والمیکی رامائن · سرگ 2.87
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.87.1
गुहस्य वचनम् श्रुत्वा भरतो भृशम् अप्रियम् ।
ध्यानम् जगाम तत्र एव यत्र तत् श्रुतम् अप्रियम् ॥ २.८७.१ ॥
گُہ کی باتیں سن کر بھرت نے، جو نہایت ناگوار تھیں، وہیں اسی ناخوشگوار بات پر غور و فکر میں ڈوب گئے۔
2.87.2
सुकुमारो महा सत्त्वः सिम्ह स्कन्धो महा भुजः ।
पुण्डरीक विशाल अक्षः तरुणः प्रिय दर्शनः ॥ २.८७.२ ॥
نرم و نازک، عظیم حوصلہ، شیر جیسے کندھوں والا، بڑی بڑی بازوؤں والا، کنول جیسی وسیع آنکھوں والا، نوجوان اور دیکھنے میں محبوب۔
2.87.3
प्रत्याश्वस्य मुहूर्तम् तु कालम् परम दुर्मनाः ।
पपात सहसा तोत्रैर् हृदि विद्ध इव द्विपः ॥ २.८७.३ ॥
ایک لمحے کو سنبھل کر، نہایت غمزدہ بھرت اچانک یوں گر پڑے جیسے دل میں کُھچا ہوا ہاتھی گر پڑتا ہے۔
2.87.4
भरतम् मुर्च्छितम् द्रुष्ट्वा विवर्णवदनो गुहः ।
बभूव व्यथितस्तत्र भूमिकम्पे यथा द्रुमः ॥ २.८७.४ ॥
بے ہوش بھرت کو دیکھ کر گُہ کا چہرہ زرد پڑ گیا؛ وہ وہاں زلزلے میں درخت کی طرح مضطرب ہو گیا۔
2.87.5
तद् अवस्थम् तु भरतम् शत्रुघ्नो अनन्तर स्थितः ।
परिष्वज्य रुरोद उच्चैर् विसम्ज्नः शोक कर्शितः ॥ २.८७.५ ॥
اس حال میں بھرت کو سینے سے لگا کر، پاس کھڑے شتروگھن غم سے نڈھال ہو کر، گویا بے ہوش سے ہو کر، بلند آواز سے رونے لگے۔
2.87.6
ततः सर्वाः समापेतुर् मातरो भरतस्य ताः ।
उपवास कृशा दीना भर्तृ व्यसन कर्शिताः ॥ २.८७.६ ॥
تب بھرت کی تمام مائیں وہاں آ پہنچیں؛ روزوں سے کمزور، بے بس، شوہر کی مصیبت سے نڈھال۔
2.87.7
ताः च तम् पतितम् भूमौ रुदन्त्यः पर्यवारयन् ।
कौसल्या तु अनुसृत्य एनम् दुर्मनाः परिषस्वजे ॥ २.८७.७ ॥
زمین پر گرے ہوئے اُس کو روتی ہوئی اُن ماؤں نے گھیر لیا؛ مگر دل شکستہ کوسلیا آگے بڑھی اور اُسے سینے سے لگا لیا۔
2.87.8
वत्सला स्वम् यथा वत्सम् उपगूह्य तपस्विनी ।
परिपप्रच्छ भरतम् रुदन्ती शोक लालसा ॥ २.८७.८ ॥
جیسے گائے اپنے بچھڑے کو سینے سے لگاتی ہے، ویسے ہی شفیق تپسوینی نے بھرت کو گلے لگا کر، روتے ہوئے، غم کی بے قراری سے اُس سے پوچھا۔
2.87.9
पुत्र व्याधिर् न ते कच्चित् शरीरम् परिबाधते ।
अद्य राज कुलस्य अस्य त्वद् अधीनम् हि जीवितम् ॥ २.८७.९ ॥
بیٹے، کیا تمہارے جسم کو کوئی بیماری تکلیف تو نہیں دے رہی؟ اب اس شاہی خاندان کی زندگی تم ہی پر منحصر ہے۔
2.87.10
त्वाम् दृष्ट्वा पुत्र जीवामि रामे सभ्रातृके गते ।
वृत्ते दशरथे राज्नि नाथ एकः त्वम् अद्य नः ॥ २.८७.१० ॥
بیٹے، تمہیں دیکھ کر ہی میں جی رہی ہوں؛ رام اپنے بھائی کے ساتھ بن کو چلے گئے، اور مہاراج دشرتھ کا انتقال ہو گیا؛ آج ہمارا واحد سہارا تم ہی ہو۔
2.87.11
कच्चिन् न लक्ष्मणे पुत्र श्रुतम् ते किम्चिद् अप्रियम् ।
पुत्र वा ह्य् एकपुत्रायाः सह भार्ये वनम् गते ॥ २.८७.११ ॥
بیٹے، کیا تم نے لکشمن کے بارے میں کوئی ناخوشگوار خبر سنی ہے؟ ایک ہی بیٹے والی ماں کا بیٹا اور اس کی بیوی بن کو چلے گئے ہیں۔
2.87.12
स मुहूर्तम् समाश्वस्य रुदन्न् एव महा यशाः ।
कौसल्याम् परिसान्त्व्य इदम् गुहम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.८७.१२ ॥
