ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.87.1
गुहस्य वचनम् श्रुत्वा भरतो भृशम् अप्रियम् ।
ध्यानम् जगाम तत्र एव यत्र तत् श्रुतम् अप्रियम् ॥ २.८७.१ ॥
ଗୁହଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଭରତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପ୍ରିୟ କଥା ଶୁଣି ସେହିଠାରେ ସେହି ଅପ୍ରିୟ ବିଷୟରେ ଧ୍ୟାନରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ।
2.87.2
सुकुमारो महा सत्त्वः सिम्ह स्कन्धो महा भुजः ।
पुण्डरीक विशाल अक्षः तरुणः प्रिय दर्शनः ॥ २.८७.२ ॥
ସୁକୁମାର, ମହାସତ୍ତ୍ୱ, ସିଂହ ପରି କାନ୍ଧ ଓ ବଡ଼ ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ, ପଦ୍ମ ପରି ବିଶାଳ ଆଖି ବିଶିଷ୍ଟ, ଯୁବକ ଏବଂ ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରିୟ।
2.87.3
प्रत्याश्वस्य मुहूर्तम् तु कालम् परम दुर्मनाः ।
पपात सहसा तोत्रैर् हृदि विद्ध इव द्विपः ॥ २.८७.३ ॥
କ୍ଷଣେ ସାମ୍ଭାଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଭରତ ହଠାତ୍ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ହୃଦୟରେ ଅଙ୍କୁଶ ବିଦ୍ଧ ହସ୍ତୀ ପଡ଼ିଯାଏ।
2.87.4
भरतम् मुर्च्छितम् द्रुष्ट्वा विवर्णवदनो गुहः ।
बभूव व्यथितस्तत्र भूमिकम्पे यथा द्रुमः ॥ २.८७.४ ॥
ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖି ଗୁହଙ୍କ ମୁଖ ମଳିନ ହେଲା; ଭୂମିକମ୍ପରେ ଗଛ ପରି ସେ ସେଠାରେ ବ୍ୟଥିତ ହେଲେ।
2.87.5
तद् अवस्थम् तु भरतम् शत्रुघ्नो अनन्तर स्थितः ।
परिष्वज्य रुरोद उच्चैर् विसम्ज्नः शोक कर्शितः ॥ २.८७.५ ॥
ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଭରତଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ପାଖରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଶୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ଚେତନା ହରାଇଲା ପରି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ।
2.87.6
ततः सर्वाः समापेतुर् मातरो भरतस्य ताः ।
उपवास कृशा दीना भर्तृ व्यसन कर्शिताः ॥ २.८७.६ ॥
ସେତେବେଳେ ଭରତଙ୍କ ସମସ୍ତ ମାତା ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ; ଉପବାସରେ କୃଶ, ଦୀନ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବିପଦରେ ବ୍ୟଥିତ।
2.87.7
ताः च तम् पतितम् भूमौ रुदन्त्यः पर्यवारयन् ।
कौसल्या तु अनुसृत्य एनम् दुर्मनाः परिषस्वजे ॥ २.८७.७ ॥
ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ତାଙ୍କୁ କାନ୍ଦୁଥିବା ସେହି ମାତାମାନେ ଘେରି ରହିଲେ; କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖିତ ମନରେ କୌଶଲ୍ୟା ଆଗକୁ ଆସି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
2.87.8
वत्सला स्वम् यथा वत्सम् उपगूह्य तपस्विनी ।
परिपप्रच्छ भरतम् रुदन्ती शोक लालसा ॥ २.८७.८ ॥
ଗାଈ ଯେପରି ନିଜ ବାଛୁରୀକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ, ସେହିପରି ସ୍ନେହମୟୀ ତପସ୍ବିନୀ ଭରତଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, କାନ୍ଦୁ କାନ୍ଦୁ, ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ପଚାରିଲେ।
