वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.86
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.86.1
आचचक्षे अथ सद्भावम् लक्ष्मणस्य महात्मनः ।
भरताय अप्रमेयाय गुहो गहन गोचरः ॥ २.८६.१ ॥
तेव्हा गहन अरण्यात संचार करणारा गुह अप्रमेय भरताला महात्मा लक्ष्मणाचा सद्भाव सांगू लागला.
2.86.2
तम् जाग्रतम् गुणैर् युक्तम् वर चाप इषु धारिणम् ।
भ्रातृ गुप्त्य् अर्थम् अत्यन्तम् अहम् लक्ष्मणम् अब्रवम् ॥ २.८६.२ ॥
जागा असलेल्या, गुणसंपन्न, उत्तम धनुष्यबाण धारण केलेल्या त्या लक्ष्मणाला भावाच्या रक्षणासाठी मी अत्यंत आग्रहाने सांगितले होते.
2.86.3
इयम् तात सुखा शय्या त्वद् अर्थम् उपकल्पिता ।
प्रत्याश्वसिहि शेष्व अस्याम् सुखम् राघव नन्दन ॥ २.८६.३ ॥
प्रिया, ही सुखद शय्या तुझ्यासाठीच सिद्ध केली आहे. निश्चिंत होऊन यावर सुखाने झोप, हे राघवांच्या आनंदा.
2.86.4
उचितो अयम् जनः सर्वे दुह्खानाम् त्वम् सुख उचितः ।
धर्म आत्ममः तस्य गुप्त्य् अर्थम् जागरिष्यामहे वयम् ॥ २.८६.४ ॥
हे सर्व लोक दुःख सहन करण्यास योग्य आहेत; तू सुखाला योग्य आहेस. त्या धर्मात्म्याच्या रक्षणासाठी आम्ही जागे राहू.
2.86.5
न हि रामात् प्रियतरो मम अस्ति भुवि कश्चन ।
मा उत्सुको भूर् ब्रवीम्य् एतद् अप्य् असत्यम् तव अग्रतः ॥ २.८६.५ ॥
पृथ्वीवर मला रामापेक्षा प्रिय कोणीही नाही. चिंता करू नकोस; हे मी तुझ्यासमोर खरेच सांगतो आहे.
2.86.6
अस्य प्रसादाद् आशम्से लोके अस्मिन् सुमहद् यशः ।
धर्म अवाप्तिम् च विपुलाम् अर्थ अवाप्तिम् च केवलाम् ॥ २.८६.६ ॥
त्याच्या कृपेने मी या जगात महान कीर्ती, विपुल धर्म आणि केवळ शुद्ध धन मिळवीन अशी आशा करतो.
2.86.7
सो अहम् प्रिय सखम् रामम् शयानम् सह सीतया ।
रक्षिष्यामि धनुष् पाणिः सर्वैः स्वैर् ज्नातिभिः सह ॥ २.८६.७ ॥
प्रिय मित्र असा मी, सीतेसह निजलेल्या रामाचे हाती धनुष्य धरून माझ्या सर्व नातेवाईकांसह रक्षण करीन.
2.86.8
न हि मे अविदितम् किम्चिद् वने अस्मिमः चरतः सदा ।
चतुर् अन्गम् ह्य् अपि बलम् प्रसहेम वयम् युधि ॥ २.८६.८ ॥
या अरण्यात सदा फिरणाऱ्या मला काहीच अज्ञात नाही; युद्धात आम्ही चतुरंगिणी सेनेलाही तोंड देऊ शकतो.
2.86.9
एवम् अस्माभिर् उक्तेन लक्ष्मणेन महात्मना ।
अनुनीता वयम् सर्वे धर्मम् एव अनुपश्यता ॥ २.८६.९ ॥
असे आम्ही सांगितल्यावर, केवळ धर्मच पाहणाऱ्या महात्मा लक्ष्मणाने आम्हा सर्वांना समजावले.
2.86.10
कथम् दाशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया ।
शक्या निद्रा मया लब्धुम् जीवितम् वा सुखानि वा ॥ २.८६.१० ॥
दशरथपुत्र सीतेसह जमिनीवर निजलेला असताना मला झोप कशी लागेल, किंवा जीवन किंवा सुख कसे मिळेल?
2.86.11
यो न देव असुरैः सर्वैः शक्यः प्रसहितुम् युधि ।
तम् पश्य गुह सम्विष्टम् तृणेषु सह सीतया ॥ २.८६.११ ॥
देव आणि असुर सर्वांनी मिळूनही युद्धात ज्याला तोंड देता येत नाही, त्याला, सीतेसह गवतावर निजलेल्या त्याला पाहा.
2.86.12
महता तपसा लब्धो विविधैः च परिश्रमैः ।
एको दशरथस्य एष पुत्रः सदृश लक्षणः ॥ २.८६.१२ ॥
महान तपाने आणि अनेक परिश्रमांनी प्राप्त झालेला, दशरथाचा हा एकमेव पुत्र, योग्य लक्षणांनी युक्त असा हाच.
2.86.13
अस्मिन् प्रव्राजिते राजा न चिरम् वर्तयिष्यति ।
विधवा मेदिनी नूनम् क्षिप्रम् एव भविष्यति ॥ २.८६.१३ ॥
याला वनवासात पाठवल्यामुळे राजा फार काळ जगणार नाही; निश्चितच लवकरच ही पृथ्वी विधवा होईल.
