma?
2.82.12
कथम् दशरथाज् जातः भवेद् राज्य अपहारकः ।
राज्यम् च अहम् च रामस्य धर्मम् वक्तुम् इह अर्हसि ॥ २.८२.१२ ॥
Bagaimana aku, yang lahir dari Daśaratha, dapat menjadi perampas kerajaan? Di sini engkau seharusnya berbicara tentang kerajaan, tentang diriku, dan tentang dharma Rāma.
2.82.13
ज्येष्ठः श्रेष्ठः च धर्म आत्मा दिलीप नहुष उपमः ।
लब्धुम् अर्हति काकुत्स्थो राज्यम् दशरथो यथा ॥ २.८२.१३ ॥
Yang tertua dan terbaik, berjiwa dharma, setara dengan Dilīpa dan Nahuṣa, Rāma dari keturunan Kakutstha layak memperoleh kerajaan sebagaimana Daśaratha.
2.82.14
अनार्य जुष्टम् अस्वर्ग्यम् कुर्याम् पापम् अहम् यदि ।
इक्ष्वाकूणाम् अहम् लोके भवेयम् कुल पाम्सनः ॥ २.८२.१४ ॥
Jika aku melakukan dosa yang dilakukan kaum rendah, yang menjauhkan dari surga, aku akan menjadi pencemar keluarga di antara keturunan Ikṣvāku di dunia ini.
2.82.15
यद्द् हि मात्रा कृतम् पापम् न अहम् तत् अभिरोचये ।
इहस्थो वन दुर्गस्थम् नमस्यामि कृत अन्जलिः ॥ २.८२.१५ ॥
Dosa yang diperbuat ibu, aku tidak setujui. Berdiri di sini dengan tangan terkatup, aku memberi hormat kepada Rāma yang berdiam di hutan yang sukar.
2.82.16
रामम् एव अनुगच्चामि स राजा द्विपदाम् वरः ।
त्रयाणाम् अपि लोकानाम् राघवो राज्यम् अर्हति ॥ २.८२.१६ ॥
Aku hanya akan mengikuti Rāma. Dialah raja terbaik di antara makhluk berkaki dua, dan Rāghava pantas memperoleh kerajaan ketiga dunia.
2.82.17
तत् वाक्यम् धर्म सम्युक्तम् श्रुत्वा सर्वे सभासदः ।
हर्षान् मुमुचुर् अश्रूणि रामे निहित चेतसः ॥ २.८२.१७ ॥
Setelah mendengar kata-kata yang sarat dharma itu, semua anggota sidang, dengan pikiran tertuju pada Rāma, mencucurkan air mata kegembiraan.
2.82.18
यदि तु आर्यम् न शक्ष्यामि विनिवर्तयितुम् वनात् ।
वने तत्र एव वत्स्यामि यथा आर्यो लक्ष्मणः तथा ॥ २.८२.१८ ॥
Jika aku tidak dapat membawa kembali sang mulia dari hutan, aku sendiri akan tinggal di hutan di sana, sebagaimana sang mulia Lakṣmaṇa.
2.82.19
सर्व उपायम् तु वर्तिष्ये विनिवर्तयितुम् बलात् ।
समक्षम् आर्य मिश्राणाम् साधूनाम् गुण वर्तिनाम् ॥ २.८२.१९ ॥
Aku akan menempuh segala cara untuk membawa kembali sang mulia, bahkan dengan paksa, di hadapan para bijak yang mulia dan berbudi.
2.82.20
विष्टिकर्मान्तिकाः सर्वे मार्गशोधनरक्षकाः ।
प्रस्थापिता मया पूर्वम् यात्रापि मम रोचते ॥ २.८२.२० ॥
Semua pengawas kerja paksa dan penjaga pembersih jalan telah kukirim lebih dahulu; perjalanan ini pun menyenangkan hatiku.
2.82.21
एवम् उक्त्वा तु धर्म आत्मा भरतः भ्रातृ वत्सलः ।
समीपस्थम् उवाच इदम् सुमन्त्रम् मन्त्र कोविदम् ॥ २.८२.२१ ॥
Setelah berkata demikian, Bharata yang berjiwa dharma dan penuh kasih kepada saudaranya berkata ini kepada Sumantra yang berdiri di dekatnya, ahli dalam nasihat.
2.82.22
तूर्णम् उत्थाय गच्च त्वम् सुमन्त्र मम शासनात् ।
यात्राम् आज्ञापय क्षिप्रम् बलम् चैव समानय ॥ २.८२.२२ ॥
Wahai Sumantra, bangkitlah segera dan pergilah atas perintahku; segera perintahkan keberangkatan dan kumpulkan pula pasukannya.