2.87.9
पुत्र व्याधिर् न ते कच्चित् शरीरम् परिबाधते ।
अद्य राज कुलस्य अस्य त्वद् अधीनम् हि जीवितम् ॥ २.८७.९ ॥
ପୁଅ, ତୁମ ଶରୀରକୁ କୌଣସି ରୋଗ ପୀଡ଼ା ଦେଉନାହିଁ ତ? ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ରାଜବଂଶର ଜୀବନ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛି।
2.87.10
त्वाम् दृष्ट्वा पुत्र जीवामि रामे सभ्रातृके गते ।
वृत्ते दशरथे राज्नि नाथ एकः त्वम् अद्य नः ॥ २.८७.१० ॥
ପୁଅ, ତୁମକୁ ଦେଖି ହିଁ ମୁଁ ବଞ୍ଚି ଅଛି; ରାମ ଭାଇ ସହିତ ବନକୁ ଯିବା ପରେ ଓ ମହାରାଜ ଦଶରଥ ଦେହତ୍ୟାଗ କଲା ପରେ; ଆଜି ଆମର ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ ତୁମେ।
2.87.11
कच्चिन् न लक्ष्मणे पुत्र श्रुतम् ते किम्चिद् अप्रियम् ।
पुत्र वा ह्य् एकपुत्रायाः सह भार्ये वनम् गते ॥ २.८७.११ ॥
ପୁଅ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବିଷୟରେ କୌଣସି ଅପ୍ରିୟ ସମାଚାର ତୁମେ ଶୁଣିଛ କି? ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ରବତୀ ମାତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବନକୁ ଯାଇଛନ୍ତି।
2.87.12
स मुहूर्तम् समाश्वस्य रुदन्न् एव महा यशाः ।
कौसल्याम् परिसान्त्व्य इदम् गुहम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.८७.१२ ॥
ମହାଯଶସ୍ୱୀ ଭରତ କ୍ଷଣେ ସମ୍ଭାଳି, କାନ୍ଦୁ କାନ୍ଦୁ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଗୁହଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.87.13
भ्राता मे क्व अवसद् रात्रिम् क्व सीता क्व च लक्ष्मणः ।
अस्वपत् शयने कस्मिन् किम् भुक्त्वा गुह शम्स मे ॥ २.८७.१३ ॥
ମୋ ଭାଇ ରାତି କେଉଁଠାରେ କଟାଇଲେ? ସୀତା କେଉଁଠି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କେଉଁଠି? କେଉଁ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଲେ? କ'ଣ ଖାଇ? ହେ ଗୁହ, ମୋତେ କୁହ।
2.87.14
सो अब्रवीद् भरतम् पृष्टो निषाद अधिपतिर् गुहः ।
यद् विधम् प्रतिपेदे च रामे प्रिय हिते अतिथौ ॥ २.८७.१४ ॥
ଭରତ ପଚାରିବାରୁ ନିଷାଦାଧିପତି ଗୁହ ଉତ୍ତର ଦେଲେ — ପ୍ରିୟ ଓ ହିତକାରୀ ଅତିଥି ରାମଙ୍କୁ ସେ ଯେପରି ସତ୍କାର କରିଥିଲେ, ସେପରି କହିଲେ।
2.87.15
अन्नम् उच्च अवचम् भक्ष्याः फलानि विविधानि च ।
रामाय अभ्यवहार अर्थम् बहु च उपहृतम् मया ॥ २.८७.१५ ॥
ରାମଙ୍କ ଭୋଜନ ପାଇଁ ମୁଁ ଭାତ, ଉତ୍ତମ ଓ ସାଧାରଣ ବିବିଧ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ନାନା ପ୍ରକାରର ଫଳ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲି।
2.87.16
तत् सर्वम् प्रत्यनुज्नासीद् रामः सत्य पराक्रमः ।
न हि तत् प्रत्यगृह्णात् स क्षत्र धर्मम् अनुस्मरन् ॥ २.८७.१६ ॥
ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ରାମ ସେସବୁକୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ ନାହିଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ସ୍ମରଣ କରି ସେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ।