مہایشسوی بھرت نے کچھ دیر خود کو سنبھالا، اور روتے ہوئے ہی کوسلیا کو تسلی دے کر گُہ سے یہ الفاظ کہے۔
2.87.13
भ्राता मे क्व अवसद् रात्रिम् क्व सीता क्व च लक्ष्मणः ।
अस्वपत् शयने कस्मिन् किम् भुक्त्वा गुह शम्स मे ॥ २.८७.१३ ॥
میرے بھائی نے رات کہاں گزاری؟ سیتا کہاں تھیں اور لکشمن کہاں؟ کس بستر پر سوئے؟ کیا کھا کر؟ اے گُہ، مجھے بتاؤ۔
2.87.14
सो अब्रवीद् भरतम् पृष्टो निषाद अधिपतिर् गुहः ।
यद् विधम् प्रतिपेदे च रामे प्रिय हिते अतिथौ ॥ २.८७.१४ ॥
بھرت کے پوچھنے پر نشادوں کے سردار گُہ نے جواب دیا — پیارے اور ہِت کرنے والے مہمان رام کے ساتھ اس نے جیسا سلوک کیا تھا، وہی بیان کیا۔
2.87.15
अन्नम् उच्च अवचम् भक्ष्याः फलानि विविधानि च ।
रामाय अभ्यवहार अर्थम् बहु च उपहृतम् मया ॥ २.८७.१५ ॥
رام کے کھانے کے لیے میں نے چاول، اعلیٰ اور عام قسم کے مختلف کھانے اور طرح طرح کے پھل بہت زیادہ پیش کیے تھے۔
2.87.16
तत् सर्वम् प्रत्यनुज्नासीद् रामः सत्य पराक्रमः ।
न हि तत् प्रत्यगृह्णात् स क्षत्र धर्मम् अनुस्मरन् ॥ २.८७.१६ ॥
سچے پراکرمی رام نے وہ سب قبول نہیں کیا۔ کھشتریہ دھرم کو یاد کرتے ہوئے انہوں نے وہ نہیں لیا۔
2.87.18
न ह्य् अस्माभिः प्रतिग्राह्यम् सखे देयम् तु सर्वदा ।
लक्ष्मणेन समानीतम् पीत्वा वारि महा यशाः ।
औपवास्यम् तदा अकार्षीद् राघवः सह सीतया ॥ २.८७.१८ ॥
اے دوست، ہم کچھ نہیں لیتے، ہمیشہ دینا ہی ہوتا ہے۔ لکشمن کا لایا ہوا پانی پی کر مہا یشسوی راگھو نے اُس وقت سیتا کے ساتھ روزہ رکھا۔
2.87.19
ततः तु जल शेषेण लक्ष्मणो अप्य् अकरोत् तदा ।
वाग् यताः ते त्रयः सम्ध्याम् उपासत समाहिताः ॥ २.८७.१९ ॥
پھر بچے ہوئے پانی سے لکشمن نے بھی ایسا ہی کیا۔ تب تینوں خاموش اور یک سو ہو کر سندھیا کی عبادت کرنے لگے۔
2.87.20
सौमित्रिः तु ततः पश्चाद् अकरोत् स्वास्तरम् शुभम् ।
स्वयम् आनीय बर्हीम्षि क्षिप्रम् राघव कारणात् ॥ २.८७.२० ॥
پھر سومتری نے خود کُش گھاس لا کر راگھو کے لیے جلدی سے ایک اچھا بستر بنایا۔
2.87.21
तस्मिन् समाविशद् रामः स्वास्तरे सह सीतया ।
प्रक्षाल्य च तयोः पादौ अपचक्राम लक्ष्मणः ॥ २.८७.२१ ॥
رام سیتا کے ساتھ اس اچھے بستر پر لیٹ گئے۔ لکشمن ان کے پاؤں دھو کر وہاں سے ہٹ گئے۔
2.87.22
एतत् तद् इन्गुदी मूलम् इदम् एव च तत् तृणम् ।
यस्मिन् रामः च सीता च रात्रिम् ताम् शयितौ उभौ ॥ २.८७.२२ ॥
یہی اس اِنگودی درخت کی جڑ ہے اور یہی وہ گھاس ہے جس پر رام اور سیتا دونوں اُس رات سوئے تھے۔
2.87.23
नियम्य पृष्ठे तु तल अन्गुलित्रवान् ।
शरैः सुपूर्णौ इषुधी परम् तपः ।
महद् धनुः सज्यम् उपोह्य लक्ष्मणो ।
निशाम् अतिष्ठत् परितो अस्य केवलम् ॥ २.८७.२३ ॥
پیٹھ پر دو ترکش باندھ کر، انگلیوں کا محافظ پہن کر، تیروں سے بھرپور بڑی کمان کی ڈوری چڑھا کر، لکشمن اکیلے اُس رات بھر ان کے چاروں طرف پہرہ دیتے کھڑے رہے۔
2.87.24
ततः तु अहम् च उत्तम बाण चापधृक् ।
स्थितो अभवम् तत्र स यत्र लक्ष्मणः ।
अतन्द्रिभिर् ज्नातिभिर् आत्त कार्मुकैर् ।
महा इन्द्र कल्पम् परिपालयमः तदा ॥ २.८७.२४ ॥
تب میں بھی اچھے تیر اور کمان لے کر وہیں کھڑا ہو گیا جہاں لکشمن تھے۔ بے تھکے رشتہ داروں اور کمان دھاری ساتھیوں کے ساتھ ہم اُس وقت اندر کی مانند اُن کی حفاظت کر رہے تھے۔