2.82.23
एवम् उक्तः सुमन्त्रः तु भरतेन महात्मना ।
हृष्टः सो अदिशत् सर्वम् यथा सम्दिष्टम् इष्टवत् ॥ २.८२.२३ ॥
Setelah diucapkan demikian oleh Bharata yang berjiwa agung, Sumantra bersukacita dan memberi perintah atas segala sesuatu sebagaimana yang diperintahkan, sebagaimana yang diinginkan.
2.82.24
ताः प्रहृष्टाः प्रकृतयो बल अध्यक्षा बलस्य च ।
श्रुत्वा यात्राम् समाज्ञप्ताम् राघवस्य निवर्तने ॥ २.८२.२४ ॥
Mendengar bahwa keberangkatan telah diperintahkan untuk membawa kembali Rāghava, para warga dan panglima pasukan itu sangat bersukacita.
2.82.25
ततः योध अन्गनाः सर्वा भर्तृऋन् सर्वान् गृहे गृहे ।
यात्रा गमनम् आज्ञाय त्वरयन्ति स्म हर्षिताः ॥ २.८२.२५ ॥
Lalu para istri para prajurit, mengetahui perjalanan dan keberangkatan, dengan gembira mendesak suami-suami mereka rumah demi rumah.
2.82.26
ते हयैः गो रथैः शीघ्रैः स्यन्दनैः च मनो जवैः ।
सह योधैः बल अध्यक्षा बलम् सर्वम् अचोदयन् ॥ २.८२.२६ ॥
Para komandan itu, dengan kuda, gerobak sapi, kereta-kereta cepat, dan kereta secepat pikiran, bersama para prajurit, mendorong seluruh pasukan maju.
2.82.27
सज्जम् तु तत् बलम् दृष्ट्वा भरतः गुरु सम्निधौ ।
रथम् मे त्वरयस्व इति सुमन्त्रम् पार्श्वतः अब्रवीत् ॥ २.८२.२७ ॥
Melihat pasukan itu siap, Bharata di hadapan para tetua berkata kepada Sumantra yang berdiri di sisinya, "Segerakan keretaku."
2.82.28
भरतस्य तु तस्य आज्ञाम् प्रतिगृह्य प्रहर्षितः ।
रथम् गृहीत्वा प्रययौ युक्तम् परम वाजिभिः ॥ २.८२.२८ ॥
Menerima perintah Bharata, Sumantra sangat bergembira; ia mengambil kereta yang ditarik kuda-kuda unggul dan berangkat.
2.82.29
स राघवः सत्य धृतिः प्रतापवान् ।
ब्रुवन् सुयुक्तम् दृढ सत्य विक्रमः ।
गुरुम् महा अरण्य गतम् यशस्विनम् ।
प्रसादयिष्यन् भरतः अब्रवीत् तदा ॥ २.८२.२९ ॥
Rāghava (Rāma) itu, teguh dalam kebenaran dan perkasa, yang keberaniannya tak tergoyahkan, telah pergi ke hutan besar; ingin menenangkan kakak tertuanya yang termasyhur, Bharata lalu berkata.
2.82.30
तूण समुत्थाय सुमन्त्र गच्च ।
बलस्य योगाय बल प्रधानान् ।
आनेतुम् इच्चामि हि तम् वनस्थम् ।
प्रसाद्य रामम् जगतः हिताय ॥ २.८२.३० ॥
Sumantra, bangunlah dengan cepat dan pergilah. Panggillah para pemimpin pasukan untuk menghimpun bala tentara. Aku ingin membawa Rāma, yang berdiam di hutan, setelah menenangkannya demi kesejahteraan dunia.
2.82.31
स सूत पुत्रः भरतेन सम्यग् ।
आज्ञापितः सम्परिपूर्ण कामः ।
शशास सर्वान् प्रकृति प्रधानान् ।
बलस्य मुख्यामः च सुहृज् जनम् च ॥ २.८२.३१ ॥
Setelah diperintahkan dengan benar oleh Bharata, putra kusir itu, dengan keinginannya terpenuhi sepenuhnya, memerintahkan semua pembesar rakyat, para kepala pasukan, dan para sahabat.
2.82.32
ततः समुत्थाय कुले कुले ते ।
राजन्य वैश्या वृषलाः च विप्राः ।
अयूयुजन्न् उष्ट्र रथान् खरामः च।
नागान् हयामः चैव कुल प्रसूतान् ॥ २.८२.३२ ॥
Lalu, bangkit dari setiap keluarga, kaum ksatria, pedagang, pelayan, dan brahmana memasang kereta yang ditarik unta, keledai, gajah, serta kuda dari keturunan mulia.