বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 2.84
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.84.1
ततः निविष्टाम् ध्वजिनीम् गन्गाम् अन्वाश्रिताम् नदीम् ।
निषाद राजो दृष्ट्वा एव ज्ञातीन् सम्त्वरितः अब्रवीत् ॥ २.८४.१ ॥
তখন গঙ্গার তীরে শিবির স্থাপন করা সেই সেনাবাহিনী দেখে নিষাদরাজ তাড়াতাড়ি তাঁর আত্মীয়দের বললেন।
2.84.2
महती इयम् अतः सेना सागर आभा प्रदृश्यते ।
न अस्य अन्तम् अवगच्चामि मनसा अपि विचिन्तयन् ॥ २.८४.२ ॥
এখানে দেখা যাচ্ছে এই বিশাল সেনাবাহিনী সাগরের মতো। মনে মনে ভেবেও আমি এর শেষ বুঝতে পারছি না।
2.84.3
यथा तु खलु दुर्भद्धिर्भरतः स्वयमागतः ।
स एष हि महा कायः कोविदार ध्वजो रथे ॥ २.८४.३ ॥
দুষ্টবুদ্ধি ভরত নিজেই এসেছে বলে মনে হয়। রথে কোবিদার পতাকা নিয়ে ঐ বিশালদেহী ব্যক্তিই সে।
2.84.4
बन्धयिष्यति वा दाशान् अथ वा अस्मान् वधिष्यति ।
अथ दाशरथिम् रामम् पित्रा राज्यात् विवासितम् ॥ २.८४.४ ॥
সে আমাদের বন্দী করবে, অথবা হত্যা করবে। পিতার দ্বারা রাজ্য থেকে নির্বাসিত দশরথপুত্র রামের প্রতিও সে তাই করবে।
2.84.5
सम्पन्नाम् श्रियमन्विच्चम्स्तस्य राज्ञः सुदुर्लभाम् ।
भरतः कैकेयी पुत्रः हन्तुम् समधिगच्चति ॥ २.८४.५ ॥
সেই রাজার সমৃদ্ধ ও অতি দুর্লভ রাজলক্ষ্মী কামনা করে কৈকেয়ীপুত্র ভরত তা ধ্বংস করতে সংকল্প করেছে।
2.84.6
भर्ता चैव सखा चैव रामः दाशरथिर् मम ।
तस्य अर्थ कामाः सम्नद्धा गन्गा अनूपे अत्र तिष्ठत ॥ २.८४.६ ॥
দশরথপুত্র রামই আমার প্রভু এবং বন্ধু। তাঁর জন্য প্রস্তুত হয়ে গঙ্গার জলাভূমির তীরে এখানেই দাঁড়াও।
2.84.7
तिष्ठन्तु सर्व दाशाः च गन्गाम् अन्वाश्रिता नदीम् ।
बल युक्ता नदी रक्षा माम्स मूल फल अशनाः ॥ २.८४.७ ॥
সকল দাশ গঙ্গানদী আশ্রয় করে অবস্থান করুক; নদীরক্ষক, বলবান, মাংস, মূল ও ফল আহারকারী।
2.84.8
नावाम् शतानाम् पन्चानाम् कैवर्तानाम् शतम् शतम् ।
सम्नद्धानाम् तथा यूनाम् तिष्ठन्तु अत्यभ्यचोदयत् ॥ २.८४.८ ॥
পাঁচশো নৌকা ও শত শত করে শত কৈবর্ত এবং প্রস্তুত যুবকদের তিনি সাগ্রহে দাঁড়াতে উৎসাহিত করলেন।
2.84.9
यदा तुष्टः तु भरतः रामस्य इह भविष्यति ।
सा इयम् स्वस्तिमयी सेना गन्गाम् अद्य तरिष्यति ॥ २.८४.९ ॥
ভরত এখানে রামের প্রতি সন্তুষ্ট হলে, এই মঙ্গলময় সেনা আজই গঙ্গা পার হবে।
2.84.10
अभिचक्राम भरतम् निषाद अधिपतिर् गुहः ॥ २.८४.१० ॥
নিষাদাধিপতি গুহ ভরতের দিকে এগিয়ে গেলেন।
2.84.11
तम् आयान्तम् तु सम्प्रेक्ष्य सूत पुत्रः प्रतापवान् ।
भरताय आचचक्षे अथ विनयज्ञो विनीतवत् ॥ २.८४.११ ॥
তাঁকে আসতে দেখে বিনয়জ্ঞ প্রতাপশালী সূতপুত্র (সুমন্ত্র) ভরতকে বিনীতভাবে জানালেন।
2.84.12
एष ज्ञाति सहस्रेण स्थपतिः परिवारितः ।
कुशलो दण्डक अरण्ये वृद्धो भ्रातुः च ते सखा ॥ २.८४.१२ ॥
সহস্র আত্মীয়ে পরিবৃত এই নেতা দণ্ডকারণ্যে দক্ষ ও বৃদ্ধ; তোমার ভ্রাতারও বন্ধু।
2.84.13
तस्मात् पश्यतु काकुत्स्थ त्वाम् निषाद अधिपो गुहः ।
असम्शयम् विजानीते यत्र तौ राम लक्ष्मणौ ॥ २.८४.१३ ॥
অতএব, হে কাকুৎস্থ, নিষাদাধিপতি গুহ আপনাকে দেখুক; রাম ও লক্ষ্মণ কোথায় আছেন তা সে নিঃসন্দেহে জানে।
2.84.14
एतत् तु वचनम् श्रुत्वा सुमन्त्रात् भरतः शुभम् ।
उवाच वचनम् शीघ्रम् गुहः पश्यतु माम् इति ॥ २.८४.१४ ॥
সুমন্ত্রের কাছে এই শুভ বচন শুনে ভরত দ্রুত বললেন, "গুহ আমাকে দেখুক।"
2.84.15
लब्ध्वा अभ्यनुज्ञाम् सम्हृष्टः ज्ञातिभिः परिवारितः ।
आगम्य भरतम् प्रह्वो गुहो वचनम् अब्रवीत् ॥ २.८४.१५ ॥
অনুমতি লাভ করে, প্রসন্ন হয়ে, স্বজনদের দ্বারা পরিবেষ্টিত হয়ে গুহ বিনয়ের সঙ্গে ভরতের কাছে এসে এই কথা বললেন।
2.84.16
निष्कुटः चैव देशो अयम् वन्चिताः च अपि ते वयम् ।
निवेदयामः ते सर्वे स्वके दाश कुले वस ॥ २.८४.१६ ॥
এই স্থান আপনারই, আমরাও আপনারই; আমরা যেন প্রতারিত হয়েছিলাম। আমরা সবাই আপনাকে নিবেদন করছি: আমাদের নিজস্ব দাশকুলে বাস করুন।
2.84.17
अस्ति मूलम् फलम् चैव निषादैः समुपाहृतम् ।
आर्द्रम् च माम्सम् शुष्कम् च वन्यम् च उच्च अवचम् महत् ॥ २.८४.१७ ॥
নিষাদেরা সংগ্রহ করে এনেছে এমন মূল ও ফল আছে; তাজা ও শুকনো মাংস এবং নানা ধরনের বন্য দ্রব্য প্রচুর আছে।
2.84.18
आशम्से स्वाशिता सेना वत्स्यति इमाम् विभावरीम् ।
अर्चितः विविधैः कामैः श्वः ससैन्यो गमिष्यसि ॥ २.८४.१८ ॥
আমি আশা করি আপনার সেনারা ভালোভাবে খেয়ে আজ রাতে এখানে থাকবে; নানা প্রকার সমাদর পেয়ে আপনি আগামীকাল সেনাবাহিনী সহ যাত্রা করবেন।