2.86.14
विनद्य सुमहा नादम् श्रमेण उपरताः स्त्रियः ।
निर्घोष उपरतम् नूनम् अद्य राज निवेशनम् ॥ २.८६.१४ ॥
मोठा आक्रोश करून स्त्रिया श्रमाने शांत झाल्या आहेत; निश्चितच आज राजवाड्यातील गोंगाट थांबला आहे.
2.86.15
कौसल्या चैव राजा च तथा एव जननी मम ।
न आशम्से यदि ते सर्वे जीवेयुः शर्वरीम् इमाम् ॥ २.८६.१५ ॥
कौसल्या, राजा आणि माझी आई—हे सर्व जर ही रात्र जगतील अशी माझी आशा नाही.
2.86.16
जीवेद् अपि हि मे माता शत्रुघ्नस्य अन्ववेक्षया ।
दुह्खिता या तु कौसल्या वीरसूर् विनशिष्यति ॥ २.८६.१६ ॥
शत्रुघ्नाच्या काळजीमुळे माझी आई कदाचित जगेल; पण वीरपुत्राची माता कौसल्या दुःखाने नाश पावेल.
2.86.17
अतिक्रान्तम् अतिक्रान्तम् अनवाप्य मनो रथम् ।
राज्ये रामम् अनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति ॥ २.८६.१७ ॥
निघून गेले, निघून गेले—मनोरथ पूर्ण न होता; रामाला राज्यावर न बसवता माझे पिता नाश पावतील.
2.86.18
सिद्ध अर्थाः पितरम् वृत्तम् तस्मिन् काले ह्य् उपस्थिते ।
प्रेत कार्येषु सर्वेषु सम्स्करिष्यन्ति भूमिपम् ॥ २.८६.१८ ॥
तो काळ येऊन ही घटना घडेल तेव्हा, ज्यांचे हेतू सिद्ध झाले आहेत ते सर्व प्रेतकार्यांत राजावर अंत्यसंस्कार करतील.
2.86.19
रम्य चत्वर सम्स्थानाम् सुविभक्त महा पथाम् ।
हर्म्य प्रासाद सम्पन्नाम् सर्व रत्न विभूषिताम् ॥ २.८६.१९ ॥
सुंदर चौक आणि नीट विभागलेले मोठे रस्ते असलेली, हर्म्य व प्रासादांनी समृद्ध, सर्व रत्नांनी अलंकृत (नगरी).
2.86.20
गज अश्व रथ सम्बाधाम् तूर्य नाद विनादिताम् ।
सर्व कल्याण सम्पूर्णाम् हृष्ट पुष्ट जन आकुलाम् ॥ २.८६.२० ॥
हत्ती, घोडे, रथ यांनी गजबजलेली, वाद्यांच्या नादाने दुमदुमलेली, सर्व कल्याणांनी परिपूर्ण, आनंदी व समृद्ध लोकांनी गजबजलेली (नगरी).
2.86.21
आराम उद्यान सम्पूर्णाम् समाज उत्सव शालिनीम् ।
सुखिता विचरिष्यन्ति राज धानीम् पितुर् मम ॥ २.८६.२१ ॥
आराम व उद्यानांनी परिपूर्ण, समाज व उत्सवांनी शोभणाऱ्या माझ्या पित्याच्या राजधानीत ते सुखाने विहार करतील.
2.86.22
अपि सत्य प्रतिज्नेन सार्धम् कुशलिना वयम् ।
निवृत्ते समये ह्य् अस्मिन् सुखिताः प्रविशेमहि ॥ २.८६.२२ ॥
सत्यप्रतिज्ञ (पित्यासह) आपण कुशलपूर्वक असलो, तर या काळाची मुदत संपल्यावर आपण सुखाने प्रवेश करू.
2.86.23
परिदेवयमानस्य तस्य एवम् सुमहात्मनः ।
तिष्ठतो राज पुत्रस्य शर्वरी सा अत्यवर्तत ॥ २.८६.२३ ॥
असा विलाप करीत असलेल्या त्या महात्म्या राजपुत्राची ती रात्र संपली.
2.86.24
प्रभाते विमले सूर्ये कारयित्वा जटा उभौ ।
अस्मिन् भागीरथी तीरे सुखम् सम्तारितौ मया ॥ २.८६.२४ ॥
निर्मल प्रभाती सूर्य उगवल्यावर मी आपल्या दोघांच्या जटा बांधवून घेतल्या आणि या भागीरथीच्या तीरावर मी आपल्या दोघांना सुखाने पार नेले.
2.86.25
जटा धरौ तौ द्रुम चीर वाससौ ।
महा बलौ कुन्जर यूथप उपमौ ।
वर इषु चाप असि धरौ परम् तपौ ।
व्यवेक्षमाणौ सह सीतया गतौ ॥ २.८६.२५ ॥
जटा धारण केलेले, वृक्षांच्या सालींची वस्त्रे नेसलेले, महाबली, हत्तींच्या कळपाच्या प्रमुखांसारखे, उत्तम बाण, धनुष्य व तलवार धारण केलेले, शत्रूंना परम संताप देणारे ते दोघे सीतेसह सभोवार पाहत पुढे गेले.