2.87.18
न ह्य् अस्माभिः प्रतिग्राह्यम् सखे देयम् तु सर्वदा ।
लक्ष्मणेन समानीतम् पीत्वा वारि महा यशाः ।
औपवास्यम् तदा अकार्षीद् राघवः सह सीतया ॥ २.८७.१८ ॥
ବନ୍ଧୁ, ଆମେ କିଛି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସର୍ବଦା ଦେବା ଉଚିତ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଣିଥିବା ଜଳ ପାନ କରି ମହାଯଶା ରାଘବ ସୀତା ସହିତ ସେତେବେଳେ ଉପବାସ କଲେ।
2.87.19
ततः तु जल शेषेण लक्ष्मणो अप्य् अकरोत् तदा ।
वाग् यताः ते त्रयः सम्ध्याम् उपासत समाहिताः ॥ २.८७.१९ ॥
ତାପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଜଳରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ସେପରି କଲେ। ତେବେ ତିନି ଜଣ ମୌନ ଓ ସମାହିତ ହୋଇ ସନ୍ଧ୍ୟା ଉପାସନା କଲେ।
2.87.20
सौमित्रिः तु ततः पश्चाद् अकरोत् स्वास्तरम् शुभम् ।
स्वयम् आनीय बर्हीम्षि क्षिप्रम् राघव कारणात् ॥ २.८७.२० ॥
ତା'ପରେ ସୌମିତ୍ରି ନିଜେ କୁଶ ଆଣି ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଏକ ଶୁଭ ଶଯ୍ୟା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
2.87.21
तस्मिन् समाविशद् रामः स्वास्तरे सह सीतया ।
प्रक्षाल्य च तयोः पादौ अपचक्राम लक्ष्मणः ॥ २.८७.२१ ॥
ରାମ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ସେହି ସୁନ୍ଦର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୟନ କଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେମାନଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇ ସେଠାରୁ ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
2.87.22
एतत् तद् इन्गुदी मूलम् इदम् एव च तत् तृणम् ।
यस्मिन् रामः च सीता च रात्रिम् ताम् शयितौ उभौ ॥ २.८७.२२ ॥
ଏହା ସେହି ଇଙ୍ଗୁଦି ଗଛର ମୂଳ; ଏହା ସେହି ତୃଣ—ଯାହାର ଉପରେ ରାମ ଓ ସୀତା ଦୁହେଁ ସେହି ରାତିରେ ଶୋଇଥିଲେ।
2.87.23
नियम्य पृष्ठे तु तल अन्गुलित्रवान् ।
शरैः सुपूर्णौ इषुधी परम् तपः ।
महद् धनुः सज्यम् उपोह्य लक्ष्मणो ।
निशाम् अतिष्ठत् परितो अस्य केवलम् ॥ २.८७.२३ ॥
ପିଠିରେ ଦୁଇ ତୂଣୀର ବାନ୍ଧି, ଆଙ୍ଗୁଠି-କବଚ ପିନ୍ଧି, ବାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଡ଼ ଧନୁରେ ଗୁଣ ଲଗାଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେହି ରାତି ସାରା ଏକାକୀ ସେମାନଙ୍କ ଚାରିପାଶେ ପହରା ଦେଲେ।
2.87.24
ततः तु अहम् च उत्तम बाण चापधृक् ।
स्थितो अभवम् तत्र स यत्र लक्ष्मणः ।
अतन्द्रिभिर् ज्नातिभिर् आत्त कार्मुकैर् ।
महा इन्द्र कल्पम् परिपालयमः तदा ॥ २.८७.२४ ॥
ସେତେବେଳେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ବାଣ ଓ ଧନୁ ଧରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯେଉଁଠି ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ ସେଠାରେ ଠିଆ ହେଲି। କ୍ଳାନ୍ତି ନ ଜାଣୁଥିବା ଆତ୍ମୀୟ ଓ ଧନୁର୍ଧର ସହିତ ଆମେ ସେତେବେଳେ ମହେନ୍ଦ୍ର ସମାନ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲୁ।